Η μοναδική που πλέκει καλάθια ακολουθώντας την οικογενειακή παράδοση τεσσάρων γενεών σε ένα χωριό 5.000 κατοίκων στο Σαλέντο.
Μία από τις αρχαιότερες μορφές τέχνης στην ανθρώπινη ιστορία είναι η καλαθοπλεκτική, με τις ρίζες της να προηγούνται αυτές της κεραμικής και της ύφανσης. Ήδη από την παλαιολιθική και νεολιθική εποχή οι άνθρωποι έπλεκαν καλάθια για τη συγκέντρωση, αποθήκευση και μεταφορά αγαθών, ενώ τα αρχαιότερα επιβεβαιωμένα ευρήματα έχουν εντοπιστεί στην Αίγυπτο. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η τέχνη προϋπήρχε, καθώς οι οργανικές ίνες που χρησιμοποιούνταν αποσυντίθενται εύκολα. Η τεχνική της καλαθοπλεκτικής διασώθηκε από άνθρωπο σε άνθρωπο και συνεχίζει να υπάρχει σήμερα, κόντρα στην εποχή της μαζικής παραγωγής, αποκλειστικά χάρη στο πείσμα και την αγάπη των σύγχρονων καλαθοπλεκτών.
Από γενιά σε γενιά
Ανάμεσα σε αυτούς, η σχεδιάστρια μόδας Άννα Σιτσιλιάνο, η οποία μαζί με τον αδελφό της Πατρίτσιο Αντόνιο, διατηρεί το οικογενειακό εργαστήριο στην Ακουαρίκα ντελ Κάπο, στο Σαλέντο. Εδώ και τέσσερις γενιές, οι Σιτσιλιάνο είναι οι μόνοι σε όλο το χωριό που ακολουθούν την αρχαία τεχνική που κάποτε γνώριζαν πολλοί ντόπιοι. Με κλαδιά ελιάς, μυρτιάς, σχοίνων και καλάμια η Άννα δημιουργεί μοναδικά έργα τέχνης, συνδυάζοντας την παράδοση και την ιστορία με τον σύγχρονο σχεδιασμό. Η Σιτσιλιάνο έμαθε όλες τις πολύτιμες γνώσεις από τη μητέρα της, Φραντσέσκα, η οποία με τη σειρά της είχε εκπαιδευθεί από τους δικούς τους γονείς. Στο χωριό των 5.000 κατοίκων η οικογενειακή επιχείρηση, Siciliano Italian Handmade, όχι μόνο κρατά στη ζωή την παράδοση αλλά ξεχωρίζει για τις καινοτόμες και μοναδικές δημιουργίες της, επιβεβαιώνοντας για μια ακόμα φορά την αξία και την αυθεντικότητα του Made in Italy.
Παλαιότερα, περίπου το 80% των γυναικών του χωριού ασχολείτο με την καλαθοπλεκτική που απαιτεί μεγάλη επιδεξιότητα, ενώ οι άνδρες, με κόπο, συγκέντρωναν την πρώτη ύλη από έλη. Έπειτα από χρόνια, η δραστηριότητα εγκαταλείφθηκε, κυρίως εξαιτίας της δυσκολίας συλλογής των καλαμιών που αναπτύσσονταν σε βαλτώδεις περιοχές, αλλά και γιατί μεγάλο μέρος των φυσικών υγροτόπων κατακερματίστηκε. Η οικογένεια Σιτσιλιάνο, όμως, συνέχισε. Η Άννα, ως οραματίστρια, προσάρμοσε την καλαθοπλεκτική στο design, δημιουργώντας μοναδικά κομμάτια που «παντρεύουν» το παρελθόν με το παρόν. Τσάντες, καλάθια, αξεσουάρ, αντικείμενα για το σπίτι με υλικά όπως δέρμα, μέταλλα κι ύφασμα, λειτουργούν θετικά όχι μόνο αισθητικά, αλλά και διατηρώντας σε ζωή την αρχαία παράδοση που κινδυνεύει με εξαφάνιση. Με απλά, φυσικά υλικά και δουλεμένα μόνο στο χέρι. Ο αδελφός της από την άλλη, δουλεύει με πιο σκληρά υλικά, όπως μπαμπού, μυρτιά, ιτιά και κλαδιά ελιάς.
