Η νέα άνοδος του πετρελαίου πάνω από τα 100 ευρώ, οι νέες ιαχές πολέμου από τον Τραμπ, τους Ιρανούς και τον Νετανιάχου και η διατήρηση της παγκόσμιας αναστάτωσης, τόσο στον γεωπολιτικό τομέα όσο και στην παγκόσμια οικονομία, δεν επιτρέπουν καμία αισιοδοξία για την ελληνική οικονομία και τους Ελληνες καταναλωτές, τους επόμενους αρκετούς μήνες.
Η άνοδος του πληθωρισμού τον Αύγουστο κατά 3,8% ήρθε πριν αυξηθούν ξανά οι τιμές του πετρελαίου. Ο πληθωρισμός, είτε είναι υψηλότερος του 2% είτε χαμηλότερος, οδηγεί ούτως ή άλλως σε αυξήσεις τιμών στα προϊόντα και τις υπηρεσίες. Η ακρίβεια λοιπόν χειροτερεύει σε κάθε περίπτωση και μόνο αν δούμε αρνητικό πληθωρισμό θα μπορούμε να ελπίζουμε σε κάποια αβέβαιη μείωση των τιμών. Πράγμα που δεν θα συμβεί.
Στο μεταξύ, οι ανακοινώσεις του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ δεν ικανοποίησαν τις επιχειρήσεις, αν κρίνουμε από τις δηλώσεις του προέδρου του ΕΒΕΑ (και πρώην στενού συνεργάτη του πρωθυπουργού και διευθυντού του Μαξίμου) Γιάννη Μπρατάκου αλλά και άλλων εκπροσώπων επιχειρηματικών φορέων. Δεν ξέρουμε πόσο ικανοποίησαν κάποιες ομάδες πολιτών ή επιμέρους πολίτες, αλλά η αλήθεια είναι ότι όσα και να έδινε ο πρωθυπουργός με τη μορφή παροχών και ελαφρύνσεων, η ακρίβεια τα σαρώνει όλα.
Η οικονομία, λοιπόν, όταν την κοιτάζει κανείς μέσα από την τρύπα της τσέπης του, δεν θα βελτιώνεται, όσο κι αν αυξάνονται τα δημοσιονομικά πλεονάσματα και αν προσελκύονται τα ξένα funds και οι ζάπλουτοι ξένοι να μεταφέρουν τη φορολογική τους έδρα στην Ελλάδα – αν τελικά το κάνουν.
Επιπλέον, στην Ελλάδα, πρέπει να λάβουμε εξαιρετικά σοβαρά υπόψη την είδηση, ότι στα δημοτικά σχολεία γράφτηκαν 30.000 μαθητές λιγότεροι. Σε συνδυασμό με το ότι οι γεννήσεις είναι 21.000 λιγότερα παιδιά, καταλαβαίνει κανείς ότι ας πούμε 9.000 παιδιά που γεννήθηκαν πριν από 6 χρόνια δεν γράφτηκαν φέτος στο δημοτικό σχολείο. Και κάποιοι εκτιμούν ότι αυτά τα παιδιά έφυγαν στο εξωτερικό με τους γονείς τους που βρήκαν εκεί εργασία. Το δημογραφικό πρόβλημα είναι ήδη μεγάλο και θα γίνει πολύ μεγαλύτερο, καθώς πλέον η εγκατάσταση στο εξωτερικό των νέων που έφυγαν είναι μόνιμη και εφόσον δεν βλέπουν ευνοϊκές συνθήκες για να επιστρέψουν, δηλαδή δεν βλέπουν ευκαιρίες για μια καλύτερη ζωή εδώ. Η χώρα χάνει τα παιδιά της και θα συνεχίσει να τα χάνει, εφόσον δεν ανατρέπεται αυτή η κατάσταση και δεν δημιουργούνται θετικές προοπτικές.
Οσον αφορά το πολιτικό σκηνικό, καμία εκτίμηση δεν μπορεί να θεωρηθεί ασφαλής σήμερα, αφού μέχρι τις εκλογές μεσολαβούν 8 μήνες δύσκολου χειμώνα, με την ακρίβεια να καλπάζει, τις σχέσεις με την Τουρκία να χειροτερεύουν, τη γειτονιά της Μέσης Ανατολής να βράζει, την παγκόσμια ενεργειακή κρίση να διατηρείται και ενδεχομένως μια μεγάλη αναστάτωση στις αγορές ομολόγων να απειλεί τις κεφαλαιαγορές.
