Οι FIFA agents δεν μεσολαβούν απλώς για αγοραπωλησίες ποδοσφαιριστών. Χτίζουν παγκόσμια brands και καθορίζουν τη μεταγραφική στρατηγική των συλλόγων. Ο Ζορζ Μέντες και ο αείμνηστος Μίνο Ραϊόλα άνοιξαν τον δρόμο σε ένα επάγγελμα που έγινε θεσμός.
Το 2011 ο Σερ Άλεξ Φέργκιουσον, λίγο πριν πάρει σύνταξη, δεν μπορούσε να κρύψει την απέχθειά του για τους ατζέντηδες του ποδοσφαίρου. Τους κατηγορούσε ότι διαθέτουν «φαντασία πέρα από κάθε όριο» όταν διαπραγματεύονται μεταγραφές, νέα συμβόλαια και αυξήσεις αποδοχών. «Υπάρχουν ορισμένοι που αγοράζουν τα ψώνια των παικτών, οργανώνουν τα ταξίδια τους, γυαλίζουν ακόμη και τα παπούτσια των πελατών τους» είχε πει χαρακτηριστικά.
Εκείνη την περίοδο αλλά και στα χρόνια που ακολούθησαν το επάγγελμα του FIFA agent κυριολεκτικά απογειώθηκε. Δύο ατζέντηδες που αποτελούν σημείο αναφοράς, ο Πορτογάλος Ζορζ Μέντες και ο Ιταλός Μίνο Ραϊόλα που έφυγε πρόωρα από τη ζωή το 2022, πετούσαν με ιδιωτικά αεροσκάφη και ελικόπτερα για να προλάβουν να κλείσουν τα κορυφαία deals στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Από εκεί που «γυάλιζαν παπούτσια», όπως έλεγε υποτιμητικά γι’ αυτούς ο Φέργκιουσον, καθόριζαν τον παγκόσμιο ποδοσφαιρικό χάρτη και ήταν εξίσου απαραίτητοι στους κορυφαίους παίκτες και προπονητές αλλά και στους μεγαλύτερους συλλόγους του πλανήτη. Είναι χαρακτηριστικό πλέον ότι οι ομάδες της Πρέμιερ Λιγκ ξοδεύουν κάθε χρόνο περισσότερα από 400 εκατ. λίρες για αμοιβές ατζέντηδων. Ο συνολικός τζίρος παγκοσμίως μετριέται σε δις.
Η τέχνη της επικοινωνίας
Και οι δύο κορυφαίοι μάνατζερ στην ιστορία, που έκαναν θεσμό το επάγγελμά τους, έχουν κοινά χαρακτηριστικά. Απέτυχαν ως ποδοσφαιριστές σε μικρή ηλικία και ξεκίνησαν στη ζωή από πολύ χαμηλά. Ο Μέντες μεγάλωσε πουλώντας χειροποίητα ψάθινα καπέλα και τσάντες, που έφτιαχνε η μητέρα του, στις βόρειες ακτές της Πορτογαλίας. Στην ίδια περιοχή έγινε αργότερα dj και ιδιοκτήτης νυχτερινού κέντρου, ώσπου μια συνάντηση με τον Νούνο Εσπίριτο Σάντο, τερματοφύλακα τότε της Γκιμαράες και σημερινό προπονητή της Γουέστ Χαμ, έμελλε να τον ρίξει στα βαθιά του ποδοσφαίρου. Η μεταγραφή του Νούνο στην ισπανική Λα Κορούνια ήταν μόνο η αρχή. Και ας μην πληρώθηκε ποτέ γι’ αυτή.
Ο Ραϊόλα ανδρώθηκε στην πιτσαρία της οικογένειάς του, με το όνομα «Νάπολι», στο Χάαρλεμ της Ολλανδίας όπου είχαν μεταναστεύσει. Έκανε όλες τις δουλειές μέχρι να αποκτήσει μέσω fanchise, σε ηλικία 19 ετών, ένα κατάστημα McDonald’s το οποίο πούλησε γρήγορα βγάζοντας σημαντικό κέρδος. Η είσοδός του στο ποδόσφαιρο έγινε όταν ανέλαβε τεχνικός/αθλητικός διευθυντής της Χάαρλεμ. Και η πρώτη μεταγραφή που έκλεισε ήταν το 1992 του Μπράιαν Ρόι από τον Άγιαξ στη Νότιγχαμ.
