Όπως συμβαίνει με πολλές σχέσεις που οδηγούνται σε αποτυχία, τον τελευταίο έναν χρόνο –από τότε δηλαδή που ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο- οι σχέσεις ΗΠΑ -Γηραιάς Ηπείρου περιλαμβάνουν πληθώρα «επεισοδίων» με καβγάδες, σιωπηρές εντάσεις και μια προσπάθεια να διατηρούνται τα προσχήματα δημοσίως. Τις διακυμάνσεις αυτές αλλά και τις πιθανές επιπτώσεις επιδιώκει να φωτίσει ανάλυση του Politico.
Για πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ακόμη και για τους παλαιότερους και πιο πιστούς συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών, η απειλή του Τραμπ να επιβάλει τιμωρητικούς δασμούς σε όποιον επιχειρήσει να τον εμποδίσει να αποκτήσει τη Γροιλανδία αποτέλεσε τη σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Το «διαζύγιο», εκτιμούν πλέον, είναι αναπόφευκτο.
Σε κατ’ ιδίαν συνομιλίες, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι — εμφανώς σοκαρισμένοι — χαρακτηρίζουν την προσπάθεια του Τραμπ να προσαρτήσει το κυρίαρχο δανικό έδαφος ως «παράλογη» και «παλαβή», διερωτώμενοι αν βρίσκεται σε «πολεμική λειτουργία» μετά την περιπέτειά του στη Βενεζουέλα. Παράλληλα, υποστηρίζουν ότι αξίζει να λάβει την πιο σκληρή ευρωπαϊκή απάντηση, για αυτό που πολλοί θεωρούν ξεκάθαρη και απρόκλητη «επίθεση» κατά συμμάχων στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. «Νομίζω ότι εκλαμβάνεται ως ένα βήμα που υπερέβη τα εσκαμμένα», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης, μιλώντας ανώνυμα. «Η Ευρώπη έχει κατηγορηθεί ότι είναι αδύναμη απέναντι στον Τραμπ. Υπάρχει μια δόση αλήθειας σε αυτό, αλλά υπάρχουν και κόκκινες γραμμές».
Όλο και περισσότεροι ανώτατοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν πως ήρθε η ώρα να αντιμετωπιστεί η πραγματικότητα: η Αμερική του Τραμπ δεν είναι πλέον αξιόπιστος εμπορικός εταίρος — πόσο μάλλον σταθερός σύμμαχος ασφαλείας. «Υπάρχει μια μετατόπιση στην αμερικανική πολιτική και, σε μεγάλο βαθμό, είναι μόνιμη», σημειώνει ανώτατος κυβερνητικός αξιωματούχος στην Ευρώπη. «Η αναμονή δεν αποτελεί λύση. Αυτό που απαιτείται είναι μια συντεταγμένη και συντονισμένη μετάβαση σε μια νέα πραγματικότητα».
Ο συντονισμός αυτός έχει ήδη ξεκινήσει, όπως και η μεγάλη συζήτηση για το τι ακολουθεί.
Ελλείψει μιας ριζικής αλλαγής στάσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η διαδικασία αυτή φαίνεται πιθανό να οδηγήσει σε έναν βαθύ ανασχηματισμό της Δύσης, ανατρέποντας την παγκόσμια ισορροπία ισχύος. Οι συνέπειες εκτείνονται από σοβαρές διατλαντικές οικονομικές απώλειες, καθώς οι εμπορικές εντάσεις κλιμακώνονται, έως κινδύνους για την ασφάλεια, καθώς η Ευρώπη θα επιχειρήσει να υπερασπιστεί τον εαυτό της χωρίς αμερικανική στήριξη, προτού να είναι πλήρως έτοιμη.
Κόστος θα υπάρξει πιθανότατα και για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδίως στην ικανότητά τους να προβάλλουν στρατιωτική ισχύ στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή χωρίς πρόσβαση στο ευρωπαϊκό δίκτυο βάσεων, αεροδρομίων και υλικοτεχνικής υποστήριξης.
Η επόμενη μέρα μετά τις ΗΠΑ
Παράλληλα με τις συζητήσεις περί αντιποίνων μέσω στοχευμένων εμπορικών μέτρων κατά των ΗΠΑ, διπλωμάτες και κυβερνητικοί αξιωματούχοι εξετάζουν και το ενδεχόμενο μιας μακροχρόνιας ρήξης με την Ουάσινγκτον. Για τους περισσότερους, πρόκειται για μια επώδυνη προοπτική, που θα σήμαινε το τέλος 80 ετών ειρηνικής συνεργασίας, αμοιβαίας στήριξης και κερδοφόρου εμπορίου, καθώς και ένα καίριο πλήγμα στο ΝΑΤΟ στη σημερινή του μορφή. Πολλές κυβερνήσεις επιθυμούν να διασώσουν ό,τι μπορούν, ενώ η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι προσπαθεί να αποκαταστήσει τις σχέσεις.
Για ορισμένους αξιωματούχους, ωστόσο, ένα μετα-αμερικανικό μέλλον για τους δυτικούς συμμάχους δεν είναι δύσκολο να το φανταστεί κανείς.
