Η ισπανική γαλέρα του 1708 και ο «Έρωτας στα χρόνια της χολέρας» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες.
Τον Ιούνιο του 1708, μια ισπανική γαλέρα με το όνομα Σαν Χοσέ έπλεε στα νερά της Καραϊβικής φορτωμένη με χρυσό, ασήμι, σμαράγδια και άλλα πολύτιμα αγαθά που είχαν εξορυχθεί από τις μεταλλευτικές περιοχές της Λατινικής Αμερικής, με τελικό προορισμό τα θησαυροφυλάκια της Ισπανίας. Ωστόσο, σε μια ναυμαχία με βρετανικά πολεμικά σκάφη κοντά στην Καρταχένα της σημερινής Κολομβίας, η γαλέρα δέχτηκε κανονιές που προκάλεσαν έκρηξη στην πυριτιδαποθήκη και τη βύθισε. Μαζί με εκατοντάδες ψυχές και έναν θησαυρό που εκτιμάται ότι θα μπορούσε να αξίζει σήμερα δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια, το Σαν Χοσέ βυθίστηκε στα αχαρτογράφητα βάθη του ωκεανού κι έκτοτε εξελίχθηκε σε θρύλο.
Η ιστορία αυτού του πλοίου έφτασε να αποτελεί παράλληλο νήμα σε λογοτεχνικά έργα. Το πιο φημισμένο υπήρξε ασφαλώς το μυθιστόρημα «Έρωτας στα χρόνια της χολέρας» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, όπου εμφανίζονται αναφορές στον πλούτο και τη μοίρα που συνδέονται με τα ναυάγια της Καραϊβικής, ως μεταφορά για τους ανθρώπινους πόθους και την αδιάκοπη αναζήτηση του νοήματος της ζωής.
Το ιερό δισκοπότηρο των ναυαγίων
Σύγχρονες αναλύσεις από ειδικούς ανεβάζουν την πιθανή αξία του θησαυρού (σε περίπτωση που ανακτηθεί στο σύνολό του) σε ποσά που κυμαίνονται από 10-20 δισεκατομμύρια δολάρια. Πέρα, βέβαια, από την οικονομική διάσταση, το ναυάγιο έχει αποκτήσει και έντονη πολιτιστική και συμβολική βαρύτητα, καθώς συνδέεται άμεσα με την αποικιακή εκμετάλλευση της Λατινικής Αμερικής και την αιματηρή ροή πλούτου προς την Ευρώπη. Ο ίδιος ο εμβληματικός Μάρκες, όσο ζούσε, είχε εκφράσει δημόσια τη θέση ότι η Σαν Χοσέ πρέπει να αντιμετωπίζεται ως θαλάσσιο μνημείο και όχι ως πηγή εμπορικής εκμετάλλευσης. Πρόσθεσε, επίσης, ότι η ανάσυρση του φορτίου χωρίς ιστορικό και ηθικό πλαίσιο θα ισοδυναμούσε με μια δεύτερη λεηλασία.
Παρά τις λογοτεχνικές και ηθικές διαστάσεις, η αναζήτηση του ναυαγίου υπήρξε διαχρονικά και ένα τεχνικό στοίχημα. Από τη δεκαετία του 1970, διάφορες ιδιωτικές αποστολές προσπάθησαν να εντοπίσουν το ακριβές σημείο βύθισης της γαλέρας, βασιζόμενες σε ιστορικά αρχεία, ναυτικούς χάρτες και μαρτυρίες της εποχής. Ένα από τα πιο γνωστά πρόσωπα αυτής της μακράς αναζήτησης είναι ο Ρότζερ Ντούλι, ο οποίος αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στη μελέτη των στοιχείων γύρω από τη γαλέρα Σαν Χοσέ και στη διεκδίκηση δικαιωμάτων εντοπισμού του ναυαγίου μέσω ιδιωτικών εταιρειών έρευνας και διάσωσης.
Ο Ντούλι και οι συνεργάτες του υποστήριξαν ότι είχαν εντοπίσει τη γενική περιοχή του ναυαγίου ήδη από τη δεκαετία του 1980 και ότι είχαν παραδώσει σχετικές συντεταγμένες στο κολομβιανό κράτος, στο πλαίσιο συμφωνιών που προέβλεπαν ποσοστό επί των ευρημάτων. Η κολομβιανή κυβέρνηση, ωστόσο, αμφισβήτησε επανειλημμένα την ακρίβεια αυτών των δεδομένων, οδηγώντας σε μια μακρά νομική διαμάχη που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Ο Ντούλι ηγήθηκε μιας αποστολής που χρησιμοποίησε τεχνολογία αιχμής. Ένα αυτόνομο υποβρύχιο ρομπότ REMUS 6000, ικανό να φθάσει σε βάθη άνω των 600 μέτρων, εξερεύνησε επιμελώς τον βυθό στα ανοικτά της Καρταχένα. Μέσα από πλήθος αποστολών σόναρ και φωτογραφιών από τον πυθμένα της Καραϊβικής, τελικά επιβεβαιώθηκε ότι το ναυάγιο που ανακαλύφθηκε αντιστοιχούσε στην ιστορική Σαν Χοσέ.
Το 2015, η Κολομβία ανακοίνωσε επίσημα ότι εντόπισε το ναυάγιο της Σαν Χοσέ, χρησιμοποιώντας σύγχρονη τεχνολογία υποβρύχιας έρευνας. Αυτόνομα υποβρύχια οχήματα και σόναρ υψηλής ανάλυσης κατέγραψαν εικόνες ενός πλοίου που ταιριάζει απόλυτα με τις ιστορικές περιγραφές, συμπεριλαμβανομένων μπρούντζινων κανονιών με χαρακτηριστικά διακοσμητικά μοτίβα της ισπανικής ναυπηγικής του 17ου αιώνα. Ο στόχος είναι να ανασυρθεί το μεγαλύτερο μέρος του θησαυρού έως το τέλος του 2026.
Η ανακάλυψη και ο νέος κύκλος αντιπαραθέσεων
Η Ισπανία δήλωσε ότι, ως πολεμικό πλοίο του ισπανικού στόλου, η Σαν Χοσέ παραμένει ιδιοκτησία του ισπανικού κράτους βάσει του διεθνούς δικαίου. Παράλληλα, ιδιωτικές εταιρείες και παλαιοί διεκδικητές επανέφεραν τις αξιώσεις τους. Η Κολομβία, από την πλευρά της, χαρακτήρισε το ναυάγιο εθνική πολιτιστική κληρονομιά και ανακοίνωσε σχέδια για επιστημονική έρευνα και μελλοντική έκθεση των ευρημάτων σε μουσείο.
Το θέμα ήλθε πάλι στην επιφάνεια επειδή πριν λίγες ημέρες κυκλοφόρησε το βιβλίο “Neptune’s Fortune: The Billion‑Dollar Shipwreck and the Ghosts of the Spanish Empire” (Ο Θησαυρός του Ποσειδώνα: Το ναυάγιο των δισεκατομμυρίων δολαρίων και τα φαντάσματα της Ισπανικής Αυτοκρατορίας) γραμμένο από τον δημοσιογράφο Τζούλιαν Σάνκτον. Το βιβλίο επιχειρεί να χαρτογραφήσει όχι μόνο την ίδια την ιστορία της γαλέρας Σαν Χοσέ, αλλά και την εξαιρετικά μακρά αναζήτηση που οδήγησε στην έρευνα και τελικά στον εντοπισμό της. Βασισμένο σε συνεντεύξεις, αρχειακή έρευνα και πολυετή παρακολούθηση των προσπαθειών διάφορων ερευνητών (ειδικά του Ρότζερ Ντούλι) το έργο αυτό τοποθετεί την ιστορία του πλοίου στο ευρύτερο πλαίσιο της αποικιακής οικονομίας, των διεθνών διενέξεων για την κυριότητα και της προσωπικής εμμονής που συνοδεύει μεγάλους θησαυρούς.
Το ναυάγιο, πάντως, είναι πέρα από κάθε αμφισβήτηση το πιο «πλούσιο» που έχει καταγραφεί ποτέ, γι’ αυτό κινεί παγκόσμιο ενδιαφέρον από τους κυνηγούς θησαυρών. Γι’ αυτό και στον μικρόκοσμό τους παρουσιάζεται ως «το ιερό δισκοπότηρο των ναυαγίων».
Eισαγωγική φωτογραφία: Wikipedia