Τα Εξάρχεια ως καμβάς δημιουργικότητας και έμπνευσης για αρχιτέκτονες και interior designers που εξελίσσουν αισθητικά την ταυτότητα της περιοχής.
Η αρχιτεκτονική στα Εξάρχεια επιστρέφει στο προσκήνιο ως πεδίο διαλόγου με τον υπάρχοντα αστικό και κοινωνικό ιστό. Από έργα μεγάλης κλίμακας και θεσμικής βαρύτητας έως μικρότερες παρεμβάσεις της καθημερινότητας, διαμορφώνεται ένα νέο αφήγημα για το πώς μπορεί να εξελιχθεί η περιοχή χωρίς να απωλέσει την ταυτότητά της. Μαζί, αυτά τα έργα σκιαγραφούν μια πιο ώριμη και σύνθετη εικόνα των Εξαρχείων, αναδεικνύοντάς τα ως πεδίο αρχιτεκτονικών πρακτικών που ενσωματώνονται στον αστικό ιστό, αφουγκράζονται τον τόπο και ενδυναμώνουν τη ζωή της πόλης.
Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, David Chipperfield Architects, Αλέξανδρος Τομπάζης
Ένα από τα σημαντικότερα αρχιτεκτονικά έργα που σχετίζονται με την περιοχή των Εξαρχείων είναι ο διεθνής διαγωνισμός για το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, με νικήτρια πρόταση από το γραφείο David Chipperfield Architects Berlin. Αυτό το project είναι σημαντικό όχι μόνο για την κλίμακα και την πολιτιστική του βαρύτητα, αλλά και γιατί επιχειρεί να συνδέσει έναν εθνικό θεσμό με τις δημόσιες ροές του αστικού περιβάλλοντος.
Η πρόταση των Chipperfield και Τομπάζη αντιμετωπίζει το μουσείο όχι ως απομονωμένο μνημείο, αλλά ως ζωντανό κομμάtι του αστικού ιστού. Ο σχεδιασμός επιδιώκει να ανοίξει τον θεσμό προς τη γειτονιά, δημιουργώντας νέους δημόσιους χώρους και διαδρομές που ενθαρρύνουν την καθημερινή χρήση από τους κατοίκους. Αυτή η κίνηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τα Εξάρχεια, καθώς ενισχύει την πολιτιστική διάσταση της περιοχής και δημιουργεί νέα σημεία αναφοράς χωρίς να επιβάλλεται απειλητικά στον υπάρχοντα χαρακτήρα.
davidchipperfield.com, tombazis.com
Μετρό Εξαρχείων, Tense Architecture Network
Mια πλατεία άρρηκτα συνδεδεμένη με το γίγνεσθαι της πόλης των Αθηνών αλλά και με την ταυτότητα γειτονιάς, που χαρακτηρίζει έντονα την ευρύτερη περιοχή που την περιβάλλει. Ο σχεδιασμός, λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις του πεδίου, επιτρέπει στην πλατεία και στη ζωή που την ορίζει να συνεχίσει να υπάρχει και την ενισχύει, με την προτεινόμενη επίλυση να επιχειρεί την έξαρση της σημασίας της πλατείας έναντι του σταθμού.
Διατηρώντας την προηγούμενη, κατάφυτη εικόνα της και με αφετηρία τον σαφή καθορισμό των ροών από και προς τον σταθμό του μετρό, η επιφάνεια της νέας πλατείας επαυξάνεται, ενώ η φύτευση την πλαισιώνει, ώστε να ορίζει τον ελεύθερο χώρο, η έντονα κυκλοτερής διαμόρφωση του οποίου έρχεται να τονίσει την κυριολεκτική αλλά και συμβολική του κεντρικότητα. Ο άξονας της οδού Βαλτετσίου που διέρχεται από το κεντρικό της τμήμα και η κάθετη σε αυτόν προέκταση του πεζοδρόμου της Θεμιστοκλέους, προβάλλουν εξαρχής μια συνθήκη που οφείλει να αναδειχθεί, με την ενσωμάτωσή της στη σχεδιαστική πρόταση: στον άξονα της Βαλτετσίου τοποθετούνται οι τρεις ερωτιδείς, τα αγάλματα που κοσμούν τον ιστορικό φανοστάτη, σήμα κατατεθέν και τοπόσημο της ευρύτερης περιοχής των Εξαρχείων. Ο φανοστάτης ορίζει το επίκεντρο της σύνθεσης, το κυρίαρχο, αυτό του ελεύθερου χώρου της πλατείας, σηματοδοτώντας τη γέννηση ενός κυκλικού πλατώματος που αποτελεί την αφετηρία για μια ομόκεντρα αναπτυσσόμενη διαχείριση του εδάφους.
