Ανάμεσα στη Χιλή, την Αργεντινή και τη Βολιβία βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες συγκεντρώσεις λιθίου στον πλανήτη.
Στο υψίπεδο των Άνδεων, σε μια από τις πιο άνυδρες περιοχές του πλανήτη, έχει αρχίσει να διαμορφώνεται ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά μέτωπα της νέας ενεργειακής εποχής. Το αποκαλούμενο «Τρίγωνο του Λιθίου» εκτείνεται κυρίως στη βορειοδυτική Αργεντινή, τη δυτική Βολιβία και τη βόρεια Χιλή, σε μια περιοχή περίπου 400.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, σχεδόν τρεις φορές την έκταση της Ελλάδας. Εκεί βρίσκονται δεκάδες αλμυρές λίμνες και λεκάνες γνωστές ως salars.
Η περιοχή αυτή δεν είναι ένα αυστηρά καθορισμένο γεωγραφικό τρίγωνο με σύνορα στον χάρτη. Πρόκειται για μια τεράστια γεωλογική ζώνη που δημιουργήθηκε από την ιδιαίτερη γεωμορφολογία των Άνδεων. Μόνο στην περιοχή έχουν καταγραφεί περισσότερες από 100 salar και λιμνοθάλασσες, με ορισμένες να καλύπτουν μόλις λίγα τετραγωνικά χιλιόμετρα και άλλες να φτάνουν έως περίπου 9.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή περίπου όσο ολόκληρη η περιφέρεια Ηπείρου. Στο κέντρο αυτής της γεωγραφικής ζώνης βρίσκεται το Salar de Uyuni της Βολιβίας, η μεγαλύτερη αλυκή στον κόσμο. Στη Χιλή βρίσκεται το Salar de Atacama, ένα από τα σημαντικότερα ενεργά κοιτάσματα λιθίου στον πλανήτη.
Μια περιοχή αντικείμενο διεθνούς ανταγωνισμού
Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του U.S. Geological Survey για το 2026, η Αργεντινή διαθέτει περίπου 28 εκατ. τόνους μετρημένων και ενδεικνυόμενων πόρων λιθίου, η Βολιβία 23 εκατ. τόνους και η Χιλή 13 εκατ. τόνους, δηλαδή συνολικά περίπου 64 εκατ. τόνους, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περισσότερο από 40% των παγκόσμιων πόρων που καταγράφει η ίδια υπηρεσία. Η εικόνα αλλάζει όταν μιλάμε για «αποθέματα», δηλαδή για ποσότητες που θεωρούνται σήμερα οικονομικά και τεχνικά εκμεταλλεύσιμες. Η Χιλή διαθέτει περίπου 9,2 εκατ. τόνους αποθεμάτων, η Αργεντινή 4,4 εκατ. τόνους και η Βολιβία δεν διαθέτει αντίστοιχη καταγεγραμμένη ποσότητα αποθεμάτων στο USGS, επειδή μεγάλο μέρος των τεράστιων πόρων της δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε εμπορικά εκμεταλλεύσιμα αποθέματα. Αυτή η διαφορά είναι κρίσιμη, διότι το λίθιο δεν είναι πλέον απλώς ένα ακόμη βιομηχανικό μέταλλο.
Το πιο περιζήτητο μέταλλο στον πλανήτη
Η ζήτηση για λίθιο παρουσίασε εκρηκτική αύξηση περίπου 25% ετησίως κατά μέσο όρο τα δύο τελευταία χρόνια, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Η συνολική παγκόσμια ζήτηση αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 205.000 τόνους το 2024 σε 455.000 τόνους το 2030, δηλαδή θα υπερδιπλασιαστεί. Και ο λόγος είναι, φυσικά, οι μπαταρίες. Το λίθιο αποτελεί βασικό συστατικό των επαναφορτιζόμενων μπαταριών ιόντων λιθίου που χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα, κινητά τηλέφωνα, φορητούς υπολογιστές και συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας. Η παγκόσμια ζήτηση για μπαταρίες ξεπέρασε το 1,5 TWh το 2025, με αύξηση άνω του 35% μέσα σε έναν χρόνο. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προβλέπει ότι η ζήτηση μπαταριών για ηλεκτρικά οχήματα θα ξεπεράσει τις 3 TWh το 2030. Το αποτέλεσμα όλης αυτής της μεταστροφής είναι ότι το λίθιο βρίσκεται πλέον στο ίδιο γεωπολιτικό λεξιλόγιο με το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τα άλλα στρατηγικά ορυκτά. Δεν είναι σπάνιο με την απόλυτη έννοια, αλλά η παραγωγή και κυρίως η επεξεργασία του είναι γεωγραφικά συγκεντρωμένες.