Η διαδικασία κι η μακρά ιστορία της τέχνης
Ο σχοίνος αφού κοπεί, καθαρίζεται με το χέρι, έπειτα τοποθετείται στο βραστό νερό και στη συνέχεια απλώνεται να στεγνώσει στον ήλιο για εβδομάδες. Οι τεχνίτες τον βρέχουν και πάλι και προχωρούν στη θείωση σε κλειστό χώρο. Οι ατμοί και το διοξείδιο του θείου που απελευθερώνονται χαρίζουν μεγαλύτερη ελαστικότητα και το χαρακτηριστικό χρυσοκίτρινο, ομοιόμορφο χρώμα. Στην Ακουαρίκα ντελ Κάπο η πρώτη ένδειξη καλαθοπλεκτικής με σχοίνο χρονολογείται στα μέσα του 18ου αιώνα, παρότι εικάζεται ότι ήταν ακόμα παλαιότερη. Οι ντόπιοι χρησιμοποιούν τον όρο «paleddhu» που αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη ποικιλία βούρλου των βάλτων. Η συγκομιδή του γινόταν μεταξύ Μαΐου και Αυγούστου, και αυστηρά με το χέρι, γεγονός που καθιστούσε την εργασία ιδιαίτερα επίπονη.
Όπως αναφέρει το Μουσείο του Σχοίνου που λειτουργεί στο μεσαιωνικό κάστρο της περιοχής, τα καλάθια, ανθεκτικά και ελαφριά, όχι μόνο γνώρισαν επιτυχία στις γύρω περιοχές, αλλά ταξίδεψαν σε όλη την Ιταλία και τη γειτονική Ελβετία. Μάλιστα, σε μεγάλες ποσότητες εξάγονταν και στο εξωτερικό και συγκεκριμένα σε Αγγλία και Γερμανία, ενώ έφτασαν μέχρι τις ΗΠΑ. Τουλάχιστον 300 ήταν οι γυναίκες που έπλεκαν με μαεστρία τα προϊόντα. Μερικά από αυτά, δε, αξιοποιήθηκαν και από σωφρονιστικά ιδρύματα ως δοχεία φαγητού για τους κρατούμενους που εργάζονταν εκτός φυλακής. Παρότι η δραστηριότητα άνθισε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και συνεχίστηκε για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, σταδιακά άρχισε να φθίνει.
Δεν κοιμάται, δεν τρώει μέχρι να ολοκληρώσει το κάθε έργο
Η Άννα αφού έζησε πολλά χρόνια στο εξωτερικό, επέστρεψε στη γενέτειρά της για να ασχοληθεί ενεργά με την οικογενειακή επιχείρηση. Μιλώντας στο HomoFaber εξηγεί ότι η καλαθοπλεκτική είναι πάθος τόσο μεγάλο που όταν ξεκινά ένα έργο βυθίζεται σε αυτό, δεν κοιμάται, δεν τρώει μέχρι να το ολοκληρώσει. «Δημιουργώ μοναδικά κομμάτια σε μη παραδοσιακά σχήματα, προσπαθώντας να εκφραστώ, ενώ παράλληλα αναβαθμίζω αυτό που κάποτε ήταν μια ταπεινή τέχνη», λέει. Συντροφιά της ο αδελφός, αλλά κι ο πατέρας της που ακόμα κατασκευάζει καλούπια και αντικείμενα στο εργαστήριο.
Η ίδια, δηλώνει ότι συνδυάζει τις υφές του καλαμιού και των άλλων πρώτων υλών με διαφορετικά υλικά για να τους δώσει άλλο χαρακτήρα. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργεί χρήσιμα αντικείμενα και εκλεπτυσμένα αξεσουάρ, διακοσμητικά ή γλυπτά. Έτσι, στο εργαστήριο της οικογένειας συνυπάρχουν τέσσερις γενιές τεχνογνωσίας και μια νέα αντίληψη για το τι μπορεί να σημαίνει η παράδοση.
Εξωτερική φωτογραφία: Instagram/ Siciliano_italian_handmade