Αν υπάρχει κάτι που κάνει ξεχωριστούς τον Μέντες και τον Ραϊόλα, στα χρόνια που μεγαλούργησαν, είναι η τέχνη της επικοινωνίας. Είχαν την έμφυτη ικανότητα να γίνονται απαραίτητοι σε όλους. Και να πληρώνονται αδρά. Γι’ αυτό οι ατζέντηδες στο πέρασμα των χρόνων άρχισαν να δημιουργούν εταιρίες, οι οποίες είναι πλέον πραγματικοί κολοσσοί, που δεν διστάζουν να τα βάλουν με οποιονδήποτε. Ακόμη και με την ίδια τη FIFA που προσπάθησε να περιορίσει προσφάτως τις προμήθειές τους σε ποσοστά της τάξεως του 10% για κάθε μεταγραφή και του 5% όταν εκπροσωπούν συλλόγους. Οι προσφυγές που κατατέθηκαν σε πολλές χώρες οδήγησαν στην αναστολή του μέτρου, με το επιχείρημα ότι παραβιάζει το δίκαιο του ανταγωνισμού και δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου περιορισμού της αγοράς.
Τι ακριβώς κάνει ένας ατζέντης;
Οι σύγχρονοι μάνατζερ, όπως εξακολουθούμε να τους αποκαλούμε στην Ελλάδα, δεν είναι απλώς εκπρόσωποι των παικτών. Δραστηριοποιούνται σε διάφορα επίπεδα της ποδοσφαιρικής βιομηχανίας. Είναι μεσολαβητές συλλόγων για μεταγραφές, συμβουλεύουν ομάδες πριν την απόκτηση ή την πώληση, διαπραγματεύονται συμβόλαια και κλείνουν στρατηγικές ποδοσφαιρικές συμφωνίες. Σε εποχές που οι ιδιοκτήτες των ομάδων πρέπει να ασχοληθούν με τις δουλειές τους και την καθημερινότητά τους, οι ατζέντηδες είναι απαραίτητοι για να λειτουργήσει το σύστημα. Οι υπηρεσίες των εταιριών που εκπροσωπούν είναι πλέον συμβουλευτικής φύσεως και ανάλογα με την γκάμα των πελατών που διαθέτουν, επηρεάζουν τη μεταγραφική στρατηγική και όχι μόνο. Το σημαντικότερο, πέρα από την άμεση ανίχνευση ταλέντων που έχει ιδιαίτερη σημασία στη σύγχρονη εποχή, είναι ότι λύνουν τάχιστα όλα τα προβλήματα.
Στην παγκόσμια ποδοσφαιρική κοινωνία άπαντες έχουν κατανοήσει ότι δεν αρκεί πλέον να είσαι καλός στο γήπεδο, την ώρα του αγώνα σε μια μεγάλη διοργάνωση. Χρειάζεσαι κάποιον στο παρασκήνιο που θα φροντίζει να σε προσέξουν, θα κρατάει όλες τις ισορροπίες και θα δημιουργεί ενδιαφέρον γύρω από το όνομά σου.
