Πώς το σκιώδες τραπεζικό σύστημα απειλεί την παγκόσμια οικονομία

Η Ιρλανδία είναι μία εκ των χωρών στην οποία λειτουργούν 2.100 Εταιρείες Ειδικού Σκοπού (SPVs), οι οποίες έως τα τέλη του 2015 δεν βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των αρχών

Με έδρα ένα μουντό κτίριο στο Δουβλίνο, σε έναν δρόμο στον οποίο υπάρχει και ένα παμπ το οποίο επισκέπτεται συχνά ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Έντα Κένι, η VPB Funding δεν διαθέτει υπαλλήλους αλλά λειτουργεί αποκλειστικά για ένα σκοπό: πώληση ομολόγων. Το 2013 πούλησε μη εξασφαλισμένα (unsecured) ομόλογα αξίας 225 εκατ. δολαρίων.

Τα έσοδα από αυτήν την πώληση μεταφέρθηκαν στην Vneshprombank Ltd., τράπεζα με έδρα τη Μόσχα, της οποίας η άδεια λειτουργίας ανακλήθηκε τον περασμένο μήνα από τις ρωσικές αρχές, λόγω παραποίησης στοιχείων λογαριασμών. Αποτέλεσμα η ονομαστική αξία του ομολόγου της να φθάσει στη μία… πένα.

Αυτή η εξέλιξη εξηγεί γιατί οι ιρλανδικές αρχές έχουν αρχίσει να ερευνούν εταιρίες όπως η VPB, η οποία δεν υπόκεινται στις εταιρείες που μπορούν να ελέγξουν οι αρχές και δανείζεται για λογαριασμών ομίλων ανά την υφήλιο.

Η ιρλανδική πρωτεύουσα, πατρίδα της χειρότερης τραπεζικής κρίσης στην Ευρώπη, παραμένει γεμάτη από σκοτεινές εταιρείες οι οποίες τροφοδότησαν με τον τρόπο λειτουργίας τους την χρηματοπιστωτική κρίση.

«Υπάρχει ανησυχία ότι οι Εταιρείες Ειδικού Σκοπού (Special Purpose Vehicles – SPVs) της Ιρλανδίας μπορούν να εξάγουν κινδύνους στο παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα», υποστηρίζει ο Shaen Corbet, καθηγητής Οικονομικών στο City University του Δουβλίνου.

Τα SPVs αποτελούν τμήμα του σκιώδους τραπεζικού συστήματος. Η Ιρλανδία μαζί με την Κίνα είναι τα μεγαλύτερα κέντρα, μετά τις ΗΠΑ και τη Βρετανία, σε εταιρείες τέτοιου είδους, με υπό διαχείριση κεφάλαια ύψους 2,3 τρισ. ευρώ, βάσει στοιχείων του Financial Stability Board.

Το ιρλανδικό σκιώδες τραπεζικό σύστημα – συμπεριλαμβανομένων hedge funds, αμοιβαίων κεφαλαίων και ασφαλιστικών ομίλων – έχει μέγεθος 10πλάασιο από το ιρλανδικό ΑΕΠ.

Αν και οι περισσότερες εταιρείες βρίσκονται υπό τον έλεγχο των αρχών προστασίας, ορισμένες εξ αυτών, όπως τα SPVs δεν ελέγχονται, αλλά διαχειρίζονται κεφάλαια 500 δισ. ευρώ.
Ο Gareth Murphy, επικεφαλής του τμήματος ελέγχου αγορών της Κεντρικής Τράπεζας της Ιρλανδίας, υπογραμμίζει ότι θα υπάρξει συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών, όταν συμβαίνουν περιστατικά στα οποία εμπλέκονται SPVs.

«Η επίβλεψη του χρηματοπιστωτικού κλάδου δεν ήταν η ορθή», παραδέχεται ο κ. Murphy, ο οποίος στο παρελθόν εργάζονταν στην JPMorgan Chase αλλά και στην Τράπεζα της Αγγλίας. «Ένα από τα μαθήματα που λάβαμε από την κρίση είναι ότι η προσπάθεια να υπάρξει μεμονωμένη επίβλεψη του συστήματος δεν είναι επιτυχημένη, καθώς αυτό είναι ιδιαίτερα πολύπλοκο», προσθέτει.

Αυτά τα σενάρια έχουν εμφανιστεί και στο παρελθόν. Το 2007 η γερμανική Landesbank Sachsen Girozentrale χρειάζονταν εκτάκτως κεφάλαια 17 δισ. ευρώ, καθώς ένα ολλανδικό SPV δεν μπορούσε να αποπληρώσει τα χρέη της.

Η κατάρρευση της Vneshprombank αποκαλύπτει τους διασυνοριακούς κινδύνους με τους οποίους βρίσκονται αντιμέτωπες οι κεντρικές τράπεζες. Στον εν λόγω όμιλο υπήρχαν καταθέσεις δισ. ρουβλίων μεγάλων κρατικών επιχειρήσεων της Ρωσίας, μεταξύ των οποίων και η ενεργειακή Rosneft αλλά και ο διαχειριστής ενεργειακών αγωγών Transneft.

Πέρυσι οι ρωσικές αρχές ανακάλυψαν μία τρύπα 187 δισ. ρουβλίων (2,5 δισ. δολ.0 στον ισολογισμό της Vneshprombank. Η τράπεζα βρίσκεται υπό τη διαχείριση της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας και θα επέλθει η διάλυσή της, όπως ανακοινώθηκε επισήμως από τις αρμόδιες ρωσικές αρχές.

Τα κεφάλαια τα οποία διαχειρίζεται το σκιώδες τραπεζικό σύστημα έχουν εκτιναχθεί από την εποχή της πιστωτικής κρίσης. Σε παγκόσμιο επίπεδο, εταιρείες που δεν ανήκουν στον τραπεζικό κλάδο, διαχειρίζονται πιστώσεις ύψους 36 τρισ. δολαρίων έως τα τέλη του 2014, τα οποία αυξάνονταν με ρυθμό 1,3 τρισ. δολαρίων ετησίως από το 2011 σύμφωνα, πάντα, με την FSB.

Μέχρι τα τέλη του 2015 τα ιρλανδικά SPVs δεν είχαν υποχρέωση να ενημερώνουν την κεντρική τράπεζα της χώρας για τα προβλήματά τους ή να εξηγούν τον σκοπό λειτουργίας τους.

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν περί των 2.1000 τέτοιου είδους εταιρειών στην Ιρλανδία, οι οποίες όμως βρίσκονται υπό τον έλεγχο των αρχών, με 1.400 εξ αυτών να έχουν δημιουργηθεί από το 2010 έως και σήμερα, όπως αποκάλυψε ο Ιρλανδός υπουργός Οικονομικών, Μάικλ Νούναν.