Οι αιτίες των πολέμων, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, είχαν συνήθως -αν όχι πάντα- οικονομικά αίτια και ιδεολογικές (θρησκευτικές ή πολιτικές) αφορμές. Είχαν επίσης μια λογική: ότι αυτός που έχει τον ισχυρότερο στρατό θα νικήσει. Αυτό έχει αποδειχθεί λάθος επανειλημμένως, π.χ. από τους περσικούς πολέμους της αρχαιότητας έως σήμερα στους δύο πολέμους, Ρωσίας – Ουκρανίας και Ιράν – ΗΠΑ και Ισραήλ.
Τόσο η Ρωσία όσο και οι ΗΠΑ θεωρούσαν ότι θα κερδίσουν πολύ εύκολα τους πολέμους. Λανθασμένες εκτιμήσεις. Φυσικά ούτε οι αντίπαλοί τους κέρδισαν. Αντίθετα, η Ουκρανία και το Ιράν τραυματίστηκαν βαριά και ένας Θεός -ανάλογα σε ποιον πιστεύει ο καθένας- ξέρει πόσο θα τους κοστίσει τελικά ο πόλεμος.
Το κόστος αυτών των δύο πολέμων στην ευρύτερη γειτονιά μας είναι τεράστιο κι ας ελπίζουν όλοι ότι τελικά θα βγει κάποιο οικονομικό όφελος.
Ας μην έχουμε αμφιβολίες ότι και οι δύο πόλεμοι έχουν οικονομικά αίτια. Στην περίπτωση της Ουκρανίας, όλοι (Ρωσία, Ευρώπη, ΗΠΑ) θέλουν να ελέγχουν τα πλούσια κοιτάσματα της Ουκρανίας. Στην περίπτωση του Ιράν, ο Αμερικανός πρόεδρος το δηλώνει ξεκάθαρα «θα πάρω το πετρέλαιο του Ιράν». Οι αφορμές που προβάλλονται για κατανάλωση της κοινής γνώμης είναι πολιτικές και ανθρωπιστικές. Οι Ρώσοι θέλουν να ανατρέψουν το «ναζιστικό» καθεστώς της Ουκρανίας, οι Αμερικανοί θέλουν να ανατρέψουν το «δολοφονικό» καθεστώς του Ιράν.
Φυσικά τα ζητήματα ασφαλείας που προβάλλονται και από τις δύο υπερδυνάμεις έχουν βάση. Η επέκταση του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία ευλόγως θεωρείται απειλή για τη Ρωσία. Η ισχύς του Ιράν, το καθεστώς του οποίου έχει δύο δεδηλωμένους στόχους, την εξαφάνιση του Ισραήλ και την τιμωρία της Αμερικής, ευλόγως θεωρείται απειλή για το Ισραήλ και τις ΗΠΑ.
Ολα αυτά μαζί χρησιμοποιήθηκαν για να ξεκινήσουν οι πόλεμοι, οι οποίοι τελικά ούτε ο ένας ούτε ο άλλος έχουν μέχρι στιγμής νικητές.
Συνήθως, στις περιπτώσεις που δεν υπάρχει εδαφική κατάκτηση και συμφωνείται διακοπή του πολέμου, όλοι πρέπει να αναδειχθούν νικητές, γιατί αλλιώς ο πόλεμος δεν σταματάει.
Στην περίπτωση του πολέμου στο Ιράν, αυτό είναι εύκολο. Ο Τραμπ δηλώνει νικητής διότι κατέστρεψε τα πυρηνικά του Ιράν και το ανάγκασε σε συνθηκολόγηση, το Ιράν δηλώνει νικητής διότι απέτρεψε τις επιθέσεις των Ισραηλινών και των Αμερικανών. Ουδείς φυσικά νίκησε, όλοι πανηγυρίζουν, ποσώς όμως μας ενδιαφέρει αυτό, το ουσιαστικό είναι να σταματήσει το αιματοκύλισμα.
Ενδιαφέρον επίσης έχει να δούμε ποιοι έχασαν, εκτός βεβαίως από τους χιλιάδες νεκρούς και τις οικογένειές τους και στους δύο πολέμους.
Η Ευρώπη είναι σίγουρα η μεγάλη χαμένη και των δύο πολέμων. Ο πόλεμος της Ουκρανίας στέρησε τις ευρωπαϊκές χώρες από φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο. Η Ευρώπη υπέστη ένα πολύ ισχυρό οικονομικό πλήγμα από την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία και φυσικά η ζημιά δεν περιορίζεται μόνο στο κόστος της ενέργειας για τα νοικοκυριά και τη βιομηχανία, αλλά σε ένα κύμα πληθωρισμού το οποίο σάρωσε την Ευρώπη και έπληξε σοβαρά μερικές χώρες όπου η προστασία του καταναλωτή δεν λειτουργεί ή έχουν πολύ χαμηλές αμοιβές, με πρώτη και καλύτερη την Ελλάδα.
