Τα οφέλη της παραδοσιακής σκανδιναβικής διατροφής στην υγεία, οι συνήθειες και τα απλά βήματα για να την εφαρμόσουμε.
Μια αχνιστή σούπα Lohikeitto, ένα κομμάτι Smörgåstårta, μια φέτα Rúgbrauð, ένα μπολ Blåbärssoppa… Μοιάζουν όροι ακατανόητοι στους περισσότερους και παραπέμπουν στις αινιγματικές και σύνθετες ονομασίες δημοφιλούς αλυσίδας επίπλων, αλλά αποτελούν μερικά από τα πιο εμβληματικά πιάτα και γαστρονομικά προϊόντα των βόρειων χωρών.
Η «παγωμένη εξαδέλφη» της μεσογειακής διατροφής
Η σκανδιναβική διατροφή, η οποία συχνά περιγράφεται ως η «μεσογειακή διατροφή του Βορρά», βασίζεται στις φυτικές ίνες, στα δημητριακά ολικής άλεσης, στα λιπαρά ψάρια όπως ο σολομός, στα λαχανικά, τα φρούτα, με έμφαση τα μούρα και τα μύρτιλλα, και σε μικρές ποσότητες γαλακτοκομικών. Σε Δανία, Φινλανδία, Ισλανδία, Νορβηγία και Σουηδία ο «χρυσός» κανόνας παραμένει σταθερός: ισορροπημένα και απλά πιάτα που προάγουν την καλή υγεία. Οι διατροφικές συνήθειές τους δομούνται γύρω από εποχιακές τροφές, πλούσιες σε πρωτεΐνες, σύνθετους υδατάνθρακες και καλά λιπαρά. Το καθημερινό μενού περιλαμβάνει συχνά για πρωινό μια φέτα ψωμί, ή το περίφημο τραγανό κράκερ σίκαλης, knekkebrød, με βούτυρο ή τυρί και γιαούρτι, το μεσημεριανό γεύμα αποτελείται από ψωμί σίκαλης, μαριναρισμένη ρέγγα, ή μια πλούσια και κρεμώδη σούπα με φρέσκο σολομό, ενώ για το βραδινό μπορεί να ετοιμαστούν κεφτεδάκια με πουρέ πατάτας, φρέσκο ψάρι, ανοιχτό σάντουιτς με γαρίδες, τραγανό ψητό χοιρινό, άγρια μανιτάρια ή κυνήγι.
Όποια και αν είναι η σύνθεση του κάθε γεύματος, και παρά τις όποιες πολιτισμικές διαφορές, οι βόρειες χώρες συμφωνούν σε βασικές αρχές: λαχανικά, φρούτα, πατάτες, όσπρια, δημητριακά και ψάρια φιγουράρουν στο καθημερινό μενού. Λιγότερο συχνά καταναλώνονται γαλακτοκομικά και κόκκινο κρέας, ενώ σπανιότερα τα τρόφιμα με προσθήκη ζάχαρης, τα επεξεργασμένα κρέατα, τα ζαχαρούχα ποτά, το γρήγορο φαγητό και οι τροφές με τεχνητά πρόσθετα.
Τα οφέλη κι οι μελέτες
Όπως αναφέρει η Cleveland Clinic, σε αντίθεση με τη μεσογειακή διατροφή όπου ο «βασιλιάς» της κουζίνας είναι το εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο, στη σκανδιναβική κουζίνα την κύρια θέση καταλαμβάνει το λάδι κανόλα. Γνωστότερο ως κραμβέλαιο, έχει χαμηλότερη περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά και μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο μαγείρεμα και το ψήσιμο, ακόμη και σε υψηλότερες θερμοκρασίες από το ελαιόλαδο. Η σκανδιναβική διατροφή ενθαρρύνει τη μειωμένη πρόσληψη ζάχαρης και την αύξηση στην ποσότητα φυτικών ινών και ψαριών. Σύμφωνα με μελέτες, συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα φλεγμονής και μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, καρκίνου και καρδιαγγειακών παθήσεων. Παράλληλα, μπορεί να συμβάλει στη μείωση της χοληστερόλης και της αρτηριακής πίεσης, καθώς και στη διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους.