Κλυδωνισμοί στα ομόλογα
Το παγκόσμιο δημόσιο χρέος έχει φτάσει τα 350 τρισ. δολάρια και οι τόκοι εξυπηρέτησής του κάθε χρόνο είναι, σύμφωνα με τους διεθνείς οργανισμούς, 2 τρισ. δολάρια. Αυτά δεν είναι ποσά και κόστη που μπορούν τα κράτη και οι κεντρικές τράπεζες να αγνοήσουν. Πρόκειται αναμφίβολα για μια βόμβα στα θεμέλια της παγκόσμιας οικονομίας, αλλά οι βόμβες δεν είναι επικίνδυνες αν δεν σκάσουν και η βόμβα αυτή δεν σκάει επί δεκαετίες, παρά τις τρομοκρατικές προβλέψεις σημαντικών ειδικών αναλυτών. Βέβαια, το ότι δεν έσκασε μέχρι σήμερα δεν σημαίνει ότι δεν θα σκάσει. Και όπως φαίνεται κάποιοι προνοητικοί παίρνουν τα μέτρα τους για αυτό το ενδεχόμενο. Η πιο «σοκαριστική» ανακοίνωση της περασμένης εβδομάδας ήρθε από το ταμείο διαχείρισης των οικονομικών αποθεμάτων της Νορβηγίας. Το ταμείο ανακοίνωσε ότι θα μειώσει τη θέση που έχει σε κρατικά ομόλογα (όλων των χωρών) κατά 20 μονάδες, από 70% σε 50%. Ιδιαίτερα μεγάλη θα είναι η μείωση στα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, τα οποία θα μειώσει κατά 80 δισ. δολάρια, από 215 δισ. που είναι σήμερα. Το νορβηγικό ταμείο είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο σε αξία τίτλων επενδεδυμένων σε κρατικά ομόλογα.
Η αιτία, σύμφωνα με την ανακοίνωση του ταμείου, είναι ότι η άνοδος του πληθωρισμού και το τεράστιο μέγεθος του παγκόσμιου χρέους, το οδηγούν στην αναθεώρηση κατανομής του ρίσκου του χαρτοφυλακίου του και σε μείωση της έκθεσής του σε κρατικά ομόλογα.
Προκειμένου να κατευνάσει τις αντιδράσεις Αμερικανών αξιωματούχων, είπε ότι θα διατηρήσει αυτά τα χρήματα σε δολάρια, αλλά θα τα επενδύσει σε ομόλογα αμερικανικών εταιρειών εγγυημένων από την κυβέρνηση, αντί να τα έχει σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα.
Η απόφαση των Νορβηγών (πρόκειται περί εισήγησης της διοίκησης του ταμείου που πρέπει να εγκριθεί από τη νορβηγική Βουλή) είναι το ισχυρότερο καμπανάκι προειδοποίησης για τους άμεσους κινδύνους που απειλούν την παγκόσμια οικονομία και φυσικά όλες τις εθνικές οικονομίες. Ουσιαστικά αποκαθηλώνει από την πρώτη θέση των ασφαλέστερων επενδύσεων τα κρατικά ομόλογα και αυτό σημαίνει πολλά για τις αγορές κεφαλαίων.
Η αναστάτωση και οι διακυμάνσεις στις αγορές ομολόγων είναι πολύ πιο σημαντικές για την παγκόσμια οικονομία από ό,τι είναι οι διακυμάνσεις των χρηματιστηρίων. Αποτελούν τη βάση της παγκόσμιας οικονομικής σταθερότητας, πάνω στην οποία στηρίζονται όλες οι άλλες αποτιμήσεις. Συνεπώς, η κίνηση αυτή από τον μεγαλύτερο αποταμιευτή κρατικών ομολόγων στον κόσμο δεν μπορεί να μη ληφθεί υπόψη από όλους και μένει να δούμε πώς θα κινηθούν οι υπόλοιποι και οι αγορές ομολόγων.
Οι κεντρικές τράπεζες, πάντως, που καθορίζουν με τα δικά τους επιτόκια όλα τα επιτόκια των τραπεζών, αξιολογούν καθημερινά τις εξελίξεις, προβληματιζόμενες για αύξηση των επιτοκίων, τόσο του δολαρίου όσο και του ευρώ. Και ενώ έως τώρα έχουν δείξει πολύ ισχυρή αυτοσυγκράτηση, είναι πιθανό να μη συνεχίσουν έτσι. Αν αυξηθούν τα επιτόκια, η δυσκολία για όλους -και για τους Ελληνες καταναλωτές φυσικά- θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο.
Και για να επανέλθουμε, αφού είμαστε σε προεκλογική περίοδο και στην ελληνική πολιτική, το πώς θα επηρεάσουν όλοι αυτοί οι παράγοντες το αποτέλεσμα των εκλογών στους επόμενους 8 μήνες είναι άγνωστο. Μπορεί να δούμε από μεγάλες διαφοροποιήσεις μέχρι ανατροπές των σημερινών δημοσκοπικών μετρήσεων και εκτιμήσεων.