Ο δεύτερος πόλεμος όμως είχε πιο πολλά θύματα. Η Ευρώπη είναι ξανά ένα πολύ μεγάλο θύμα, αφού έχοντας εγκαταλείψει το φθηνό ρωσικό αέριο, θεωρούσε ότι μπορεί να στηριχθεί στο αέριο από το Κατάρ (που είναι σχετικά φθηνότερο λόγω εγγύτητας) και το αμερικανικό (που είναι ακριβότερο λόγω απόστασης).
Με τον πόλεμο του Ιράν, η Ευρώπη έχασε το καταριανό φυσικό αέριο και ήρθε αντιμέτωπη με ένα δεύτερο κύμα πληθωρισμού, το οποίο, σύμφωνα με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Κριστίν Λαγκάρντ, θα είναι πολύ ισχυρό και μπορεί να φτάσει και στο 6,4% σε ένα δυσμενές σενάριο. Είναι αυτονόητο (εκ πείρας πλέον) ότι η Ελλάδα θα υποστεί το ισχυρότερο πλήγμα από αυτό το νέο κύμα πληθωρισμού, αφού έχει τους χαμηλότερους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ενωση και αφού είναι η λιγότερο αυτάρκης χώρα της σε οτιδήποτε, δεν έχει σχεδόν καθόλου παραγωγή και εισάγει τα πάντα.
Ωστόσο, από τον πόλεμο στο Ιράν υπήρξαν και κάποιες χώρες που υπέστησαν καταστροφικές απώλειες. Οι χώρες του Κόλπου. Η στρατηγική του Ιράν ήταν να καταστρέψει υποδομές στις αραβικές χώρες του Κόλπου ως αντίποινα στις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Παράλληλα βομβάρδιζε όποιο πλοίο προσπαθούσε να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ (μέσω αυτών διακινούνται όλα τα φορτία πετρελαίου, φυσικού αερίου, αλουμινίου κ.λπ.), με αποτέλεσμα να διακόψει το διεθνές εμπόριο ενέργειας.
Ευελπιστούσε ότι έτσι θα δημιουργούσε οικονομική πίεση στις χώρες της Δύσης ώστε οι Αμερικανοί να σταματήσουν τις επιθέσεις. Το πέτυχε. Οι τιμές της ενέργειας εκτινάχθηκαν σε πρωτοφανή ύψη, οι δυτικές οικονομίες, οι βιομηχανίες τους, οι καταναλωτές τους, οι τράπεζές τους και οι αγορές τους πανικοβλήθηκαν από το κόστος και όλοι ζητούσαν να διακοπεί ο πόλεμος.
Τελικά, μετά από ανατολίτικα παζάρια, ΗΠΑ και Ιράν κατέληξαν σε μια εκεχειρία – για δύο εβδομάδες και βλέπουμε. Μια εκεχειρία που είναι άγνωστο αν θα παραταθεί, αν στο ενδιάμεσο θα υπάρξει κάποια συγκεκριμένη συνθήκη ειρήνης, τι όρους θα περιλαμβάνει, τι θα κερδίσει και τι θα χάσει ο καθένας. Επίσης, είναι άγνωστο ποια θέση θα πάρει τελικά το Ισραήλ έναντι αυτής της συμφωνίας (αν και όταν επιτευχθεί), αλλά και ποια θέση θα πάρουν οι υπόλοιποι εμπλεκόμενοι, δηλαδή Σαουδική Αραβία και Εμιράτα, που θέλοντας και μη ενεπλάκησαν σε αυτό τον πόλεμο και υπέστησαν τεράστιες ζημιές. Και αυτοί, όπως όλοι οι υπόλοιποι, θα ζητούν αποζημιώσεις.
Ακόμη πιο περίπλοκα θα γίνουν τα πράγματα αν τελικά οι Ιρανοί που συμμετέχουν στη συμφωνία δεν εκπροσωπούν το σύνολο των Ιρανών οι οποίοι ελέγχουν τα όπλα και ενδεχομένως να μη θεωρούν ότι αυτός ο πόλεμος τελείωσε έτσι απλά.
Τη στιγμή αυτή, και ενώ οι πανηγυρισμοί της νίκης εκατέρωθεν αντηχούν στο διεθνές στερέωμα, όλα είναι στο αέρα. Μακάρι η εκεχειρία των δύο εβδομάδων να μετατραπεί σε συνθήκες πραγματικής ειρήνης και η Μέση Ανατολή να ησυχάσει μετά από 3.000 χρόνια διαρκών πολέμων, αλλά αυτό δεν είναι βέβαιο. Το μόνο που είναι βέβαιο είναι η βαριά επίπτωση την οποία θα έχει ο πληθωρισμός στο κόστος ζωής μας και η οποία, όπως όλοι γνωρίζουμε (πάλι εκ πείρας), δεν θα ξεπεραστεί για χρόνια.