Η συναρπαστική ιστορία ενός Ελληνα που μετανάστη από τον Πύργο Ηλείας που κατόρθωσε να ηγείται ενός κινηματογραφικού κολοσσού για δύο δεκαετίες.
Για την Marylin Monroe ήταν ο «papa Spyros», o άνθρωπος που την ξεχώρισε σε ένα κοσμικό πάρτι και τη μεταμόρφωσε σε απόλυτη σταρ και αιώνιο είδωλο -όπως και η πατρική φιγούρα που δεν γνώρισε ποτέ. Για τους κύκλους του Hollywood των μέσων του προηγούμενου αιώνα, υπήρξε ηγετική μορφή της βιομηχανίας του κινηματογράφου. Για τον Αριστοτέλη Ωνάση, ήταν ο Έλληνας που παρά τα μηδαμινά εφόδια στάθηκε ψηλότερα όλων και διέπρεψε στην ξενιτιά. Και για τους ομογενείς της Αμερικής, ο πιο διάσημος, επιτυχημένος και επιδραστικός Έλληνας μετανάστης.
Η ιστορία της ζωής του
Γεννημένου σαν σήμερα πριν από 133 χρόνια η ιστορία του Σπύρου Σκούρα, φαντάζει σαν σενάριο μιας από τις χολιγουντιανές ταινίες που έφεραν την υπογραφή της 20th Century Fox, της θρυλικής εταιρίας κινηματογραφικών παραγωγών της οποίας υπήρξε πρόεδρος για 20 χρόνια: ένας νεαρός Έλληνας με ταπεινή καταγωγή, που αν και στερούνταν μόρφωσης, κατάφερε με τόλμη, οξυδέρκεια και πολλή δουλειά, να γράψει ιστορία στο διεθνές κινηματογραφικό στερέωμα. Κι όμως, πρόκειται για μια ιστορία πέρα για πέρα αληθινή.
Από το άγνωστο Σκουροχώρι Ηλείας στην «Promise Land»
Ως ένα από τα 10 παιδιά ενός φτωχού βοσκού στο Σκουροχώρι του Πύργου Ηλείας όπου γεννήθηκε, ο Σπύρος Σκούρας γνώρισε την έννοια της βιοπάλης από μικρός. Με τον πατέρα του να πασχίζει να αναθρέψει την οικογένειά του, η μετανάστευση στην πολλά υποσχόμενη Αμερική μοιάζει μονόδρομος για τον Σπύρο και τους αδερφούς του Κάρολο και Γιώργο. Σε ηλικία μόλις 7 ετών βρίσκεται ήδη επιβάτης στο καράβι «Θεμιστοκλής», ταξιδεύοντας για Νέα Υόρκη. Χωρίς μόρφωση, χωρίς να γνωρίζει τη γλώσσα, χωρίς χρήματα, με μόνο εφόδιο τη νεανική του αποφασιστικότητα για μια καλύτερη τύχη απ΄ αυτή που άφηνε πίσω του.
Η Νέα Υόρκη τους φαίνεται άλλο σύμπαν και τους δίνει την αίσθηση ότι δύσκολα θα ορθοποδήσουν εκεί. Φτάνουν έτσι στο Saint Louisτου Μιζούρι, διατεθειμένοι να δουλέψουν σκληρά για τα προς το ζην. Όπως και γίνεται: από τα χαράματα στις κουζίνες και τα μπαρ ξενοδοχείων κάνουν διπλά μεροκάματα πλένοντας πιάτα, σερβίροντας, τρίβοντας πάγο για τα cocktails των εύπορων πελατών. Πωλούν ακόμη και ποπ κορν σε αίθουσες του σινεμά.
Τα πρώτα επιτυχημένα βήματα στο αστραφτερό σύμπαν
Ο κόσμος του κινηματογράφου μαγεύει τα νεαρά αδέρφια. Η παρακολούθηση μιας ταινίας κάθε Κυριακή, αποτελεί εξάλλου και τη μόνη πολυτέλεια που επιτρέπουν στον εαυτό τους εν μέσω αιματηρών οικονομιών. Οι οποίες και αποδίδουν, αφού μέσα σε λιγότερο από μια πενταετία καταφέρνουν να αποταμιεύσουν 3.500 δολάρια, ποσό το οποίο επενδύουν στη μεγάλη τους αγάπη, την έβδομη τέχνη: το 1914, σε μια λαϊκή γειτονιά του Saint Louis, αγοράζουν ένα παλιό κτήριο που to μεταμορφώνουν ως κινηματογράφο «Olympia» -μια κίνηση που έμελλε ν΄ αλλάξει για πάντα τις ζωές τους. Ο δεύτερος κινηματογράφος και πάλι με όνομα ελληνικό -«Pantheon»- δεν αργεί να ακολουθήσει. Με προσεκτικές κινήσεις και τολμηρή στρατηγική, επενδύοντας στις ποιοτικές υπηρεσίες και την καινοτομία, βρίσκονται σύντομα ιδιοκτήτες μιας σειράς κινηματογράφων τόσο σε λαϊκές όσο και σε εύπορες γειτονιές της πόλης. Η δε ιδέα του Σπύρου να συνοδεύονται οι προβολές των βωβών ακόμη εκείνη την εποχή ταινιών από ζωντανή ορχήστρα που συνήθως έπαιζε jazz, ενθουσιάζει το κοινό που απολαμβάνει το συνδυασμό θεάματος με live μουσική υπόκρουση.
Το επόμενο επιτυχημένο επιχειρηματικό βήμα τους βρίσκει να διαχειρίζονται το σινεμά «Missouri» της Paramount, ενώ λίγο αργότερα αγοράζουν και τον περίφημο κινηματογράφο «Grand Central». Φτάνουν να έχουν στην κατοχή τους όχι μόνο όλες τις αίθουσες του Saint Louis, αλλά κι ένα χαρτοφυλάκιο 600 αιθουσών στις νότιες πολιτείες, οδηγώντας στην ίδρυση της δικής τους εταιρίας παραγωγής ταινιών. Εκμεταλλευόμενοι δε, το έντονα αισιόδοξο κλίμα των Roaring Twenties που ακολούθησε τον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο, συστήνουν στο κοινό έναν προπομπό των multiplex, ένα πρωτόγνωρο για την εποχή, πολυτελές σύμπλεγμα κινηματογραφικών αιθουσών σ΄ένα επιβλητικό πενταόροφο κτήριο. Πρόκειται για το «Ambassaor», μια επένδυση ύψους 5,5 εκατομμυρίων δολαρίων που αποτελεί την απόλυτη επισφράγιση της αδιαμφισβήτητης επιτυχίας τους.
Ωστόσο, με την διαχείριση ενός τόσο εκτεταμένου δικτύου να καθίσταται ολοένα δυσκολότερη, οι αδερφοί Σκούρα πωλούν τελικά τους κινηματογράφους τους στην περίφημη Warner Bros και αναλαμβάνουν διευθυντικές θέσεις -ο Σπύρος ειδικότερα αναλαμβάνει όλο το δίκτυο διανομής των ταινιών του κινηματογραφικού κολοσσού.
Η κίνηση ματ, η Μέριλιν και η δόξα
Το 1935 αποδεικνύεται επίσης χρονιά σταθμός μιας διαρκώς ανοδικής πορείας. Ο Σπύρος Σκούρας παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στη συγχώνευση της 20thCentury με την Fox και γίνεται πρόεδρος της νέας εταιρίας 20thCenturyFox -θέση που θα διατηρήσει από το 1942 ως το 1962. Στη φθίνουσα πορεία του κινηματογράφου λόγω της σαρωτικής εισβολής της τηλεόρασης σε κάθε αμερικανικό σπίτι, ανταπαντά με μια κίνηση που δίνει ξανά το προβάδισμα στην έβδομη τέχνη: επενδύει με τόλμη στις νέες τεχνολογίες και το 1953 λανσάρει το CinemaScope, την επαναστατική τεχνική κινηματογράφησης ευρείας εικόνας που προσφέρει στο κοινό μια διευρυμένη οπτική εμπειρία, την οποία η οθόνη της τηλεόρασης είναι αδύνατο να συναγωνιστεί.
Το μότο του Σπύρου Σκούρα «Movies are Better than Ever» πραγματοποιεί όσα δηλώνει, η ταινία «Χιτών» και φέρνει τη μαζική επιστροφή του κοινού στις σκοτεινές αίθουσες με το Hollywood υποκλίνεται στο επιχειρηματικό δαιμόνιο του οξύνου Έλληνα.
