Ξεχάστε τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες όπως τους ξέρατε

Οι ίδιες πλαγιές, οι ίδιες βουνοκορφές, το ίδιο λευκό σκηνικό μετά από 70 χρόνια. Ή μήπως όχι; Οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες επέστρεψαν στην Κορτίνα, στην ορεινή Λομβαρδία, από το μακρινό 1956, και ομολογουμένως η διοργάνωση πέτυχε αν και ήταν πολύ πιο… θερμή σε σχέση με τότε. Στην περιοχή της Κορτίνα καταγράφονται σήμερα μέσες θερμοκρασίες περίπου 3,5 βαθμών περισσότερων απ’ αυτές που βίωσαν τότε οι αθλητές και οι αθλήτριες.

Bobsleigh, το αγωνιστικό έλκηθρο, ένα από τα πιο θεαματικά αθλήματα των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων Μιλάνο-Κορτίνα 2026.

Όταν κάποιος αναφέρεται για κρύο και χιόνι στους Ολυμπιακούς Αγώνες του χειμώνα, δεν περιγράφει μια απλή λεπτομέρεια, αλλά την ίδια τη φύση των Αγώνων. Η κλιματική αλλαγή μπορεί για την ώρα να δημιουργεί μικρά προβλήματα στις τοποθεσίες που φιλοξενούν τα χιονισμένα παγκόσμια ραντεβού, αλλά οι επιστήμονες βαράνε καμπανάκια για τις επόμενες διοργανώσεις. Τι θα γίνει όταν οι καιρικές συνθήκες δεν είναι τόσο ψυχρές, ώστε να μην επιτρέπουν τη διεξαγωγή των αγωνισμάτων;

Μπορεί να αλλάξει η γεωγραφία των Αγώνων στο μέλλον;
Στην αιώνια και πλέον ιστορία των παγωμένων Αγώνων (ξεκίνησαν το 1924 στο Σαμονί της Γαλλίας) υπάρχουν διάφορες ιστορίες για καιρικές συνθήκες που δεν ήταν ιδανικές και για ανθρώπινες παρεμβάσεις που «έσωσαν» κάποια αγωνίσματα. Στο Ίνσμπρουκ της Αυστρίας το 1964, μια παρατεταμένη περίοδος ήπιων θερμοκρασιών ανάγκασε τον αυστριακό στρατό να μεταφέρει περίπου 40.000 κυβικά μέτρα χιονιού από υψηλότερα υψόμετρα και να το απλώσει χειρωνακτικά στις πίστες, ενώ χρησιμοποιήθηκαν χιλιάδες μπλοκ πάγου για τη διαμόρφωση της διαδρομής του μπόμπσλεϊ.

Στο Βανκούβερ του Καναδά το 2010, οι διοργανωτές μετέφεραν με ελικόπτερα και φορτηγά τόνους χιονιού από γειτονικές κορυφές για να καλύψουν γυμνές πλαγιές. Ακόμη και στο Σότσι της Ρωσίας το 2014, όπου είχε αποθηκευτεί χιόνι από τον προηγούμενο χειμώνα κάτω από μονωτικά καλύμματα, η συνεχής παραγωγή τεχνητού χιονιού ήταν απαραίτητη για να διασφαλιστούν οι Αγώνες.

Στρατιώτες στο Ίνσμπρουκ της Αυστρίας, το 1964, μεταφέρουν χιόνι για να το απλώσουν χειρωνακτικά στις πίστες.

Τα καιρικά και θερμοκρασιακά δεδομένα είναι αμείλικτα: Όλες οι πόλεις που έχουν φιλοξενήσει Χειμερινούς Ολυμπιακούς από το 1950 και μετά καταγράφουν μέση άνοδο θερμοκρασίας άνω των 2 βαθμών Κελσίου. Σε σενάρια υψηλών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, λιγότερες από τις μισές από αυτές τις τοποθεσίες θα θεωρούνται κλιματικά «ασφαλείς» για τη διεξαγωγή τέτοιων αγώνων μέχρι τα μέσα του αιώνα που διανύουμε.

Το αποτέλεσμα είναι η εκρηκτική εξάρτηση από το τεχνητό χιόνι. Στους Αγώνες του Πεκίνο το 2022, σχεδόν το σύνολο των αγωνισμάτων σε ανοιχτό χώρο διεξήχθη σε πίστες καλυμμένες αποκλειστικά με τεχνητό χιόνι. Η παραγωγή του απαιτεί τεράστιες ποσότητες νερού και ενέργειας, συχνά σε περιοχές που ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα με την υδροδότησή τους. Το τεχνητό χιόνι έχει διαφορετική πυκνότητα και συμπεριφορά από το φυσικό και σαφώς επηρεάζει την ταχύτητα και τη σταθερότητα των αθλητών. Δεν είναι απλώς υποκατάστατο, αλλά ένας διαφορετικό αγωνιστικό περιβάλλον.