Πώς γίνεται κάποιος ποδοσφαιρικός ατζέντης;
Η απόκτηση άδειας ασκήσεως επαγγέλματος γίνεται μέσα από εξετάσεις, οι οποίες επανήλθαν το 2023 ενώ είχαν καταργηθεί το 2015. Στην οκταετία που μεσολάβησε δεν υπήρχε ουσιαστικά ρύθμιση, καθώς οι ατζέντηδες αρκούσε να καταβάλλουν ένα ποσό για να εξασφαλίσουν την άδεια (στην Αγγλία αρκούσαν 500 λίρες) ώστε να εκπροσωπούν ποδοσφαιριστές. Με τις εξετάσεις ελέγχονται πλέον οι γνώσεις των υποψηφίων σχετικά με τους μεταγραφικούς κανονισμούς της FIFA και τη λειτουργία της ποδοσφαιρικής βιομηχανίας. Κάθε εξέταση αποτελείται από 20 ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής, τις οποίες οι υποψήφιοι πρέπει να απαντήσουν σε μία ώρα. Αν και δεν είναι μια διαδικασία που έχει να κάνει με τις πραγματικές απαιτήσεις στην καθημερινότητα του επαγγέλματος, το ποσοστό επιτυχίας από το 2023 και μετά κυμαίνεται από 18% έως 40%, σε δύο εξεταστικές περιόδους κάθε χρόνο. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν περίπου 7.000 ατζέντηδες σε ολόκληρο τον κόσμο και οι περισσότεροι έχουν μια καλή δουλειά έτσι όπως έχει αναπτυχθεί το δίκτυο.
Οι κορυφαίες εταιρίες
Τα μεγαλύτερα πρακτορεία, όπως η Gestifute του Ζορζ Μέντες, η Base, η Stellar και η Wasserman έχουν στα χαρτοφυλάκιά τους εκατοντάδες ποδοσφαιριστές πρώτης γραμμής. Είναι τόσο προστατευτικές που διαχειρίζονται τη σωματική και ψυχική υγεία αλλά ακόμη και τα social media των πελατών τους. Είναι εταιρίες που έχουν επεκταθεί και σε άλλους τομείς του θεάματος, ορίζοντας το εμπορικό παιχνίδι από την αρχή μέχρι το τέλος. Διεκδικούν το μεγαλύτερο κέρδος για αυτόν που εκπροσωπούν και κατ’ επέκταση για τον εαυτό τους.
Ο υπολογισμός των αμοιβών
Ο τρόπος που αμείβονται οι ατζέντηδες δεν είναι ακριβής, αν και ορισμένοι εργάζονται με σταθερό μισθό. Κάποιοι άλλοι, ιδίως στο υψηλότερο επίπεδο, βασίζουν το σύνολο των εισοδημάτων τους σε προμήθειες. Οι περιπτώσεις του Ζορζ Μέντες και του αείμνηστου Μίνο Ραϊόλα είναι οι πιο χαρακτηριστικές αλλά όχι και οι πιο συνηθισμένες. Ο Μέντες, ως εκπρόσωπος του Ζοσέ Μουρίνιο και του Κριστιάνο Ρονάλντο, αναδείχτηκε το 2020 στο Dubai Globe Soccer Awards ως ο «Ατζέντης του 21ου αιώνα», έχοντας κατακτήσει πάνω από 10 φορές το βραβείο του ατζέντη της χρονιάς. Η αποθέωση που γνώρισε από το ποδοσφαιρικό κοινό ήταν μοναδική. Κάθε χρόνο οι προμήθειες στην εταιρία του ξεπερνούν τα 100 εκατ. δολάρια, ενώ η προσωπική περιουσία του ξεπερνάει τα 110 εκατ. ευρώ.
Ο Ραϊόλα, πάντως, που έσπασε την πρωτοκαθεδρία του Μέντες το 2016, κερδίζοντας εκείνος το βραβείο του ατζέντη της χρονιάς, δεν είχε αντίπαλο στα μεγάλα deals. Στη μεταγραφή του Πολ Πογκμπά από τη Γιουβέντους στη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ που στοίχισε 94 εκατ. λίρες, η δική του προμήθεια ήταν 24 εκατομμύρια! Έγινε και σύνθημα το όνομά του («Μίνοοο, Μίνοοο, Μίνοοο…») από τους οπαδούς της Γιουβέντους, όταν έκλεισε τη μεταγραφή του Ματίας Ντε Λιχτ στη «γηραιά κυρία», αφήνοντας στα κρύα του λουτρού τις υπόλοιπες ομάδες που διεκδικούσαν τον Ιταλό στόπερ. Κανένας άλλος ατζέντης στην ιστορία δεν γνώρισε τέτοια αποθέωση.
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image