Το ένστικτο του Σπύρου Σκούρα αποδεικνύεται αλάνθαστο και στην ανακάλυψη πρωταγωνιστριών, καθώς ήδη έχει προηγηθεί δύο χρόνια πριν, ο εντοπισμός εκείνης που επρόκειτο να μείνει στην ιστορία ως το «αιώνιο σύμβολο του σεξ»: Σ΄ ένα πάρτι εντοπίζει τη σπινθηροβόλα λάμψη της άγνωστης συνοδού του John Di Maggio και η Norma Jean μεταμορφώνεται σε Marylin Monroe, πρωταγωνιστώντας σε επτά ταινίες της 20th Century Fox μόνο το διάστημα 1951-52 και αφήνοντας το δικό της ανεξίτηλο αποτύπωμα στο σελιλόιντ. Η Marylin τον αποκαλεί τρυφερά «papa Spyros» κι εκείνος βλέπει τη φήμη του να απογειώνεται καθώς τη συνοδεύει. Τη συστήνει σε υψηλά ιστάμενα πρόσωπα -μεταξύ άλλων στον βασιλιά Παύλο και τη βασίλισσα Φρειδερίκη-, φωτογραφίζεται μαζί της και πιστώνεται τη μία εμπορική επιτυχία μετά την άλλη.
Το κύρος του Σκούρα δεν περιορίζεται στα κινηματογραφικά πλατό. Βρίσκεται ήδη εδώ και δυο δεκαετίες κοντά στον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής και μετέπειτα Οικουμενικό Πατριάρχη, Αθηναγόρα, ενώ συνδέεται φιλικά τόσο με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντουάιτ Αϊζενχάουερ όσο και με τον Σοβιετικό ηγέτη Νικίτα Χρουστσόφ. Η φιλία με τον τελευταίο υπήρξε βαθιά και μακρά. Σκούρας και Χρουστσόφ έμοιαζαν να έχουν ένα κοινό κώδικα επικοινωνίας και έτρεφαν αμοιβαίο σεβασμό για το πόσα κατάφεραν ένα φτωχό τσοπανόπουλο και ένας γιος ανθρακωρύχου.
Το στοίχημα που δεν απέδωσε
«Επτά χρόνια φαγούρα», «Οι άντρες προτιμούν τις ξανθές», «Πώς να παντρευτείτε έναν εκατομμυριούχο», «Η μελωδία της ευτυχίας», «Το παιδί και το δελφίνι», «Όλα για την Έύα», «Ο βασιλιάς κι εγώ». Το όνομα του Σπύρου Σκούρα συνδέθηκε με εμβληματικές ταινίες και οσκαρικές παραγωγές, αλλά αρκούσε μία και μόνη αποτυχία για να απομακρυνθεί από τη θέση που κατείχε επί 20 χρόνια. Η εμβληματική «Κλεοπάτρα» με πρωταγωνίστρια την Elizabeth Taylor, ολοκληρώθηκε το 1963, μετά από διαρκείς ανατροπές και επεισοδιακά γυρίσματα πέντε ετών έχοντας στοιχίσει το υπέρογκο ποσό των 44 εκατομμυρίων δολαρίων. Ήταν η ακριβότερη ταινία στην ιστορία του κινηματογράφου και παραμένει ως σήμερα η δεύτερη. Παρότι κερδοφόρα, κλόνισε τον πανίσχυρο παραγωγό από την θέση του, αναγκάζοντάς τον σε παραίτηση.
Ήταν η μόνη φορά που ο μεγάλος άνδρας του Hollywood ηττήθηκε. Η παρακαταθήκη που άφησε στην έβδομη τέχνη όμως υπήρξε αδιαμφισβήτητα σπουδαία -ο ίδιος πάντως την τοποθετούσε δεύτερη σε σχέση με τους λόγους που επιθυμούσε να τον θυμούνται. Πρώτη θέση κατείχε πάντα η Ελλάδα, κι ο ίδιος το απέδειξε ποικιλοτρόπως, με αποκορύφωμα τις προσπάθειές του ώστε οι ΗΠΑ να μεσολαβήσουν για την άρση του βρετανικού αποκλεισμού προκειμένου να φτάσει επισιτιστική βοήθεια στην υπό ναζιστική κατοχή Ελλάδα. Η πρωτοβουλία «Greek War Relief Association» της οποίας υπήρξε εμπνευστής, συγκέντρωσε 40 εκατομμύρια δολάρια ως οικονομική και ανθρωπιστική στήριξη για τη χώρα που δεν ξέχασε ποτέ.
Αυτοδημιούργητος και πρωταγωνιστής στο δικό του «αμερικανικό όνειρο», μαχητικός και διορατικός, ο Σπύρος Σκούρας έφυγε από τη ζωή στα 78 του χρόνια λόγω καρδιακής προσβολής. Η πορεία του όμως συνεχίζει να φωτίζει μια από τις πιο λαμπρές σελίδες στην ιστορία της έβδομης τέχνης.
Φωτογραφίες: Getty Image/Ideal Image