Έρευνες έχουν δείξει ότι οι άνδρες που κατανάλωναν περισσότερες τροφές στο πλαίσιο της σκανδιναβικής διατροφής εμφάνιζαν χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου κατά 36%, σε σύγκριση με εκείνους που δεν ακολουθούσαν ένα αντίστοιχο διατροφικό πρότυπο. Σε έρευνα που διεξήχθη στη Σουηδία από το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα, διαπιστώθηκε ότι η αντικατάσταση του λευκού ψωμιού με χυλό βρώμης και ψωμί σίκαλης, του βουτύρου με κραμβέλαιο, καθώς και η αυξημένη κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και λιπαρών ψαριών, όπως ο σολομός και η ρέγγα, συσχετίστηκαν με βελτίωση ορισμένων δεικτών υγείας. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκαν μειώσεις στα επίπεδα σακχάρου και χοληστερόλης στο αίμα, στο λίπος του ήπατος, καθώς και στους δείκτες φλεγμονής.
Έκθεση που δημοσιεύθηκε στο European Journal of Nutrition διαπίστωσε ότι οι συμμετέχοντες που ακολουθούσαν πιστά το σκανδιναβικό διατροφικό πρότυπο είχαν 22% χαμηλότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου από οποιαδήποτε αιτία, 16% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακά νοσήματα και 14% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρκίνο. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ένας από τους βασικούς λόγους που καθιστούν τη συγκεκριμένη διατροφή ευεργετική είναι ο συνδυασμός τροφίμων πλούσιων σε αντιφλεγμονώδη και αντιοξειδωτικά συστατικά, με την υψηλή περιεκτικότητά τους σε φυτικές ίνες.
Γλυκά μόνο το Σαββατοκύριακο
Και το γλυκό, όμως, έχει τη δική του θέση στις σκανδιναβικές χώρες. Μόνο που, παραδοσιακά, η απόλαυσή του έχει τη δική της ημέρα: το Σάββατο. Η σουηδική συνήθεια Lördagsgodis, που σημαίνει «γλυκά του Σαββάτου», θέλει τα γλυκίσματα να έχουν την τιμητική τους μία φορά την εβδομάδα, όταν οι ρυθμοί είναι πιο χαλαροί και υπάρχει περισσότερος χρόνος για μικρές απολαύσεις. Σοκολάτες, καραμέλες και παραδοσιακά γλυκά καταναλώνονται εκείνη την ημέρα, προσφέροντας μια γλυκιά ανταμοιβή στο τέλος της εβδομάδας. Είναι, ουσιαστικά, ένας τρόπος να απολαμβάνουν τις λιχουδιές χωρίς αυτές να αποτελούν καθημερινή συνήθεια, σαν ένα μικρό δώρο στον εαυτό τους μετά το τέλος της εβδομάδας.
Πώς να υιοθετήσετε τη βόρεια διατροφή
Οι συνήθειες αυτές έχουν σαφή οφέλη στην υγεία, αλλά οι άνθρωποι πέρα από τα σύνορα των βόρειων χωρών μπορεί να είναι δύσκολο να τις υιοθετήσουν εξαιτίας της έλλειψης διαθεσιμότητας κάποιων προϊόντων. Ωστόσο, με μερικές απλές αλλαγές το αποτέλεσμα μπορεί να είναι παρόμοιο. Για παράδειγμα, η αντικατάσταση επεξεργασμένων δημητριακών με ολικής άλεσης όπως βρώμη, του λευκού ψωμιού με σίκαλης, η μεγαλύτερη κατανάλωση ψαριών, η προσθήκη οσπρίων και λαχανικών στο εβδομαδιαίο μενού, η αποφυγή επεξεργασμένων τροφών είναι μόνο μερικά από τα βήματα για καλύτερη διατροφή και συνολική υγεία.
Εξωτερική φωτογραφία: 123RF