Ανδρες στα εργαστήρια για εξετάσεις τεστοστερόνης – Δυναμώνει η συζήτηση για οφέλη και κινδύνους

Η τεστοστερόνη είναι η ορμόνη που συμβολίζει, ίσως περισσότερο από κάθε άλλη, την αρρενωπότητα. Από τα επίπεδά της εξαρτάται η σεξουαλική λειτουργία, η μυϊκή μάζα, η αντοχή, ακόμη και η ψυχολογία. Όμως η σχέση του άνδρα με αυτή την ορμόνη είναι πιο περίπλοκη απ’ όσο αφήνουν να εννοηθεί οι απλοποιημένες διαφημίσεις που υπόσχονται «νεότητα μέσω μιας ένεσης». Η επιστήμη δείχνει ότι η θεραπεία με τεστοστερόνη μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη, αλλά η χρήση της πρέπει να γίνεται με απόλυτη προσοχή, γιατί οι κίνδυνοι είναι υπαρκτοί και πολλές φορές υποτιμημένοι.

Μεταβολές με την ηλικία
Η φυσιολογική πτώση της τεστοστερόνης με την ηλικία είναι δεδομένη. Σύμφωνα με δεδομένα του National Institutes of Health, οι άνδρες μετά τα 30 χάνουν κατά μέσο όρο 1% των επιπέδων τους κάθε χρόνο, με συνέπεια περίπου ένας στους τρεις άνδρες άνω των 45 να εμφανίζει τιμές κάτω από το φυσιολογικό όριο. Το ζήτημα είναι ότι δεν επηρεάζονται όλοι το ίδιο. Στη μεγάλη μελέτη Massachusetts Male Aging Study που διήρκεσε πάνω από δύο δεκαετίες, φάνηκε ότι το 20% των ανδρών παρουσίασε συμπτώματα, όπως χαμηλή λίμπιντο και κόπωση, που συνδέονταν άμεσα με χαμηλές τιμές τεστοστερόνης. Το υπόλοιπο 80%, πάντως, προσαρμόστηκε χωρίς ιδιαίτερες μεταβολές στην ποιότητα ζωής. Αυτό δείχνει πόσο απαραίτητο είναι να συνδέονται οι εργαστηριακές τιμές με την κλινική εικόνα.

Όταν τα επίπεδα είναι πραγματικά χαμηλά και υπάρχει διάγνωση υπογοναδισμού, η θεραπεία μπορεί να αλλάξει τα πάντα. Στις μεγάλες κλινικές δοκιμές του Testosterone Trials, που έχουν δημοσιευτεί ήδη από το 2016 στο New England Journal of Medicine, οι άνδρες που έλαβαν θεραπεία αντικατάστασης ανέφεραν σημαντική βελτίωση στη σεξουαλική λειτουργία και στη διάθεση. Παρατηρήθηκε, επίσης, αύξηση στην οστική πυκνότητα. Η ίδια μελέτη, ωστόσο, έδειξε ότι η βελτίωση στη σωματική απόδοση ήταν μικρότερη από την αναμενόμενη, γεγονός που αποδείκνυε ότι η τεστοστερόνη δεν είναι το γιατρικό που όλα τα θεραπεύει.

Η επίδραση στη μυϊκή μάζα έχει επιβεβαιωθεί επανειλημμένα. Σε ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, διαπιστώθηκε αύξηση κατά μέσο όρο 1,6 κιλά άπαχης μάζας σε άνδρες που λάμβαναν τεστοστερόνη για διάστημα άνω των έξι μηνών. Η οστική πυκνότητα, παράλληλα, αυξήθηκε κατά 6% σε διάστημα ενός έτους και μειώθηκε κατά πολύ ο κίνδυνος καταγμάτων. Αυτά τα ευρήματα είναι σημαντικά, ειδικά σε ηλικιωμένους άνδρες όπου η οστεοπόρωση αποτελεί πραγματική απειλή. Στον αντίποδα, τα δεδομένα για την καρδιαγγειακή υγεία είναι διφορούμενα. Ορισμένες μελέτες έδειξαν αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού σε άνδρες που λάμβαναν θεραπεία, ιδίως στους ηλικιωμένους. Μια μελέτη του 2013 στο Journal of the American Medical Association κατέγραψε 30% μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων σε άνδρες που έπαιρναν τεστοστερόνη σε σχέση με όσους δεν έπαιρναν. Αντίθετα, άλλες αναλύσεις υποστηρίζουν ότι σε άτομα με χαμηλή τεστοστερόνη, η αποκατάστασή της μειώνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο μακροπρόθεσμα, γιατί βελτιώνει το λιπιδαιμικό προφίλ και μειώνει τη συσσώρευση σπλαχνικού λίπους. Η ασάφεια αυτή δείχνει πόσο δύσκολο είναι να εξαχθούν καθολικά συμπεράσματα.

