Τα ιστορικά υψηλά των αμερικανικών χρηματιστηριακών δεικτών κρύβουν ένα βαθύτερο πρόβλημα: ολοένα και λιγότερες εταιρείες επιλέγουν να εισαχθούν στο χρηματιστήριο. Ο αριθμός των αρχικών δημόσιων προσφορών (IPOs) υποχώρησε από έναν ετήσιο μέσο όρο άνω των 400 τη δεκαετία του 1990 σε μόλις 115 την τελευταία δεκαετία.
Η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με τις διαγραφές εταιρειών και τη στροφή πολλών προς την ιδιωτική αγορά, μείωσε τις εισηγμένες επιχειρήσεις στις ΗΠΑ από το ιστορικό υψηλό των 8.000 το 1996 σε 3.900 πέρυσι. Ο Τζέιμι Ντάιμον, επικεφαλής της JPMorgan Chase και μία από τις πιο επιδραστικές φωνές της Wall Street, δηλώνει πως θα ήθελε να δει 15.000 ή και περισσότερες εισηγμένες εταιρείες. Όταν οι επιχειρήσεις αποφεύγουν τις δημόσιες αγορές, όπως συμβαίνει όλο και συχνότερα, οι απλοί επενδυτές χάνουν πρόσβαση στη δυναμική ανάπτυξή τους.
O Economist αναρωτιέται: Θα μπορούσαν άραγε οι επικείμενες εισαγωγές ορισμένων από τις πιο πολυσυζητημένες εταιρείες του πλανήτη να αλλάξουν την εικόνα; Η SpaceX, το επιχειρηματικό οικοσύστημα του Έλον Μασκ που εκτείνεται από τους πυραύλους έως τα data centers, έχει ήδη καταθέσει τα απαραίτητα έγγραφα για άντληση πιθανώς 75 δισ. δολαρίων τον Ιούνιο. Την ίδια ώρα, οι OpenAI και Anthropic, δύο από τα κορυφαία εργαστήρια τεχνητής νοημοσύνης, προετοιμάζουν το έδαφος για τις δικές τους κολοσσιαίες δημόσιες εγγραφές. Σύντομα και οι τρεις εταιρείες αναμένεται να ενταχθούν στους μεγάλους χρηματιστηριακούς δείκτες και, μέσω των παθητικών επενδυτικών κεφαλαίων, στα χαρτοφυλάκια εκατομμυρίων μικροεπενδυτών. Ωστόσο, παρά τον ενθουσιασμό που προκαλεί η νέα «φουρνιά» IPOs, η τάση αυτή δεν λύνει το πρόβλημα της συρρίκνωσης των χρηματιστηρίων· αντίθετα, το επιβεβαιώνει.
Αρκεί να δει κανείς πόσο ασυνήθιστες είναι αυτές οι τρεις εταιρείες. Παρότι αμέτρητες επιχειρήσεις διαφημίζουν ότι βρίσκονται στην αιχμή της επανάστασης της τεχνητής νοημοσύνης — της βασικής κινητήριας δύναμης των αγορών σήμερα — μόνο οι Anthropic, OpenAI και SpaceX μπορούν να το υποστηρίξουν πειστικά. Ως αποτέλεσμα, καμία άλλη υποψήφια IPO δεν πλησιάζει το μέγεθός τους. Οι τρεις εταιρείες στοχεύουν σε συνδυασμένη αποτίμηση που προσεγγίζει τα 4 τρισ. δολάρια. Με βάση τις τελευταίες ιδιωτικές αποτιμήσεις τους, κατατάσσονται ήδη στην όγδοη, 14η και 15η θέση των μεγαλύτερων αμερικανικών εταιρειών αντίστοιχα. Οι επόμενες τρεις μεγαλύτερες startups — Databricks στην ανάλυση δεδομένων, Stripe στις ψηφιακές πληρωμές και Anduril στα στρατιωτικά drones — αποτιμώνται συνολικά σε λιγότερα από 400 δισ. δολάρια.
Το μέγεθος των Anthropic, OpenAI και SpaceX δημιουργεί πρόβλημα και για τους επενδυτές δεικτών, οι οποίοι βασίζονται σε λίγες εξαιρετικά αποδοτικές μετοχές για να παρασύρουν ολόκληρη την αγορά προς τα πάνω. Σύμφωνα με βάση δεδομένων αμερικανικών IPOs που διατηρεί ο Τζέι Ρίτερ του Πανεπιστημίου της Φλόριντα, οι περισσότερες δημόσιες εγγραφές αποδεικνύονται απογοητευτικές. Σε 30 από τα έτη μεταξύ 1980 και 2022, η τυπική νεοεισηγμένη εταιρεία είχε χειρότερες αποδόσεις από την ευρύτερη αγορά σε ορίζοντα τριών ετών — συχνά με μεγάλη διαφορά. Ο μοναδικός λόγος που οι επενδυτές με ευρεία έκθεση στην αγορά κατάφεραν να αποκομίσουν κέρδη είναι ότι οι εντυπωσιακές επιδόσεις λίγων εξαιρέσεων υπερκάλυψαν τις αποτυχίες της πλειονότητας.
