Οι επιστήμονες έχουν αναγνωρίσει τις μεγάλες δυνατότητες των αντισωμάτων που παράγουν ορισμένα ζώα στη θεραπεία πολλών ασθενειών. Πλέον, φαρμακευτικές εταιρείες επενδύουν συνολικά δισεκατομμύρια δολάρια σε αυτόν τον τομέα, ο οποίος υπόσχεται μια νέα γενιά φαρμάκων με τη δυνατότητα να αλλάξουν τη ζωή των ασθενών. Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται παθήσεις που μέχρι σήμερα θεωρούνται δύσκολα αντιμετωπίσιμες, όπως ο καρκίνος, ο νευροπαθητικός πόνος και ορισμένες χρόνιες δερματικές νόσοι.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια παίζουν τα λάμα. Ανάμεσα στην καθημερινή τους φροντίδα και τη βόσκηση, οι επιστήμονες τους χορηγούν ενέσεις ώστε να ενεργοποιηθεί η παραγωγή των ιδιαίτερα πολύτιμων αντισωμάτων τους. Τα ζώα αυτά ανήκουν στις ελάχιστες περιπτώσεις που παράγουν εξαιρετικά μικρές πρωτεΐνες, γνωστές ως νανοσωματίδια, τις οποίες οι ειδικοί θεωρούν εύκολες στην παραγωγή, τον χειρισμό και την επεξεργασία.
«Η δομή τους θυμίζει Lego, καθώς μπορούν να συνδυαστούν με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, κάτι πραγματικά μοναδικό», εξηγεί ο Μαρκ Λάπε, διευθύνων σύμβουλος της αμερικανικής βιοτεχνολογικής εταιρείας Inhibrx Biosciences Inc. «Με τα συμβατικά αντισώματα, μια τέτοια διαδικασία είναι εξαιρετικά περίπλοκη», προσθέτει.
Σύμφωνα με το Bloomberg, ο συγκεκριμένος τομέας γνωρίζει σημαντική ανάπτυξη, έστω και με σχετικά αργούς ρυθμούς προς το παρόν. Το πρώτο φάρμακο που αναπτύχθηκε με τη χρήση αντισωμάτων από λάμα και έφτασε στην αγορά ήταν ένα σκεύασμα της Sanofi για μια σπάνια αυτοάνοση διαταραχή του αίματος. Παράλληλα, η AstraZeneca Plc δημοσίευσε πρόσφατα αποτελέσματα από κλινικές δοκιμές ενός πειραματικού φαρμάκου για μια άλλη αυτοάνοση πάθηση, το οποίο εκτιμάται ότι έχει σημαντικές εμπορικές προοπτικές. Την ίδια στιγμή, ο αμερικανικός φαρμακευτικός όμιλος Eli Lilly & Co. προχώρησε σε συνεργασία με τη βελγική εταιρεία βιοτεχνολογίας Confo Therapeutics, αποκτώντας τα δικαιώματα ενός προϊόντος που εξετάζει μια καινοτόμο προσέγγιση στη διαχείριση του πόνου.
«Πιστεύω ότι στο μέλλον τα νανοσώματα θα διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων», λέει ο Μάικλ Κουίγκλι, επιστημονικός διευθυντής της Sanofi. Όπως επισημαίνει ο ίδιος, «η Sanofi συγκαταλέγεται στις εταιρείες που πρωτοστατούν στον συγκεκριμένο τομέα».
Από την πλευρά της, η Inhibrx αναπτύσσει μια θεραπεία που στοχεύει στην καταστροφή συγκεκριμένων καρκινικών κυττάρων, χωρίς να επηρεάζει τον υγιή ιστό. Αυτή θεωρείται σημαντική πρόοδος συγκριτικά με ορισμένες από τις υπάρχουσες θεραπείες κατά του καρκίνου. Οι μετοχές της εταιρείας υπερδιπλασιάστηκαν μετά τη δημοσίευση μελέτης που έδειξε ότι ασθενείς με έναν σπάνιο τύπο καρκίνου των οστών, οι οποίοι δεν διέθεταν άλλες θεραπευτικές επιλογές, έζησαν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα χωρίς εξέλιξη της νόσου, χάρη στο πειραματικό φάρμακο. Η συγκεκριμένη θεραπεία βρίσκεται πλέον σε στάδιο δοκιμών για διάφορους τύπους όγκων.
