Ένα φιλόδοξο σχέδιο για την επιστροφή δεξαμενόπλοιων του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» (dark fleet) στη νόμιμη αγορά θαλάσσιων μεταφορών προωθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες, επιδιώκοντας να αυξήσουν την προσφορά πετρελαίου και να περιορίσουν τις τιμές των καυσίμων.
Ωστόσο, η πρωτοβουλία της κυβέρνησης Τραμπ ενδέχεται να προσελκύσει μόνο ένα μικρό μέρος των δεξαμενόπλοιων που βρίσκονται σήμερα υπό κυρώσεις, καθώς τα υψηλά ναύλα, οι υφιστάμενες συμβάσεις και οι περίπλοκες διαδικασίες συμμόρφωσης δημιουργούν σημαντικά εμπόδια.
Το σχέδιο παρουσιάστηκε τη Δευτέρα, λίγες εβδομάδες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, σε μια περίοδο κατά την οποία η εκτίναξη των τιμών της βενζίνης και του ντίζελ εντείνει τις ανησυχίες των Αμερικανών καταναλωτών για το κόστος ζωής.
Οι συγκρούσεις στον Περσικό Κόλπο και ο συνεχιζόμενος πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας έχουν διατηρήσει τις τιμές του πετρελαίου και των καυσίμων σε υψηλά επίπεδα, αναγκάζοντας την Ουάσιγκτον να αναζητήσει τρόπους ενίσχυσης της παγκόσμιας προσφοράς.
Το σχέδιο των ΗΠΑ και οι δυσκολίες εφαρμογής
Σύμφωνα με τον Αμερικανό υπουργό Ενέργειας, Κρις Ράιτ, η κυβέρνηση σχεδιάζει να επιτρέψει την πώληση δεξαμενόπλοιων που βρίσκονται σε αμερικανικές λίστες κυρώσεων, ώστε στη συνέχεια να μπορούν να επανενταχθούν στη νόμιμη εμπορική ναυτιλία.
Ο ίδιος διευκρίνισε ότι στόχος είναι η αύξηση της διαθέσιμης μεταφορικής χωρητικότητας, χωρίς όμως να αρθούν συνολικά οι υφιστάμενες κυρώσεις.
Δεν έδωσε, πάντως, περισσότερες λεπτομέρειες για τη διαδικασία πώλησης των πλοίων ή για το ποιοι επενδυτές θα μπορούσαν να συμμετάσχουν.
Η Ουάσιγκτον έχει εφαρμόσει στο παρελθόν αντίστοιχες εξαιρέσεις, αφαιρώντας πλοία από τις λίστες κυρώσεων όταν πληρούνταν συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το υπερδεξαμενόπλοιο Kiara M, το οποίο εντάχθηκε στη λίστα κυρώσεων τον Δεκέμβριο λόγω της συμμετοχής του στο εμπόριο πετρελαίου της Βενεζουέλας.
Το πλοίο αφαιρέθηκε από τη λίστα τον Μάρτιο, όταν οι ΗΠΑ προχώρησαν σε κινήσεις για την επανένταξη του εμπορίου πετρελαίου της Βενεζουέλας στη συμβατική αγορά.
Η εφαρμογή, ωστόσο, ενός αντίστοιχου σχεδίου σε μεγάλη κλίμακα θεωρείται πολύ πιο δύσκολη.
Ναύλοι έως 40 εκατ. δολάρια για ένα ταξίδι στα Στενά του Ορμούζ
Ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια είναι ότι οι σημερινοί ιδιοκτήτες δεξαμενόπλοιων δεν έχουν ισχυρό οικονομικό κίνητρο να πουλήσουν τα πλοία τους.
Παρότι οι αξίες μεταπώλησης των δεξαμενόπλοιων έχουν αυξηθεί τους τελευταίους μήνες, η εκρηκτική άνοδος των ναύλων καθιστά ιδιαίτερα προσοδοφόρα τη συνέχιση της δραστηριότητάς τους.
Σύμφωνα με ναυλομεσίτες, ένα υπερδεξαμενόπλοιο που πραγματοποιεί ταξίδι μέσω των Στενών του Ορμούζ μπορεί να αποφέρει έως και 40 εκατ. δολάρια ανά ταξίδι.
Για σύγκριση, σύμφωνα με στοιχεία της Clarksons, στις αρχές Οκτωβρίου η αξία ενός δεξαμενόπλοιου ηλικίας 10 ετών ανερχόταν περίπου στα 190 εκατ. δολάρια.
Η διαφορά αυτή εξηγεί γιατί αρκετοί πλοιοκτήτες ενδέχεται να προτιμήσουν να συνεχίσουν να εκμεταλλεύονται εμπορικά τα πλοία τους, αντί να τα διαθέσουν προς πώληση.
Με τα σημερινά επίπεδα των ναύλων, ακόμη και λίγα ταξίδια μπορούν να εξασφαλίσουν πολύ υψηλά έσοδα.
Μόλις 75 δεξαμενόπλοια είναι εμπορικά διαθέσιμα
Πέρα από τα οικονομικά κίνητρα, σημαντικό πρόβλημα αποτελεί και η πραγματική διαθεσιμότητα πλοίων που δεν δεσμεύονται ήδη από συμβάσεις.
Η Oil Brokerage, ανεξάρτητη εταιρεία μεσιτείας ενέργειας, εκτιμά ότι υπάρχουν 294 δεξαμενόπλοια υπό κυρώσεις, τα οποία δεν υπόκεινται ταυτόχρονα σε περιορισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ηνωμένου Βασιλείου.
Ωστόσο, περίπου το 70% αυτών των πλοίων είναι ηλικίας άνω των 20 ετών, γεγονός που τα καθιστά λιγότερο ελκυστικά για τις συμβατικές εμπορικές δραστηριότητες.
Ως αποτέλεσμα, μόλις 75 δεξαμενόπλοια διαφόρων μεγεθών θεωρούνται εμπορικά διαθέσιμα.
Από αυτά, τα 50 είναι υπερδεξαμενόπλοια.
Τα στοιχεία αυτά περιορίζουν σημαντικά την κλίμακα στην οποία θα μπορούσε να εφαρμοστεί το αμερικανικό σχέδιο.
«Οποιαδήποτε επιστροφή χωρητικότητας είναι πιθανό να γίνει σταδιακά και όχι άμεσα», επισημαίνει ο αναλυτής της Oil Brokerage, Τινγκ Τζουν Τζιε.
S&P Global Energy: Η άρση των περιορισμών δεν σημαίνει άμεση επιστροφή
Επιφυλακτικοί για την αποτελεσματικότητα της πρωτοβουλίας εμφανίζονται και οι αναλυτές της S&P Global Energy.
Ο Ραχούλ Καπούρ, επικεφαλής του τμήματος ναυτιλιακών αναλύσεων και ερευνών, υπογραμμίζει ότι η δυνατότητα απεμπλοκής ενός πλοίου από το καθεστώς κυρώσεων δεν συνεπάγεται αυτομάτως την επιστροφή του στην κανονική αγορά.
«Η χαλάρωση των κυρώσεων δεν ισοδυναμεί με άμεσα αξιοποιήσιμη χωρητικότητα στη συμβατική αγορά δεξαμενόπλοιων», αναφέρει.
Όπως εξηγεί, ο αριθμός των πλοίων που θα μπορούσαν ρεαλιστικά να επιστρέψουν στις κανονικές εμπορικές δραστηριότητες θα είναι πιθανότατα σημαντικά μικρότερος από το σύνολο του στόλου που βρίσκεται υπό κυρώσεις.
Οι δυσκολίες περιλαμβάνουν τις διαδικασίες κανονιστικής συμμόρφωσης, την κατάσταση των πλοίων και τις απαιτήσεις των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στη διεθνή αγορά μεταφοράς πετρελαίου.
Ο ρόλος της Ευρώπης και των ναυτασφαλίσεων
Ένα ακόμη εμπόδιο για την αμερικανική πρωτοβουλία είναι ότι οι κυρώσεις στη ναυτιλία δεν επιβάλλονται αποκλειστικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο διατηρούν επίσης λίστες δεξαμενόπλοιων που υπόκεινται σε περιορισμούς.
Παράλληλα, η ευρωπαϊκή και η βρετανική αγορά διαδραματίζουν κυρίαρχο ρόλο στη διεθνή ναυτασφάλιση.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και εάν ένα πλοίο μπορέσει να εξέλθει από το αμερικανικό καθεστώς κυρώσεων, ενδέχεται να εξακολουθεί να αντιμετωπίζει εμπόδια στην εξασφάλιση ασφαλιστικής κάλυψης ή στην πρόσβασή του στη συμβατική αγορά.
Κατά συνέπεια, μια μονομερής αμερικανική πρωτοβουλία δεν αρκεί απαραίτητα για να επαναφέρει μεγάλο αριθμό δεξαμενόπλοιων στο διεθνές εμπόριο.
Το πετρέλαιο παραμένει ακριβό παρά τις παρεμβάσεις Τραμπ
Η προσπάθεια αξιοποίησης του «σκιώδους στόλου» αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής της κυβέρνησης Τραμπ για τη συγκράτηση των ενεργειακών τιμών.
Τους τελευταίους μήνες, η Ουάσιγκτον έχει προχωρήσει σε προσωρινές εξαιρέσεις για πετρέλαιο που υπόκειται σε κυρώσεις, ενώ έχει επιδιώξει και συμφωνία με τη Ρωσία για εξαγωγές ντίζελ.
Παρά τις παρεμβάσεις, το Brent εξακολουθεί να κινείται κοντά στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων πέντε μηνών, ενώ η ανοδική πορεία των ναύλων δεν εμφανίζει σημάδια ουσιαστικής αποκλιμάκωσης.
Ο Καρνάν Θιρουπάθι, εταίρος της Wotton Kearney, ο οποίος συμβουλεύει πελάτες σε ζητήματα συμμόρφωσης με τις κυρώσεις και ναυτιλιακών κανονισμών, εκτιμά ότι οι πρόσφατες κινήσεις αποτυπώνουν την αυξανόμενη προτεραιότητα που δίνει η αμερικανική κυβέρνηση στη μείωση των τιμών.
«Η κυβέρνηση κάνει όλα αυτά τα πράγματα για να μειώσει τις τιμές», αναφέρει.
Όπως προσθέτει, στο παρελθόν οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες δεν παρουσιάζονταν με αυτόν τον τρόπο, γεγονός που, κατά την εκτίμησή του, υποδηλώνει μεγαλύτερη διάθεση της κυβέρνησης να αξιοποιήσει τέτοιου είδους παρεμβάσεις.
Το βασικό ερώτημα, πάντως, παραμένει πόσα από τα δεξαμενόπλοια που βρίσκονται σήμερα υπό κυρώσεις μπορούν πράγματι να επιστρέψουν στην αγορά και σε πόσο χρόνο.
Με τους ναύλους να προσφέρουν εξαιρετικά υψηλά έσοδα και μεγάλο μέρος του διαθέσιμου στόλου να είναι γερασμένο, οι αναλυτές εκτιμούν ότι η ενίσχυση της μεταφορικής χωρητικότητας θα είναι πιθανότατα περιορισμένη και σταδιακή.