Η τουριστική έκρηξη των τελευταίων ετών δεν φέρνει μόνο έσοδα και ανάπτυξη, αλλά και δύσκολα ερωτήματα για τις πόλεις που μετατρέπονται σε παγκόσμιους προορισμούς. Το καλοκαίρι που πέρασε, μια γαλλική ταμπλόιντ εφημερίδα αποκάλυψε, μέσα από δημοσιογραφικό πείραμα, ότι σε δημοφιλή καφέ του Παρισιού επισκέπτες από το εξωτερικό πλήρωναν έως και 50% υψηλότερες τιμές από τους κατοίκους για τα ίδια προϊόντα. Για πολλούς ταξιδιώτες, που θεωρούν αυτονόητο το δικαίωμα να βιώνουν έναν προορισμό «σαν ντόπιοι», η πρακτική αυτή φάνηκε άδικη. Για αρκετούς Παριζιάνους, όμως, που ήδη διαμαρτύρονταν για την υπερβολική τουριστική πίεση στην πόλη, το ζήτημα δεν προκάλεσε ιδιαίτερη αντίδραση, σύμφωνα με το Bloomberg.

Η συζήτηση αυτή συνδέεται με μια πολύ ευρύτερη πραγματικότητα. Οι διεθνείς τουριστικές μετακινήσεις το 2025 έφτασαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, με περισσότερα από 1,5 δισεκατομμύρια αφίξεις παγκοσμίως, ξεπερνώντας ακόμη και τα προ πανδημίας δεδομένα. Η Ευρώπη απορρόφησε πάνω από τους μισούς επισκέπτες, γεγονός που ενίσχυσε τις οικονομίες της αλλά ταυτόχρονα αύξησε την πίεση σε πόλεις και υποδομές. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ιδέα διαφορετικής τιμολόγησης για επισκέπτες και κατοίκους εμφανίζεται σε ορισμένους κύκλους όχι ως εκμετάλλευση, αλλά ως πιθανό εργαλείο διαχείρισης.

Ο υπερτουρισμός δεν αποτελεί καινούργιο φαινόμενο, ωστόσο μετά την πανδημία έγινε εντονότερος. Η λεγόμενη «εκδικητική» διάθεση για ταξίδια μετά τα lockdown οδήγησε σε εκρηκτική αύξηση της ζήτησης, ενισχύοντας αεροπορικές εταιρείες και κρουαζιέρες. Σε μια περίοδο γεωπολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας, η Ευρώπη θεωρείται από πολλούς ασφαλής προορισμός, με σταθερούς θεσμούς και προβλέψιμο περιβάλλον.

Όμως οι πιο δημοφιλείς προορισμοί αρχίζουν να αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της επιτυχίας τους. Η Ιταλία παραμένει επαναλαμβανόμενος προορισμός για εκατομμύρια Ευρωπαίους ταξιδιώτες, ενώ το Παρίσι εξακολουθεί να προσελκύει επισκέπτες από όλο τον κόσμο. Τα φθηνά αεροπορικά εισιτήρια, οι πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης και τα κοινωνικά δίκτυα έχουν μετατρέψει ολόκληρες γειτονιές σε σκηνικά τουριστικής κατανάλωσης. Μεγάλα μουσεία και μνημεία διαθέτουν εμπειρία στη διαχείριση πλήθους, αλλά μικρότεροι χώροι δυσκολεύονται να ανταποκριθούν.

Η καθημερινότητα των κατοίκων αλλάζει

Στο Πόρτο της Πορτογαλίας, το ιστορικό βιβλιοπωλείο Livraria Lello υποδέχεται πάνω από ένα εκατομμύριο επισκέπτες τον χρόνο. Σύμφωνα με τη διαχείρισή του, το πρόβλημα δεν είναι ο όγκος των επισκεπτών, αλλά η επιφανειακή σχέση τους με τον τόπο και τον πολιτισμό του. Η εμπειρία συχνά περιορίζεται σε μια φωτογραφία.

Ο υπερτουρισμός δεν αφορά μόνο την κίνηση σε αξιοθέατα. Συνδέεται κυρίως με το πώς αντιλαμβάνονται οι κάτοικοι την αλλαγή του περιβάλλοντός τους. Παραδοσιακά καταστήματα αντικαθίστανται από καταστήματα σουβενίρ ή θεματικές επιχειρήσεις, ενώ ένα βίντεο στα κοινωνικά δίκτυα μπορεί να μετατρέψει ένα τοπικό σημείο σε μαζικό προορισμό μέσα σε λίγες ώρες. Η αγορά κατοικίας επηρεάζεται έντονα από τη βραχυχρόνια μίσθωση.