Το ανοσοποιητικό σύστημα όλων των θηλαστικών παράγει αντισώματα για την άμυνα απέναντι σε ιούς και βακτήρια. Τα αντισώματα που προέρχονται από τα λάμα και άλλα μέλη της οικογένειας των καμηλοειδών διαθέτουν ένα ιδιαίτερο πλεονέκτημα: λόγω του μικρότερου και απλούστερου μεγέθους τους, μπορούν να φτάνουν σε πιο δυσπρόσιτα σημεία και να διεισδύουν πιο αποτελεσματικά στους ιστούς σε σύγκριση με τα ανθρώπινα αντισώματα. Ορισμένα από αυτά έχει αναφερθεί ότι μπορούν ακόμη και να διαπεράσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, γεγονός που ενισχύει τις ελπίδες για νέες θεραπείες σε νευρολογικές παθήσεις.
Για τα ίδια τα λάμα, η διαδικασία δεν είναι απαραίτητα δυσάρεστη. Αφού τους χορηγηθούν ορισμένες ενέσεις αντιγόνων, και περάσουν μερικές εβδομάδες ώστε να ενεργοποιηθεί το ανοσοποιητικό τους σύστημα, οι επιστήμονες λαμβάνουν ένα μικρό δείγμα αίματος που περιέχει τα αντισώματα. Στη συνέχεια, τα αντισώματα αυτά τροποποιούνται στο εργαστήριο.
Μετά το τέλος της συμμετοχής τους στην έρευνα, ορισμένα από τα ζώα χρησιμοποιούνται σε άλλες δραστηριότητες, όπως στην πρόληψη πυρκαγιών ή ως φύλακες ζώων, ενώ άλλα υιοθετούνται ή δεν αξιοποιούνται περαιτέρω.
«Διαθέτουμε ένα πρόγραμμα φροντίδας για τα λάμα μετά το πέρας της έρευνας. Αφού ολοκληρωθούν οι εμβολιασμοί και παραχθούν τα αντισώματα, φροντίζουμε ώστε τα λάμα να συνεχίσουν να ζουν μια καλή και ήρεμη ζωή», ανέφερε σε συνέντευξή του ο Σέντρικ Βερβέρκεν, διευθύνων σύμβουλος της ιδιωτικής εταιρείας Confo.
Στη μεγάλη φάρμα στο Βέλγιο όπου πραγματοποιείται η έρευνα, τα ζώα ζουν ελεύθερα σε μια εκτεταμένη, εν μέρει δασώδη περιοχή, η οποία χωρίζεται σε πολλαπλά περιβόλια με ξεχωριστά υπόστεγα.
Τα λάμα είναι κοινωνικά ζώα και ζουν σε κοπάδια με ένα από αυτά να ηγείται και να καθοδηγεί την ομάδα. Όπως τα άλογα, αντίστοιχα και τα λάμα χρησιμοποιούν τα αυτιά τους για να εκφράσουν τη διάθεσή τους. Όταν τα αυτιά τους είναι στραμμένα προς τα εμπρός δείχνουν περιέργεια, ενώ όταν γέρνουν προς τα πίσω βρίσκονται σε εγρήγορση και είναι επιφυλακτικά. Σε αντίθεση με τα άλογα, μπορούν να κλωτσήσουν πλαγίως. Ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο θηλυκό λάμα, η Τζέιν, είναι γνωστή για το ότι φτύνει τον άνθρωπο που τη φροντίζει, εάν η καθημερινή της μερίδα τροφής δεν έρθει στην ώρα της.
Η ακριβής τοποθεσία την οποία βρίσκονται οι φάρμες παραμένει εμπιστευτική, αν και η χρήση των λάμα στην ιατρική έρευνα ρυθμίζεται αυστηρά από τη νομοθεσία.
