Για χρόνια, το ESG (Environmental, Social, Governance) έμοιαζε με το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο των αγορών: επενδύσεις με περιβαλλοντικά, κοινωνικά και εταιρικής διακυβέρνησης κριτήρια, με την υπόσχεση ότι το «καλό» μπορούσε ταυτόχρονα να είναι και επικερδές.
Η πραγματικότητα των τελευταίων ετών, όμως, ήταν πιο δύσκολη.
Το 2024, μόλις το 42% των αμερικανικών επενδυτικών κεφαλαίων με κριτήρια βιωσιμότητας (sustainable funds) κατάφερε να βρεθεί στο πάνω μισό της αντίστοιχης κατηγορίας του, σύμφωνα με τη Morningstar, έναν από τους σημαντικότερους διεθνείς οργανισμούς παροχής ανεξάρτητων επενδυτικών δεδομένων, αναλύσεων και αξιολογήσεων.
Στα sustainable equity funds – δηλαδή στα επενδυτικά κεφάλαια που τοποθετούνται σε μετοχές εταιρειών με κριτήρια βιωσιμότητας – το ποσοστό ήταν ακόμη χαμηλότερο, στο 38%.
Την ίδια χρονιά, τα αμερικανικά sustainable funds έχασαν 19,6 δισεκατομμύρια δολάρια, έναντι 13,3 δισ. δολαρίων το 2023, ενώ τα συμβατικά funds προσέλκυσαν 740 δισ. δολάρια.
Το 2025 η πίεση συνεχίστηκε: τα sustainable funds παγκοσμίως κατέγραψαν εκροές 27 δισ. δολαρίων μόνο στο τελευταίο τρίμηνο, ενώ οι ΗΠΑ έκλεισαν την τρίτη συνεχόμενη χρονιά εκροών.
Η εικόνα αυτή δεν σημαίνει ότι οι επενδυτές εγκαταλείπουν τη βιωσιμότητα. Σημαίνει ότι εγκαταλείπουν την ιδέα πως η βιωσιμότητα από μόνη της αρκεί για να αποτελέσει επενδυτική στρατηγική.
Από το ESG στην ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια
Στις ΗΠΑ, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο έφερε μαζί της επιθετικό κλίμα κατά των ESG. Η Morningstar καταγράφει ότι η αμερικανική στάση επηρεάζει και την Ευρώπη, την ώρα που η Ευρώπη έχει πλέον και άλλα προβλήματα να λύσει.
Η χαμηλή ανάπτυξη και η απώλεια ανταγωνιστικότητας απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα, η ενεργειακή εξάρτηση, οι εμπορικές εντάσεις και, πάνω απ’ όλα, η επιστροφή της ασφάλειας στο επίκεντρο της πολιτικής ατζέντας αλλάζουν τις προτεραιότητες.
Ένα έργο μπορεί σήμερα να θεωρείται ελκυστικό όχι μόνο επειδή μειώνει τις εκπομπές, αλλά επειδή μειώνει την ενεργειακή εξάρτηση. Ένα ορυκτό δεν είναι μόνο πρώτη ύλη για την πράσινη μετάβαση, αλλά κρίσιμο στοιχείο για την αμυντική και ψηφιακή βιομηχανία. Και ένα δίκτυο ηλεκτρισμού δεν είναι μόνο υποδομή για τις ΑΠΕ, αλλά ζήτημα οικονομικής και ενεργειακής ασφάλειας.
Η Ευρώπη «αντιστέκεται»
Το ESG δεν εξαφανίζεται από τα χαρτοφυλάκια. Απλά δεν είναι αρκετό για να αποτελέσει επενδυτικό κίνητρο. Ο επενδυτής θέλει πλέον να γνωρίζει όχι μόνο πόσο «πράσινη» είναι μια εταιρεία, αλλά ποιο πρόβλημα λύνει, ποια αγορά δημιουργείται και ποια απόδοση μπορεί να προσφέρει.
Μετά από ένα δύσκολο 2025, τα παγκόσμια sustainable funds επέστρεψαν σε καθαρές εισροές 3,5 δισ. δολαρίων στο πρώτο τρίμηνο του 2026, σύμφωνα με τη Morningstar Sustainalytics.
Η Ευρώπη ήταν ο βασικός λόγος: προσέλκυσε καθαρές εισροές 9,1 δισ. δολ, αντιστρέφοντας εκροές 16,6 δισ. του προηγούμενου τριμήνου. Στις ΗΠΑ, αντίθετα, οι εκροές συνεχίστηκαν.
Όμως, οι επενδυτές δεν αγοράζουν πλέον αδιακρίτως κάθε «θεματικό» fund. Τα ευρωπαϊκά θεματικά επενδυτικά κεφάλαια (thematic funds) έχασαν €4,1 δισ. στο πρώτο τρίμηνο του 2026, συνεχίζοντας μια τάση μειωμένου ενδιαφέροντος από το 2023.
Την ίδια στιγμή, τα funds ασφαλείας προσέλκυσαν €2,7 δισ., ενώ τα επενδυτικά κεφάλαια ενεργειακής μετάβασης και εναλλακτικής ενέργειας ήταν μεταξύ των θεματικών που παρουσίασαν θετική εικόνα.
Πού πάνε τα λεφτά
Ίσως πουθενά δεν είναι πιο εμφανής η νέα επενδυτική λογική από την ενέργεια.
Η παγκόσμια ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αναμένεται να αυξάνεται κατά μέσο όρο 3,6% ετησίως την περίοδο 2026-2030 («Electricity 2026» International Energy Agency, IEA), καθώς η βιομηχανία, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τα κλιματιστικά, τα κέντρα δεδομένων και η τεχνητή νοημοσύνη αυξάνουν τη ζήτηση.
Το πρόβλημα είναι ότι τα δίκτυα δεν προλαβαίνουν.
Περισσότερα από 2.500 GW έργων ΑΠΕ, αποθήκευσης και μεγάλων καταναλωτών, όπως τα κέντρα δεδομένων, παραμένουν σήμερα σε ουρές σύνδεσης στα δίκτυα παγκοσμίως. Η IEA εκτιμά ότι οι ετήσιες επενδύσεις στα δίκτυα θα πρέπει να αυξηθούν κατά περίπου 50% έως το 2030.
Η πυρηνική ενέργεια είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα του νέου επενδυτικού χάρτη: επιστρέφει στο επίκεντρο όχι μόνο για λόγους κλιματικής πολιτικής, αλλά επειδή προσφέρει σταθερή ηλεκτροπαραγωγή σε μια εποχή που η ενεργειακή ασφάλεια έχει αποκτήσει τεράστια σημασία. Η IEA εκτιμά ότι οι ετήσιες επενδύσεις στην πυρηνική ενέργεια έχουν αυξηθεί σχεδόν 50% από το 2020, ξεπερνώντας τα 60 δισ. δολ., ενώ στα σενάρια της προβλέπει περαιτέρω αύξηση.
Το «αντι-ESG» trade
Η άμυνα είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό «αντι-ESG» trade της νέας εποχής.
Στην Ευρώπη, τα επενδυτικά κεφάλαια που επικεντρώνονται στην άμυνα και την ασφάλεια (security-themed funds) συγκέντρωσαν 6,8 δισ. ευρώ μόνο στο πρώτο εξάμηνο του 2025 («European Fund Flows: 5 Key Trends in Q2», Morningstar). Στο πρώτο τρίμηνο του 2026 προσέλκυσαν άλλα €2,7 δισ., με την αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών να αποτελεί βασικό καταλύτη.
Επίσης, οι κρίσιμες πρώτες ύλες (χαλκός, λίθιο και σπάνιες γαίες) βρίσκονται πλέον στη διασταύρωση τριών αγορών: της ενεργειακής μετάβασης, της ψηφιακής οικονομίας και της άμυνας. Ο επενδυτής δεν χρειάζεται να αγοράσει ένα «ESG fund» για να ποντάρει στην πράσινη μετάβαση. Μπορεί να επενδύσει στον χαλκό, στις μπαταρίες, στην ανακύκλωση ή στις υποδομές που απαιτούνται για να λειτουργήσει η νέα οικονομία.
Το νερό
Η επόμενη μεγάλη αγορά μπορεί να είναι ακόμη πιο βασική: το νερό.
Η διαχείριση του νερού, η αποδοτικότητα, η επαναχρησιμοποίηση και οι υποδομές προστασίας δεν είναι πλέον μόνο «πράσινες» επενδύσεις. Είναι επενδύσεις στην ανθεκτικότητα της οικονομίας.
Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ έχει εντοπίσει περισσότερες από 50 επενδυτικές ευκαιρίες σε 13 κλάδους που μπορούν ταυτόχρονα να προστατεύουν τη φύση και να παράγουν έσοδα ή εξοικονομήσεις, όπως η βιομηχανική διαχείριση νερού και η γεωργία ακριβείας.
Η ειρωνεία της νέας εποχής είναι ότι η υποχώρηση του ESG ως επενδυτικής «ταμπέλας» δεν σημαίνει υποχώρηση των πράσινων επενδύσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις συμβαίνει το αντίθετο. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Το 2025, ο δείκτης της Morningstar για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ενισχύθηκε κατά 24,8%, ξεπερνώντας τόσο τον γενικό δείκτη παγκόσμιας αγοράς (17,4%) όσο και τον δείκτη ενέργειας (13,8%). Έπειτα από τέσσερα χρόνια αδύναμων αποδόσεων, οι ΑΠΕ επέστρεψαν μεταξύ των καλύτερων επιδόσεων της αγοράς.
Η ίδια τάση αποτυπώνεται και σε επιμέρους επενδυτικά κεφάλαια: το ευρωπαϊκό LSF Solar & Sustainable Energy ενισχύθηκε κατά 73% το 2025, ενώ ένα fund της Fineco που επενδύει στην παγκόσμια μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας σημείωσε άνοδο περίπου 72%.
Διαβάστε ακόμη
Αγρότες, δάνεια και Σπίτι μου 3: Το κοινωνικό πακέτο που κλειδώνει στη ΔΕΘ
Τράπεζες: Το νέο success story και οι αστερίσκοι
Nέα εποχή στις ελληνικές ιχθυοκαλλιέργειες – Η επόμενη μάχη και οι νέες προκλήσεις
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