Στους Ολυμπιακούς του 2014 στο Σότσι της Ρωσίας είχε αποθηκευτεί χιόνι από τον προηγούμενο χειμώνα κάτω από μονωτικά καλύμματα.

Είναι “κλιματικά ασφαλείς” οι επόμενοι Χειμερινοί;
Μετά το 2026 στην Ιταλία, η σκυτάλη περνά στις γαλλικές Άλπεις το 2030 και το Σολτ Λέικ Σίτι των ΗΠΑ το 2034. Οι επιλογές αυτές της ΔΟΕ θεωρείται από πολλούς ασφαλείς χάρη στο υψόμετρο και το ψυχρό κλίμα τόσο στην νοτιοανατολική Γαλλία, όσο και στη Γιούτα. Ήδη όμως και εκεί οι χειμώνες γίνονται θερμότεροι σε σχέση με τις δεκαετίες του 1980 και του 1990. Πιο μακριά στον ορίζοντα, η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα: χώρες που δεν ανήκουν στην κλασική ζώνη των Άλπεων ή της Βόρειας Αμερικής εξετάζουν σενάρια υποψηφιότητας.

Ποιες είναι αυτές; Η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσαν να εξετάσουν κοινή υποψηφιότητα για το 2042, αξιοποιώντας ορεινές περιοχές όπως τα Όρη Σνόουι και τις Νότιες Άλπεις της Νέας Ζηλανδίας. Πρόκειται για χώρες που στα παγκόσμια… στερεότυπα ταυτίζονται περισσότερο με παραλίες και ωκεανούς παρά με παγετώνες. Κι όμως, διαθέτουν υψομετρικά πεδία με επαρκείς χειμερινές συνθήκες, τουλάχιστον προς το παρόν. Η ιδέα ότι οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί θα μπορούσαν να μετακινηθούν στο νότιο ημισφαίριο δεν είναι πια σενάριο επιστημονικής φαντασίας αλλά στρατηγική προσαρμογής.

Στους Αγώνες του Πεκίνο το 2022, σχεδόν το σύνολο των αγωνισμάτων σε ανοιχτό χώρο διεξήχθη σε πίστες καλυμμένες αποκλειστικά με τεχνητό χιόνι.

Αυτό ανοίγει ένα βαθύτερο ερώτημα: μήπως το μέλλον των Χειμερινών Αγώνων δεν θα καθορίζεται πλέον από την παράδοση, αλλά από τη γεωγραφική ανθεκτικότητα; Ήδη η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή έχει μεταβάλει τον τρόπο επιλογής διοργανωτών, επιδιώκοντας μεγαλύτερη ευελιξία και λιγότερη οικονομική επιβάρυνση για τις πόλεις. Η κλιματική σταθερότητα προστίθεται πλέον στα βασικά κριτήρια.

Το παράδοξο είναι προφανές
Οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί είναι από τη φύση τους εξαρτημένοι από ένα κλίμα που μεταβάλλεται ταχύτερα από οποιοδήποτε άλλο εποχικό σύστημα. Η Αρκτική θερμαίνεται περίπου τέσσερις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Οι αλπικοί παγετώνες υποχωρούν με ρυθμούς που δεν είχαν καταγραφεί ιστορικά. Το λευκό τοπίο γίνεται ολοένα και πιο σπάνιο.
Στο Μιλάνο και την Κορτίνα, οι διοργανωτές των Αγώνων του 2026 έκαναν λόγο για βιωσιμότητα, για χρήση υφιστάμενων εγκαταστάσεων, για μείωση του αποτυπώματος άνθρακα. Είναι μια αναγκαία προσαρμογή. Αλλά ακόμη κι αν κάθε διοργάνωση γίνει υποδειγματικά «πράσινη», το ευρύτερο κλιματικό πλαίσιο δεν αλλάζει με την ίδια ταχύτητα. Οι Αγώνες μπορούν να μειώσουν τις εκπομπές τους, αλλά φυσικά δεν μπορούν από μόνοι τους να σταματήσουν την άνοδο της θερμοκρασίας.

Το ερώτημα, φυσικά, δεν είναι αν οι Αγώνες θα συνεχιστούν. Το ερώτημα είναι με ποιους όρους. Αν το 2042 δούμε μια διοργάνωση στο νότιο ημισφαίριο, σε χώρες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «θερινές», δεν θα είναι απλώς γεωγραφική καινοτομία, αλλά ένδειξη ανασχεδιασμού του χάρτη των χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων.

Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image