Τα ζώα αυτά παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στο branding των εταιρειών. Για παράδειγμα, η Inhibrx χρησιμοποιεί φωτογραφίες των τριχωτών πλασμάτων σε ενημερωτικά φυλλάδια που παρουσιάζουν τις κλινικές έρευνες και τα πειραματικά της φάρμακα, ενώ η παρουσίαση της ελβετικής MoonLake Immunotherapeutics προς επενδυτές περιλαμβάνει φιλικά καρτούν ζώων. Η ολλανδική εταιρεία βιοτεχνολογίας Argenx SE, που ασχολείται με έναν άλλο τύπο αντισωμάτων λάμα, παρουσιάζει επίσης καρτούν των ζώων στον ιστότοπό της, συμπεριλαμβανομένου ενός που φοράει μπερέ, για να δείξει ότι κάποια από τα ζώα ζουν στη νότια Γαλλία.
«Οι άνθρωποι αγαπούν τα λάμα», αναφέρει ο Τιμ Βαν Χάουβερμαϊρεν, διευθύνων σύμβουλος της Argenx, σε συνέντευξή του. «Θέλουν να μάθουν τα πάντα γι’ αυτά. Ακόμη και οι ιδιώτες επενδυτές θέλουν ένα λούτρινο λάμα όταν επιστρέφουν στο σπίτι τους».
Μεγάλο μέρος της δραστηριότητας στον τομέα των νανοσωμάτων έχει τις ρίζες του στο Βέλγιο ή στις γύρω περιοχές, καθώς στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά τα αντισώματα αυτά. Τα αρχικά ευρήματα αφορούσαν τις συγκεκριμένα είδη καμήλων, αλλά σύντομα οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι και άλλα είδη, όπως λάμα και αλπάκα, καθώς και οι καρχαρίες διαθέτουν παρόμοιες ιδιότητες.
Το πανεπιστήμιο, ένα εκτεταμένο συγκρότημα με διαφορετικά κτίρια στα περίχωρα των Βρυξελλών, αποτέλεσε τη βάση για πολλές από τις πρώτες εταιρείες βιοτεχνολογίας στον τομέα, σε συνεργασία με το Φλαμανδικό Ινστιτούτο Βιοτεχνολογίας. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ablynx NV, η οποία εξαγοράστηκε από τη Sanofi το 2018 για 3,9 δισεκατομμύρια ευρώ, μετά από υπερπροσφορά έναντι της Novo Nordisk A/S. Άλλη εταιρεία που προέκυψε από την ίδια ερευνητική δραστηριότητα είναι η Confo, η οποία συνεργάζεται με τη Lilly.
Στον πανεπιστημιακό χώρο των Βρυξελλών συνεχίζονται οι έρευνες σχετικά με τα νανοσώματα. Η VIB Nanobody VHH Core, που παράγει αυτά τα αντισώματα για φαρμακευτικές και βιοτεχνολογικές εταιρείες, λειτουργεί σε ένα συγκρότημα πρώην στρατώνων εντός του πανεπιστημιακού χώρου. Η ομάδα επικεντρώνεται κυρίως στην ανάπτυξη θεραπειών και διαγνωστικών εργαλείων για τον καρκίνο και τις φλεγμονώδεις ασθένειες, ενώ διερευνά επίσης εφαρμογές των νανοσωμάτων σε άλλους τομείς, όπως ένα νέο είδος αντισυλληπτικού για το Ίδρυμα Gates.
«Οπουδήποτε υπάρχει ένας στόχος στον οποίο μπορεί να συνδεθεί ένα αντίσωμα, υπάρχει και δυνατότητα εφαρμογής των νανοσωμάτων», εξηγεί ο Στιβ Σχόνοοχε, επιστήμονας της VIB. «Στην έρευνα, όταν προσδιορίζεται μια συγκεκριμένη δομή ή μόριο σε καρκινικά κύτταρα που μπορεί να αντιμετωπιστεί από αντισώματα, είναι δυνατή η δημιουργία νανοσωματιδίων για τον σκοπό αυτόν», προσθέτει ο ίδιος. Ένας από τους βασικούς στόχους, όπως και στην περίπτωση της Inhibrx, είναι η καταπολέμηση των όγκων, χωρίς να προκαλούνται βλάβες στους υγιείς ιστούς, όπως συμβαίνει με τη χημειοθεραπεία.
Μέχρι στιγμής, ο τομέας των νανοσωμάτων δεν έχει αποδείξει ότι μπορεί να παράγει μια καινοτόμο θεραπεία μεγάλης κλίμακας. Το φάρμακο Cablivi της Sanofi ήταν πρωτοπόρο στον τομέα, αλλά έπειτα από περίπου επτά χρόνια στην αγορά για τη θεραπεία διαταραχών πήξης του αίματος, οι πωλήσεις του ανήλθαν μόλις σε 202 εκατομμύρια ευρώ κατά τα πρώτα τρία τρίμηνα του προηγούμενου έτους. Παράλληλα, η γαλλική εταιρεία σταμάτησε την ανάπτυξη πέντε πειραματικών φαρμάκων με νανοσώματα τα τελευταία χρόνια, ενώ συνεχίζει να διερευνά άλλες θεραπευτικές λύσεις σε πρώιμο στάδιο. Δύο από αυτά βρίσκονται σε στάδιο δοκιμών για παθήσεις όπως το άσθμα, ο διαβήτης και η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου.
Ο τομέας, ωστόσο, έχει αντιμετωπίσει και σημαντικές προκλήσεις. Για παράδειγμα, η χρηματιστηριακή αξία της MoonLake υποχώρησε τον Σεπτέμβριο, μετά από μελέτη για μια πειραματική θεραπεία δερματικών παθήσεων, που έδειξε ότι δεν υπερείχε έναντι ενός ανταγωνιστικού φαρμάκου.
«Είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη ολόκληρη η διαδικασία ανακάλυψης και ανάπτυξης φαρμάκων, καθώς και ο χρόνος που χρειάζεται για να ωριμάσει μια νέα μέθοδος παραγωγής», επισημαίνει ο Κουίγκλι.
Μια μεγάλη επιτυχία θα μπορούσε να σηματοδοτήσει σημαντική πρόοδο στον τομέα των νανοσωμάτων. Το πειραματικό φάρμακο της AstraZeneca για σπάνιες ασθένειες, το Gefurulimab, θεωρείται ότι διαθέτει τέτοια δυναμική. Το φάρμακο, το οποίο αναμένεται να κυκλοφορήσει στην αγορά το 2031, είναι μία από τις τέσσερις θεραπείες που η βρετανική εταιρεία αναπτύσσει χρησιμοποιώντας νανοσώματα.
«Τα νανοσώματα αποτελούν ένα νέο και πολύτιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση αρκετών σοβαρών ασθενειών», δήλωσε ο Σενγκ Τσεν, επικεφαλής έρευνας και ανάπτυξης προϊόντων στην Alexion, τη θυγατρική της Astra για σπάνιες ασθένειες. «Ωστόσο, η πλήρης αξιοποίησή τους παραμένει ακόμη σε εξέλιξη», πρόσθεσε.
Παρόλο που η χρήση πραγματικών λάμα μπορεί στο μέλλον να αντικατασταθεί από τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης, προς το παρόν τα ζώα εξακολουθούν να παίζουν καθοριστικό ρόλο στην έρευνα και την παραγωγή των νανοσωμάτων.
Ο Λάπε αναφέρει ότι η της Inhibrx, με έδρα την Καλιφόρνια, έχει εμβολιάσει «περισσότερα από εκατό λάμα» στην Επαρχία του Σαν Ντιέγκο. Όπως και άλλες εταιρείες του κλάδου, τα ζώα ενοικιάζονται αντί να αγοράζονται, καθώς η δραστηριότητα της εταιρείας επικεντρώνεται στην παραγωγή φαρμάκων και όχι στην εκτροφή ζώων.
Διαβάστε ακόμη
Μειώσεις έως 23% στα τιμολόγια της ΔΕΗ τον Μάρτιο – Στα 0,129 €/kWh το πράσινο τιμολόγιο
Ιράν: Η στιγμή του φονικού χτυπήματος στο παλάτι του Χαμενεΐ – Πώς τον εντόπισε η CIA (vid)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.