Καθώς οι εταιρείες εισάγονται ολοένα αργότερα και με πολύ υψηλότερες αποτιμήσεις, αυτές οι εξαιρετικές περιπτώσεις γίνονται όλο και πιο σπάνιες. Συνολικά 48 startups που εισήχθησαν μεταξύ 1990 και 1998 — σχεδόν το 4% του συνόλου — προσέφεραν πενταετή απόδοση άνω του 1.000% σε σχέση με την τιμή εισαγωγής τους, κυρίως πριν από τη «φούσκα» του dotcom. Από όσες εταιρείες εισήχθησαν μετά το 2012, μόλις 13 πέτυχαν αντίστοιχη επίδοση. Η Amazon, που μπήκε στο χρηματιστήριο το 1997, έχει δει τη μετοχή της να εκτοξεύεται περισσότερο από 26.000% από τότε. Η Nvidia, που εισήχθη δύο χρόνια αργότερα, έχει καταγράψει άνοδο 525.000%. Αν η SpaceX εισαχθεί με αποτίμηση 1,75 τρισ. δολαρίων, η κεφαλαιοποίησή της θα έπρεπε να ξεπεράσει τα 470 τρισ. δολάρια για να προσφέρει αντίστοιχη απόδοση με την Amazon — ποσό υπερ-εξαπλάσιο της σημερινής αξίας όλων των αμερικανικών μετοχών — και να φτάσει τα εννέα τετράκις εκατομμύρια δολάρια για να πλησιάσει την απόδοση της Nvidia.
Ορισμένες μικρότερες εταιρείες πιθανότατα θα επιχειρήσουν να εκμεταλλευτούν τη δυναμική των γιγαντιαίων IPOs για να προχωρήσουν και οι ίδιες σε εισαγωγή, σε ένα ευνοϊκό χρηματιστηριακό περιβάλλον. Η αμερικανική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC), που εποπτεύει τον κλάδο, επιδιώκει να «κάνει τα IPOs ξανά σπουδαία», χαλαρώνοντας για παράδειγμα τις υποχρεώσεις γνωστοποιήσεων για τις νεοεισηγμένες εταιρείες και επιτρέποντας τη δημοσίευση αποτελεσμάτων ανά εξάμηνο αντί ανά τρίμηνο.
Ωστόσο, αυτό δύσκολα θα μειώσει τη γοητεία της ιδιωτικής ζωής για τις εταιρείες. Τη δεκαετία του 1990, οι τεχνολογικές startups έμπαιναν συνήθως στο χρηματιστήριο περίπου οκτώ χρόνια μετά την ίδρυσή τους. Τα τελευταία χρόνια, το διάστημα αυτό έχει αυξηθεί στα 11 χρόνια, καθώς η έκρηξη των κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου (VC) επιτρέπει στους ιδρυτές να αποφεύγουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα τον έλεγχο και τη διαφάνεια των δημόσιων αγορών. Η OpenAI κλείνει φέτος 11 χρόνια λειτουργίας, ενώ η SpaceX, στα 24 της, μοιάζει σχεδόν… υπερήλικη για εταιρεία που ετοιμάζεται τώρα να εισαχθεί στο χρηματιστήριο.
Η τάση αυτή δύσκολα θα ανατραπεί όσο τα κεφάλαια VC παραμένουν άφθονα και οι δευτερογενείς αγορές ιδιωτικών μετοχών διευκολύνουν ολοένα περισσότερο πρώιμους επενδυτές και εργαζομένους να ρευστοποιούν τα μερίδιά τους χωρίς να απαιτείται IPO. Η PitchBook εκτιμά ότι οι δευτερογενείς συναλλαγές σε εταιρείες που χρηματοδοτούνται από VC σχεδον διπλασιάστηκαν το πρώτο τρίμηνο του 2026, φτάνοντας τα 112 δισ. δολάρια, ξεπερνώντας για πρώτη φορά τα κεφάλαια που αντλήθηκαν μέσω δημόσιων εγγραφών.
Ίσως, στον νέο κόσμο της τεχνητής νοημοσύνης, να αρκούν λίγοι γιγαντιαίοι νικητές. Αν οι αποτιμήσεις τους εκτοξευθούν σε επίπεδα τετρακισεκατομμυρίων δολαρίων, τότε και οι επενδυτές των δημόσιων αγορών θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στον αμερικανικό δυναμισμό. Οτιδήποτε λιγότερο, όμως, θα αφήσει μεγάλο μέρος της υπεραξίας εγκλωβισμένο στις ιδιωτικές αγορές.
Διαβάστε ακόμη
Καμπανάκι από BofA: Προειδοποιεί για κατάρρευση των ευρωπαϊκών μετοχών
Διάστημα: Η μάχη για τον αστεροειδή που αξίζει όσο ένα βουνό από χρυσάφι
Ταξίδι στον απώτατο Βορρά για ένα επικό εστιατόριο
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα