Πώς αυξάνονται οι πιθανότητες να φέρουμε εις πέρας έναν στόχο ή μια δύσκολη εργασία χωρίς να παραιτηθούμε με την πρώτη δυσκολία.
Μέχρι πριν λίγα χρόνια η αναζήτηση μιας έννοιας σήμαινε ότι κάποιος θα άνοιγε ένα λεξικό και θα έψαχνε την απάντηση. Τώρα, αρκεί να πληκτρολογήσουμε στο κινητό μας τη λέξη και μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου η απάντηση βρίσκεται στην οθόνη μας. Πολλά έχουν αλλάξει χάρη στην τεχνολογία. Όλα είναι πιο άμεσα, πιο εύκολα. Αυτή η ευκολία, ωστόσο, έχει μια άλλη πλευρά: Πολλοί άνθρωποι έχουν αρχίσει να αποφεύγουν δραστηριότητες που απαιτούν προσπάθεια, όπως η άσκηση, η μελέτη ή η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων.
Σύμφωνα με την Άννα Λέμπκε, ψυχίατρο και Διευθύντρια Ιατρικής του Εθισμού στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και συγγραφέα του βιβλίου «Η γενιά της ντοπαμίνης: Αναζητώντας ισορροπία στην εποχή των απολαύσεων» (εκδ. Πατάκη), αυτή η αλλαγή δεν είναι τυχαία. Αποτελεί συνέπεια του τρόπου που έχει διαμορφωθεί ο εγκέφαλός μας μέσα από χρόνια άμεσης πρόσβασης στην ευχαρίστηση και στην ευκολία.
Μιλώντας στο podcast Diary of a CEO, η Λέμπκε σημείωσε ότι πλέον οι περισσότεροι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τις απαιτητικές δραστηριότητες περισσότερο ως βάρος παρά ως ευκαιρίες προσωπικής ανάπτυξης. Η λύση, όπως εξηγεί, δεν βρίσκεται στη στιγμιαία παρακίνηση, αλλά στον προσεκτικό σχεδιασμό. Όπως τονίζει, όταν κάποιος αποφασίζει την τελευταία στιγμή αν θα εκτελέσει μια δύσκολη εργασία, το πιθανότερο είναι να «παραιτηθεί». Αν όμως προγραμματίσει εκ των προτέρων πότε, πώς και υπό ποιες συνθήκες θα τη διεκπεραιώσει, οι πιθανότητες επιτυχίας αυξάνονται σημαντικά. Για παράδειγμα, αρκεί να ορίσει την ώρα που θα ξυπνήσει για να πάει γυμναστήριο πριν το γραφείο ή να προετοιμάσει τα πράγματά του από το προηγούμενο βράδυ. Αυτές οι στρατηγικές μειώνουν τις αποφάσεις της τελευταίας στιγμής και ενισχύουν την τήρηση της δέσμευσης.
H στήριξη από το περιβάλλον μας
Έρευνες δείχνουν ότι όταν οι στόχοι συνδέονται με άλλους, όπως η συμμετοχή σε γυμναστήριο με φίλους ή η ένταξη σε μια ομάδα μελέτης, η πιθανότητα να συνεχίσει κάποιος παραμένει υψηλότερη. Η Λέμπκε επισημαίνει ότι η προσπάθεια μπορεί να φαίνεται δυσάρεστη στην αρχή, αλλά με το πέρασμα του χρόνου και την επιμονή, το αίσθημα ικανοποίησης μεγαλώνει καθώς ενισχύονται οι νευροχημικές ανταμοιβές στον εγκέφαλο.
Όσο για τους στόχους που συχνά θέτουμε για τη νέα χρονιά, η ψυχίατρος τονίζει ότι δεν πρέπει να είμαστε πολύ αυστηροί με τον εαυτό μας, ούτε να νιώσουμε ντροπή αν δεν τους επιτύχουμε. Για παράδειγμα, κάποιος θέλει να περιορίσει την κατανάλωση ζάχαρης, αλλά δυσκολεύεται. Μπορεί παράλληλα να επιλέξει περισσότερα τρόφιμα ολικής άλεσης και να πιει μεγαλύτερη ποσότητα νερού. Η πρόοδος παραμένει πρόοδος, ακόμα κι αν δεν είναι άψογη και για αυτό το λόγο αξίζει να αναγνωριστεί.
Η καθηγήτρια τονίζει ότι η πραγματική ικανοποίηση έρχεται συχνά μετά, όχι κατά τη διάρκεια της προσπάθειας. Η αίσθηση πληρότητας που νιώθει κανείς όταν ολοκληρώνει κάτι δύσκολο είναι ένα από τα πιο ισχυρά «αντίδοτα» στη χρόνια ανησυχία και στη συναισθηματική εξάντληση της σύγχρονης ζωής. Στο διεθνές μπεστ σέλερ της, η Λέμπκε εξηγεί ότι η ντοπαμίνη, ο νευροδιαβιβαστής που σχετίζεται με την επιβράβευση, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο όχι μόνο στην ευχαρίστηση αλλά και στη δυσφορία και στον πόνο.
Η σύγχρονη ζωή με τα διαρκή ερεθίσματα, όπως το κινητό τηλέφωνο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι διαδικτυακές αγορές, τα τρόφιμα υψηλής περιεκτικότητας σε ζάχαρη, προκαλεί έναν φαύλο κύκλο αναζήτησης ευχαρίστησης που τελικά μειώνει την ικανότητά μας να βρίσκουμε ικανοποίηση σε πιο ουσιαστικά, αλλά απαιτητικά πράγματα. Αντιθέτως, ο έλεγχος της ντοπαμίνης οδηγεί σε μια πιο ουσιαστική, πραγματικά καλή ζωή.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images / Ideal Image