Πρόκειται για έναν στρατηγικό σχεδιασμό της δαπεδόστρωσης που, καθώς προσεγγίζει τα όρια της πλατείας, συνδιαλέγεται με φυτεμένα παρτέρια και κτιστά καθιστικά, σχηματίζοντας υπο-περιοχές και δίνοντας την αίσθηση μιας κλίμακας μικρότερης από αυτή που ορίζεται στο μεγαλύτερο, κενό, συμβολικά φορτισμένο πλάτωμα του κέντρου· μιας κλίμακας δεκτικής στη συνεύρεση και την αναψυχή που αρμόζει σε μια περιοχή με πρωτεύουσα την ταυτότητα της γειτονιάς, ενισχύοντας την καθημερινή της ζωή.
tensearchitecture.net
The Interwoven City, Deplot Architects
Το The Interwoven City είναι μια σύνθεση κατοικιών που επιδιώκει να συνομιλήσει με μία μεταβαλλόμενη πόλη. Στόχος του έργου είναι να συμβάλει σε μια νέα, ώριμη εικόνα της γειτονιάς, όπου η εξέλιξη δεν έρχεται μέσα από την αντικατάσταση, αλλά μέσα από τη φροντίδα, τη συνέχεια και τον σεβασμό στο υπάρχον αστικό και κοινωνικό υπόβαθρο. Σε μια περιοχή με έντονη ταυτότητα, το έργο προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο αστικής ανανέωσης: την επανένταξη ενός κτιρίου της δεκαετίας του 1970 στο σήμερα, χωρίς να αλλοιώνει τον χαρακτήρα του τόπου. Η επιλογή της επανάχρησης, η διατήρηση της φέρουσας δομής και η δημιουργία ευέλικτων χώρων εκφράζουν τη διαχρονικότητα της αρχιτεκτονικής που αντιλαμβάνεται την πόλη ως ζωντανό οργανισμό, όχι ως πεδίο ριζικών παρεμβάσεων.
Για τα Εξάρχεια, το The Interwoven City φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα βιώσιμης αστικής κατοίκησης και φιλοξενίας, που ενισχύει τη συλλογικότητα, την καθημερινή ζωή και τη σχέση του κτιρίου με τον δρόμο και τη γειτονιά. Μια αρχιτεκτονική που δεν επιδιώκει να επιβληθεί, αλλά να ενσωματωθεί, συμβάλλοντας στη δημιουργία μιας εκσυγχρονισμένης πόλης πιο ανθεκτικής, ανθρώπινης και διαχρονικής.
deplotarchitects.com
Pharaoh, Χρυσοκόνα Μαύρου
Η Χρυσοκώνα Μαύρου είχε εντυπωσιάσει το αθηναϊκό κοινό με το «Pharaoh», ένα wine bar-restaurant που κατάφερε να συνδέσει την αθηναϊκή παράδοση με μια σύγχρονη αισθητική ωριμότητα. Το έργο αυτό, βραβευμένο στα Grail Awards ως ο καλύτερος χώρος εστίασης του 2024, θεωρείται σήμερα ορόσημο για τη νέα γενιά ελληνικής αρχιτεκτονικής εστιατορίων. Η αρχιτέκτονας αντιμετώπισε το «Pharaoh» σαν μια άσκηση ειλικρίνειας. Η επιλογή των ακατέργαστων υλικών, η εκτεταμένη χρήση μπετόν και ξύλου, οι εμφανείς φθορές και οι πατίνες δεν αποτελούν αισθητικά τρικ, αλλά οργανικά στοιχεία ενός χώρου που μιλά τη δική του γλώσσα: της Αθήνας των αντιθέσεων και της ανεπιτήδευτης γοητείας.
Στο κέντρο του «Pharaoh» δεσπόζει το μπαρ, γύρω από το οποίο εκτυλίσσεται όλη η ζωή του χώρου. Το φως είναι χαμηλό, με έμφαση στα σημεία δραστηριότητας, ενώ ο ήχος, προερχόμενος αποκλειστικά από βινύλια, δημιουργεί μια σχεδόν αναλογική ατμόσφαιρα. «Ήθελα ο επισκέπτης να αισθάνεται ότι ο χρόνος εδώ κυλά αλλιώς, πιο αργά, πιο συνειδητά», αναφέρει η αρχιτέκτονας. Το αποτέλεσμα είναι ένας χώρος που μοιάζει να υπήρχε πάντα εκεί, σαν κομμάτι της ίδιας της γειτονιάς.
chrysokonamavrou.com