Oι πρωταγωνιστές της παραγωγής
Το 2023, η Αυστραλία, η Χιλή και η Κίνα παρήγαγαν περίπου 85% του παγκόσμιου λιθίου, ενώ περίπου 65% του παγκόσμιου λιθίου που προοριζόταν για περαιτέρω επεξεργασία διυλιζόταν στην Κίνα και άλλο 25% στη Χιλή. Τα νούμερα δείχνουν το πρόβλημα που έχουν οι ΗΠΑ, οι οποίες προσπαθούν να αποκτήσουν άμεση πρόσβαση σε αποθέματα, δεδομένου ότι είναι ο κορυφαίος καταναλωτής των προϊόντων που σχετίζονται με το λίθιο. Η Κίνα, από την άλλη, δεν χρειάζεται να ελέγχει ολόκληρο το κοίτασμα για να έχει επιρροή στην αγορά, καθώς έχει δημιουργήσει ισχυρή παρουσία σε ολόκληρη την αλυσίδα από την εξόρυξη μέχρι την επεξεργασία και την κατασκευή μπαταριών. Κινεζικές εταιρείες όπως η Ganfeng Lithium και η Zijin Mining έχουν αποκτήσει ή αναπτύξει σημαντικά πρότζεκτ εξορύξεων στην Αργεντινή. Η Ganfeng συμμετέχει ήδη στο Cauchari-Olaroz και έχει αναπτύξει το Mariana, όπου η παραγωγή ξεκίνησε μόλις πέρυσι, το 2025.
Στη Βολιβία η κινεζική παρουσία έχει ακόμη μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία. Το 2024 η κυβέρνηση της Βολιβίας υπέγραψε συμφωνία με την κινεζική κοινοπραξία CBC, στην οποία συμμετέχει η CATL, για επένδυση τουλάχιστον 1 δισ. δολαρίων σε δύο μονάδες άμεσης εξαγωγής λιθίου στο Salar de Uyuni, με προβλεπόμενη παραγωγή περίπου 35.000 τόνων λιθίου ετησίως και συμμετοχή του βολιβιανού κράτους κατά 51%. Η Κίνα, βέβαια, δεν κινείται μόνη της στην περιοχή.
Η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Γαλλία, η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Ινδία και μεγάλοι πολυεθνικοί μεταλλευτικοί όμιλοι έχουν επίσης κινηθεί για να εξασφαλίσουν πρόσβαση στο λίθιο της Νότιας Αμερικής. Η νοτιοκορεατική POSCO, για παράδειγμα, έχει αναπτύξει το Sal de Oro στην Αργεντινή και η γαλλική Eramet έχει επενδύσει στο Centenario-Ratones, ένα πρότζεκτ εξόρυξης που βρίσκεται ήδη σε παραγωγική φάση και έχει σχεδιαστεί για περίπου 24.000 τόνους ανθρακικού λιθίου ετησίως. Η μεγαλύτερη ένδειξη, πάντω, ότι το παιχνίδι έχει ξεπεράσει τα όρια της Κίνας και των ΗΠΑ είναι η είσοδος της Ινδίας. Η κρατική Coal India εξετάζει την εξαγορά της μονάδας της καναδικής Wealth Minerals που διαθέτει assets λιθίου στη Χιλή. Οι δύο εταιρείες έχουν υποβάλει από κοινού αίτηση για άδεια εξόρυξης. Η Ινδία έχει μέχρι σήμερα εξασφαλίσει μόλις μία συμφωνία για υπερπόντια εξερεύνηση και εξόρυξη λιθίου, στην Αργεντινή, αλλά προσπαθεί συστηματικά να περιορίσει την εξάρτησή του από την Κίνα.
Οι Αμερικανοί προσπαθούν να μην μείνουν πίσω σ’ αυτόν τον αγώνα δρόμου. Η αμερικανική εταιρεία Lithium Americas έχει αναπτύξει μαζί με την Ganfeng το Cauchari-Olaroz στην Αργεντινή και η Livent είχε ήδη σημαντική παρουσία στη χώρα πριν από τη δημιουργία της Arcadium Lithium. Η συγκεκριμένη εταιρεία το 2025 εξαγοράστηκε από τη Rio Tinto, που έχει πλέον μετατραπεί σε έναν από τους σημαντικότερους δυτικούς παίκτες στο «τρίγωνο», επενδύοντας 2,5 δισ. δολάρια στο πρότζεκτ Rincon στην Αργεντινή. Στη Χιλή, το παιχνίδι έχει διαφορετικούς κανόνες, επειδή το κράτος διατηρεί πολύ ισχυρότερο ρόλο. Η SQM και η αμερικανική Albemarle είναι σήμερα οι δύο βασικοί παραγωγοί λιθίου της χώρας και η κρατική Codelco έχει συμφωνήσει με τη SQM για τη δημιουργία κοινοπραξίας που θα συνεχίσει την παραγωγή στο Salar de Atacama, με το κράτος να αποκτά για πρώτη φορά άμεσο ρόλο στην παραγωγή λιθίου.
Το «τρίγωνο του λιθίου» δεν είναι μια ιστορία για το ποιος θα αγοράσει ένα ορυχείο και πώς θα το εκμεταλλευθεί. Ο αγώνας γίνεται για το ποιος θα ελέγχει την πρόσβαση σε μια ολόκληρη αλυσίδα αξίας που ξεκινά από τις αλυκές των Άνδεων και καταλήγει στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, στα δίκτυα αποθήκευσης ενέργειας και στις μπαταρίες του μέλλοντος.
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image