Στο Παρίσι, το βιβλιοπωλείο Shakespeare and Company δέχεται πλέον χιλιάδες επισκέπτες καθημερινά, γεγονός που δυσκολεύει τη διατήρηση της αυθεντικής σχέσης με το κοινό. Παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις.

Οι αντιδράσεις των κατοίκων αυξάνονται. Διαδηλώσεις έχουν πραγματοποιηθεί σε αρκετούς προορισμούς, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εκφράστηκαν ακόμη και συμβολικές διαμαρτυρίες κατά των τουριστών. Παράλληλα, τα μέτρα που δοκιμάζονται —όπως αυξημένα τέλη ή περιορισμοί πρόσβασης— δεν αποδίδουν πάντα τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Αναζητώντας ισορροπία

Στη Βενετία, το τέλος εισόδου δεν μείωσε σημαντικά τις αφίξεις. Στο Μπουτάν, τα υψηλά τέλη διατήρησαν τον τουρισμό περιορισμένο αλλά λιγότερο προσβάσιμο. Η αύξηση των αεροπορικών τιμών επηρεάζει κυρίως όσους ταξιδεύουν σπάνια, ενώ ένα μικρό ποσοστό του πληθυσμού πραγματοποιεί το μεγαλύτερο μέρος των πτήσεων.

Μια προσέγγιση που κερδίζει έδαφος είναι η «διασπορά» των επισκεπτών σε λιγότερο γνωστές περιοχές. Σε ορισμένους προορισμούς, όπως τα Νησιά Φερόε, οι αρχές χρησιμοποιούν τεχνολογία πλοήγησης για να κατευθύνουν τους επισκέπτες σε διαφορετικά σημεία, μοιράζοντας τα οφέλη του τουρισμού.

Η ίδια η τεχνολογία που ενίσχυσε τον μαζικό τουρισμό μπορεί να συμβάλει στη διαχείρισή του, μέσω δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, ειδοποιήσεων για συνωστισμό και εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης που κατευθύνουν τη ροή των επισκεπτών.

Ωστόσο, η ένταση αυξάνεται όταν τα οικονομικά οφέλη δεν φτάνουν στους κατοίκους. Σε ορισμένες χώρες, οι τουριστικές αφίξεις αυξάνονται, αλλά οι πραγματικοί μισθοί παραμένουν στάσιμοι ή μειώνονται. Οι κρουαζιέρες φέρνουν μεγάλους αριθμούς επισκεπτών με περιορισμένη κατανάλωση, ενώ μέρος της αξίας μεταφέρεται σε διεθνείς πλατφόρμες κρατήσεων.

Η βραχυχρόνια μίσθωση βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης, με πόλεις να εξετάζουν περιορισμούς ή κατάργηση αδειών. Η αρχική ιδέα της φιλοξενίας σε κατοικίες θεωρήθηκε ευκαιρία για την τοπική οικονομία, όμως σε πολλές περιπτώσεις μείωσε τη διαθεσιμότητα στέγης.

Το μέλλον των ταξιδιών

Η μεγαλύτερη πρόκληση αφορά τη συμπεριφορά των ταξιδιωτών, η οποία δύσκολα αλλάζει. Παρότι μόνο ένα μικρό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού ταξιδεύει διεθνώς κάθε χρόνο, η ανάπτυξη της μεσαίας τάξης αυξάνει τη ζήτηση.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι όταν ο υπερτουρισμός εγκαθίσταται σε έναν προορισμό, η αντιστροφή της κατάστασης γίνεται εξαιρετικά δύσκολη. Ενδεχομένως να απαιτηθούν πιο αυστηρά μέτρα, από περιορισμούς πρόσβασης μέχρι υψηλότερο κόστος ταξιδιού.

Το βασικό ερώτημα παραμένει αν το μέλλον του τουρισμού θα βασιστεί σε λιγότερα αλλά πιο συνειδητά ταξίδια. Σε κάθε περίπτωση, οι συνέπειες της μαζικής τουριστικής ανάπτυξης είναι ήδη ορατές και η συζήτηση για το κόστος της μόλις αρχίζει, σύμφωνα πάντα με το Bloomberg.

Διαβάστε ακόμη 

Ο μυστηριώδης trader της Brevan Howard που κερδίζει δισεκατομμύρια επί 18 χρόνια (pic)

Πόσο αμείβονται τα μέλη της βρετανικής βασιλικής οικογένειας 

Βουβάλι Κερκίνης: Πώς μεταμόρφωσε την πιο υποβαθμισμένη περιοχή των Σερρών σε γαστρονομικό προορισμό (pics)

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα