Υπάρχουν δύο ζητήματα που συζητούνται σήμερα στην Ευρωπαϊκή Ενωση, μας αφορούν άμεσα και οι περισσότεροι από εμάς τα αγνοούμε εντελώς. Το ένα είναι η παρακολούθηση όλων των επικοινωνιών μας, φωνητικών και γραπτών από την Ε.Ε. (Chat Control) και το άλλο είναι το Ψηφιακό Ευρώ. Το πρώτο, το Chat Control είναι εντελώς εκτός της λογικής κάθε ευρωπαϊκής αρχής και αξίας. Το δεύτερο, το Ψηφιακό Ευρώ, θα μας απαλλάξει από κάθε κόστος τραπεζικών συναλλαγών που έχουμε σήμερα και θα μας δώσει μεγάλη ασφάλεια για μεταφορές χρημάτων ακόμη και μέσω του συστήματος blockchain – εφόσον μιλάμε για νόμιμο χρήμα και όχι για χρήμα που προέρχεται από παράνομες συναλλαγές.
Το Ψηφιακό Ευρώ
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη δημιουργία και τη χρήση του Ψηφιακού Ευρώ από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Το νέο ψηφιακό νόμισμα θα λειτουργήσει πιλοτικά το 2027 και πλήρως το 2028. Τι είναι το Ψηφιακό Ευρώ; Πρόκειται στην πραγματικότητα για μετρητά, που αντί να βρίσκονται στο πορτοφόλι μας βρίσκονται κατατεθειμένα στην κεντρική τράπεζα. Αφορά απόλυτα όλους όσοι έχουν καταθέσεις ταμιευτηρίου μέχρι 3.000 ευρώ, αφού κάθε Ευρωπαίος θα μπορεί, για πρώτη φορά, να ανοίξει απευθείας λογαριασμό στην κεντρική τράπεζα -στην περίπτωσή μας στην Τράπεζα της Ελλάδος– και να καταθέτει μέχρι 3.000 ευρώ. Αυτό καλύπτει πάρα πολύ μεγάλο μέρος, ίσως πάνω από το 70% των καταθέσεων ταμιευτηρίου. Ο λογαριασμός αυτός θα είναι άτοκος, όπως είναι και στις περισσότερες τράπεζες σήμερα, ώστε να μην ανταγωνίζεται η κεντρική τράπεζα τις εμπορικές τράπεζες. Ομως θα έχει άλλα πλεονεκτήματα, όπως ότι θα είναι εντελώς δωρεάν κάθε συναλλαγή μέσω αυτού του λογαριασμού. Κάθε πληρωμή και κάθε μεταφορά χρημάτων από λογαριασμό σε λογαριασμό. Η ύπαρξη αυτού του λογαριασμού και των δυνατοτήτων που παρέχει στους καταθέτες, παρόλο που είναι άτοκος, ενδεχομένως αναγκάσει τις τράπεζες -επιτέλους- να πληρώσουν κάποιο επιτόκιο και στους καταθέτες ταμιευτηρίου, αν θέλουν να κρατήσουν τις καταθέσεις τους.
Οι κεντρικές τράπεζες λοιπόν, μέσω του Ψηφιακού Ευρώ θα αναλάβουν τις συναλλαγές «μετρητών». Με βάση τον σχεδιασμό, όλες οι συναλλαγές θα είναι ανώνυμες, όπως και τώρα, αλλά η κεντρική τράπεζα θα γνωρίζει τους δύο πόλους της συναλλαγής, δηλαδή αυτόν που έχει τον λογαριασμό και αυτόν στον οποίο καταλήγει το χρήμα, είτε από αγορά προϊόντων και υπηρεσιών είτε από μεταφορά – όπως τώρα το γνωρίζουν οι εμπορικές τράπεζες.
Ομως το επιπλέον πλεονέκτημα του Ψηφιακού Ευρώ υπάρχει έναντι των κρυπτονομισμάτων και αυτά είναι και η αιτία για την οποία αποφασίστηκε η δημιουργία του. Βασισμένες πάνω στην υπάρχουσα τεχνολογία, εταιρείες όπως η Google, η Meta και άλλες τεχνολογικές εταιρείες μπορούν να φτιάξουν δικό τους χρήμα. Ετσι οι κεντρικές τράπεζες χάνουν το πλεονέκτημα της δημιουργίας χρήματος και συνεπώς του ελέγχου του. Ο κίνδυνος είναι ότι αν το χρήμα παράγεται από ιδιώτες, δεν υπάρχει κανένας έλεγχος στις οικονομίες και μπορεί να οδηγηθούν σε κραχ, όπως το ’29.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα λοιπόν θέλει να διατηρήσει τον έλεγχο του ευρώ και γι’ αυτό καθιερώνει το Ψηφιακό Ευρώ. Υπάρχει όμως και άλλος ένας λόγος. Ολες οι κάρτες (Mastercard, Visa κ.λπ.) ελέγχονται από τις ΗΠΑ, όλες οι συναλλαγές βασίζονται στο δολάριο, το ίδιο συμβαίνει και με τα κρυπτονομίσματα (stable coins), τα οποία βασίζονται επίσης στο αμερικανικό νόμισμα. Το Ψηφιακό Ευρώ ενισχύει την Ευρωπαϊκή Ενωση και την αξία του ευρώ, μειώνοντας την εξάρτησή του από τις ΗΠΑ.
Το Ψηφιακό Ευρώ, λοιπόν, είναι χρήμα κεντρικής τράπεζας, υψίστης ασφαλείας σε σχέση με τα απλά κρυπτονομίσματα, το οποίο μετακινείται μέσω της τεχνολογίας blockchain. Δεν μπορεί όμως να χαθεί από το leger σου, όπως μπορούν να χαθούν τα κρυπτονομίσματα. Κι αυτό δίνει τη δυνατότητα σε όσους θέλουν να αξιοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες συναλλαγών να το κάνουν με την ασφάλεια που τους παρέχει η κεντρική τράπεζα και με μηδενικό κόστος.
Στην περίπτωση του Ψηφιακού Ευρώ, η μάχη κερδήθηκε από την ΕΚΤ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη δημιουργία του και θα το δούμε από του χρόνου.
Το Chat Control
Αντίθετα όμως με το Ψηφιακό Ευρώ, η μάχη για την παρακολούθηση όλων των επικοινωνιών μας δεν έχει ολοκληρωθεί, αντίθετα βρίσκεται στο αποκορύφωμά της.
Το θέμα έχεις ως εξής: από το 2022 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθεί να περάσει έναν νόμο που προβλέπει εντολές εντοπισμού παράνομου υλικού ακόμη και μέσα σε ιδιωτικές επικοινωνίες, προκειμένου να αντιμετωπιστούν η διαδικτυακή παιδεραστία και η παιδική πορνογραφία.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντέδρασε στην καθολική παρακολούθηση όλων των επικοινωνιών και περιόρισε σημαντικά την πρόταση. Ζήτησε οι έλεγχοι να είναι στοχευμένοι, να συνδέονται με συγκεκριμένους χρήστες ή ομάδες για τους οποίους υπάρχει εύλογη υποψία και να μην υπονομεύεται η κρυπτογράφηση των επικοινωνιών ολοκληρωτικά. Τελικά, εφαρμόζεται ένας προσωρινός κανονισμός και δεν υπάρχει ακόμη νόμος. Τον Ιούλιο του 2026 το Κοινοβούλιο επέβαλε και την εξαίρεση των κρυπτογραφημένων προσωπικών επικοινωνιών από τον προσωρινό κανονισμό.
Το Συμβούλιο των κρατών-μελών δεν συμφωνεί απαραίτητα σε καθολικό υποχρεωτικό σκανάρισμα, όπως προτείνει η Επιτροπή. Τον Νοέμβριο του 2025 εγκατέλειψε την ιδέα των υποχρεωτικών «εντολών ανίχνευσης» και πρότεινε τη μόνιμη συνέχιση των «εθελοντικών ελέγχων» από τις εταιρείες. Ωστόσο, το Συμβούλιο είναι πιο επιφυλακτικό από το Κοινοβούλιο απέναντι στην πλήρη εξαίρεση των κρυπτογραφημένων εφαρμογών. Μάλιστα, όταν αποδέχθηκε την εξαίρεσή τους στον προσωρινό κανονισμό του 2026, διευκρίνισε ότι αυτό δεν προδικάζει τη στάση του για τη μόνιμη νομοθεσία.
Αυτή τη στιγμή, οι πλατφόρμες ελέγχουν οι ίδιες «εθελοντικά» τις επικοινωνίες που θεωρούν ότι σχετίζονται με παιδεραστία και παιδική πορνογραφία.
Η τελική μόνιμη ρύθμιση εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης, εν μέσω έντονων αντιδράσεων από θεσμούς, οργανισμούς προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων και ομάδες πολιτών. Η μάχη αυτή δίνεται τόσο στο παρασκήνιο όσο και στα διεθνή media και fora.
Οι επικριτές, που προέρχονται απ’ όλες τις ευρωπαϊκές χώρες και απ’ όλους τους πολιτικούς χώρους θεωρούν ότι η νομοθεσία που προτείνει η Επιτροπή είναι απαράδεκτη, καθώς καταργεί εντελώς κάθε ιδιωτικότητα, αλλά και ο προσωρινός κανονισμός και οι μετριοπαθέστερες προτάσεις πάλι ανοίγουν παράθυρα για την καθολική παρακολούθηση κάθε ιδιωτικής συνομιλίας.
Με λίγα λόγια, τη στιγμή αυτή αλλάζουν δύο πολύ σημαντικές για τη ζωή μας συνθήκες. Η μία, το Ψηφιακό Ευρώ, αφορά όλες τις συναλλαγές μας, η άλλη, το Chat Control, απειλεί την ιδιωτικότητά μας και ανατρέπει τις βασικές ευρωπαϊκές αρχές, συνεπώς χρειάζεται την ενημέρωση όλων και την εγρήγορσή τους, μέσω της πίεσης στις εθνικές κυβερνήσεις για να αποτρέψουν τις ακραίες προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.