Πιθανοί κίνδυνοι
Η γονιμότητα αποτελεί ένα από τα πιο ξεκάθαρα θύματα της θεραπείας. Έρευνες δείχνουν ότι σχεδόν όλοι οι άνδρες που λαμβάνουν εξωγενή τεστοστερόνη παρουσιάζουν καταστολή της σπερματογένεσης. Στη μελέτη WHO Task Force για την ανδρική αντισύλληψη, περισσότεροι από το 90% των συμμετεχόντων εμφάνισαν σημαντική μείωση στον αριθμό σπερματοζωαρίων μέσα σε έξι μήνες θεραπείας. Αυτός είναι και ο λόγος που οι ειδικοί αποτρέπουν την έναρξη θεραπείας με τεστοστερόνη σε άνδρες που σκοπεύουν να αποκτήσουν παιδιά.
Άλλοι κίνδυνοι είναι πιο ύπουλοι, αλλά όχι λιγότερο σημαντικοί. Η αύξηση του αιματοκρίτη καταγράφεται σε περίπου 20% των ασθενών, με συνέπεια αυξημένο ιξώδες του αίματος και κίνδυνο θρομβώσεων. Παράλληλα, η πιθανότητα γυναικομαστίας φτάνει σε ποσοστά έως και 10%, καθώς η τεστοστερόνη μετατρέπεται σε οιστρογόνα μέσω της αρωματάσης. Όσον αφορά τον ύπνο, η εικόνα είναι επίσης σύνθετη: μελέτες δείχνουν ότι η θεραπεία μπορεί να επιδεινώσει την υπνική άπνοια σε άνδρες που ήδη πάσχουν από αυτή την ασθένεια.

Οι μύθοι γύρω από την τεστοστερόνη τροφοδοτούνται συχνά από μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων. Το 2023, η αγορά θεραπειών χαμηλής τεστοστερόνης στις ΗΠΑ ξεπέρασε τα 2,4 δισ. δολάρια. Το πιο ανησυχητικό είναι πως η πλειονότητα των ασθενών έλαβε την αγωγή χωρίς σαφή ένδειξη. Εδώ είναι που η επιστήμη συναντά την υπερβολή. Ορισμένοι άνδρες ζητούν τεστοστερόνη για να αντιμετωπίσουν τη φυσιολογική γήρανση, για να αυξήσουν την ενέργεια ή να βελτιώσουν τη διάθεση. Όμως οι κλινικές δοκιμές δεν επιβεβαιώνουν πάντα αυτά τα οφέλη. Σε συστηματική ανασκόπηση του 2017 στο PLOS One, δεν βρέθηκαν σταθερές αποδείξεις ότι η θεραπεία βελτιώνει γνωστικές λειτουργίες ή καταπολεμά την κατάθλιψη.

Η σημασία της εξατομίκευσης θεραπείας
Η θεραπεία πρέπει να ξεκινά μόνο μετά από επανειλημμένες μετρήσεις σε πρωινές ώρες και εφόσον συνυπάρχουν συμπτώματα που δεν εξηγούνται από άλλες παθήσεις. Οι γιατροί συνιστούν έλεγχο κάθε τρεις ως έξι μήνες για αιματοκρίτη, επίπεδα PSA και ηπατική λειτουργία, ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα παρενέργειες. Η μορφή χορήγησης παίζει επίσης ρόλο: τα τζελ παρέχουν πιο σταθερά επίπεδα αλλά συχνά έχουν προβλήματα απορρόφησης, ενώ οι ενέσεις οδηγούν σε απότομες αυξομειώσεις της ορμόνης. Η επιλογή είναι εξατομικευμένη και εξαρτάται από τις ανάγκες και την ανοχή του κάθε ασθενούς.

Η τεστοστερόνη δεν είναι ούτε εχθρός ούτε φίλος από μόνη της. Είναι μια θεραπεία με τεκμηριωμένα οφέλη σε άνδρες που τη χρειάζονται, αλλά και με σαφείς κινδύνους όταν χρησιμοποιείται άκριτα. Η πρόκληση βρίσκεται στο να ξεχωρίσει κανείς πότε η κούραση και η χαμηλή διάθεση είναι προϊόν της βιολογίας και πότε είναι αποτέλεσμα του τρόπου ζωής. Αν η διάγνωση γίνει σωστά και η θεραπεία δοθεί με μέτρο και παρακολούθηση, τότε η τεστοστερόνη μπορεί να αποτελέσει πραγματικό σύμμαχο. Αν όμως αντιμετωπιστεί ως γρήγορη λύση σε κάθε πρόβλημα, μπορεί να μετατραπεί σε πηγή μεγαλύτερων κινδύνων από αυτούς που καλείται να λύσει.

Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image