Καταρχάς, τα ευρωπαϊκά κράτη — συμπεριλαμβανομένων χωρών εκτός ΕΕ όπως η Βρετανία και η Νορβηγία — έχουν περάσει μεγάλο μέρος της δεύτερης θητείας του Τραμπ συνεργαζόμενα σε μια ολοένα και πιο αποτελεσματική ομάδα που ήδη λειτουργεί χωρίς τις ΗΠΑ: τον λεγόμενο «συνασπισμό των προθύμων» για τη στήριξη της Ουκρανίας. Σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας από 35 κυβερνήσεις βρίσκονται σε τακτική επαφή, με συχνές διαδικτυακές και διά ζώσης συναντήσεις, αλλά και μέσω πιο άτυπων ανταλλαγών μηνυμάτων. Έχουν συνηθίσει να αναζητούν πολυμερείς λύσεις σε έναν κόσμο όπου ο Τραμπ αποτελεί μεγάλο μέρος του προβλήματος.
Τα επίπεδα εμπιστοσύνης στους κύκλους αυτούς είναι γενικά υψηλά, σύμφωνα με όσους γνωρίζουν τη λειτουργία της ομάδας. Και δεν περιορίζονται μόνο στους αξιωματούχους: οι ίδιοι οι εθνικοί ηγέτες συμμετέχουν ενεργά, δουλεύοντας σε νέους, στενούς σχηματισμούς.
Ηγέτες όπως ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο Φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ και η Μελόνι ανταλλάσσουν τακτικά μηνύματα μεταξύ τους — συχνά στο ίδιο ομαδικό chat.
Μηνύματα κορυφής
Τον τελευταίο χρόνο έχουν αναπτύξει μια καλά σχεδιασμένη ρουτίνα ανταλλαγής μηνυμάτων κάθε φορά που ο Τραμπ προχωρά σε κάτι απρόβλεπτο και δυνητικά επιζήμιο. «Όταν τα πράγματα κινούνται γρήγορα, ο συντονισμός είναι δύσκολος, και αυτή η ομάδα [στο chat] είναι πραγματικά αποτελεσματική», σημειώνει άτομο με γνώση της διαδικασίας. «Λέει πολλά για τις προσωπικές σχέσεις και τη σημασία τους».
Η «άτυπη αλλά ενεργή» αυτή δομή είναι γνωστή ως Washington Group, από την επίσκεψη Ευρωπαίων ηγετών στον Λευκό Οίκο μαζί με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι τον περασμένο Αύγουστο.
Για μεγάλο διάστημα, η στρατηγική τους ήταν να διατηρούν την ψυχραιμία τους και να απαντούν στις πολιτικές αποφάσεις του Τραμπ, χωρίς να παρασύρονται από τις προκλητικές δηλώσεις του. Αυτή η προσέγγιση βοήθησε την ειρηνευτική διαδικασία στην Ουκρανία, με τον συνασπισμό των προθύμων να πλησιάζει σε ένα πλαίσιο ειρηνευτικού σχεδίου στο οποίο συμμετέχουν και οι ΗΠΑ — συμπεριλαμβανομένων αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας για την Ουκρανία. Πρόκειται για σημαντική εξέλιξη, δεδομένου ότι ο Τραμπ είχε αρχικά αποκλείσει οποιονδήποτε ρόλο του αμερικανικού στρατού.
Ωστόσο, η αναταραχή που προκάλεσε γύρω από τη Γροιλανδία ανέτρεψε τις ισορροπίες.
Η ήπια στάση απέναντι στις απειλές του Αμερικανού προέδρου έχει πλέον εγκαταλειφθεί. Ακόμη και ο Στάρμερ, συνήθως ο πιο προσεκτικός εκ των ηγετών, χαρακτήρισε «λανθασμένη» την απειλή επιβολής δασμών, φέρεται μάλιστα να το έκανε και σε απευθείας τηλεφωνική συνομιλία με τον Τραμπ την Κυριακή.
Η κρίση της Γροιλανδίας έφερε στο προσκήνιο το ερώτημα του πώς μπορεί η Ευρώπη να προχωρήσει χωρίς την Αμερική στο πλευρό της. «Ο συνασπισμός των προθύμων ξεκίνησε με επίκεντρο την Ουκρανία», σημειώνει άλλος διπλωμάτης. «Όμως δημιούργησε πολύ στενούς δεσμούς μεταξύ βασικών προσώπων στις πρωτεύουσες. Έχτισαν εμπιστοσύνη και ικανότητα συνεργασίας. Γνωρίζονται με το μικρό τους όνομα και είναι εύκολο να επικοινωνήσουν άμεσα».
Ποιος χρειάζεται το ΝΑΤΟ;
Το σχήμα αυτό θα μπορούσε να εξελιχθεί σε φυτώριο μιας νέας συμμαχίας ασφαλείας, σε μια εποχή όπου οι ΗΠΑ δεν στηρίζουν πλέον το ΝΑΤΟ και την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Μια νέα διάταξη δεν θα απέκλειε τη συνεργασία με την Αμερική, αλλά ούτε και θα τη θεωρούσε δεδομένη.
Στις συνομιλίες του Washington Group συμμετέχει και ο Ζελένσκι, προσθέτοντας μια ακόμη ενδιαφέρουσα διάσταση. Η Ουκρανία είναι μακράν η πιο στρατιωτικοποιημένη χώρα της ομάδας, με τεράστιο στρατό, ιδιαίτερα ανεπτυγμένη βιομηχανία drones και εμπειρία πολέμου μεγαλύτερη από οποιουδήποτε άλλου. Αν και η ένταξη στο ΝΑΤΟ υπήρξε διαχρονικός στόχος της, πλέον φαίνεται λιγότερο ελκυστική, καθώς οι αμερικανικές εγγυήσεις ασφάλειας γίνονται όλο και λιγότερο πειστικές.
Αν η στρατιωτική ισχύς της Ουκρανίας συνδυαστεί με εκείνη χωρών όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο, η δυναμική του συνασπισμού των προθύμων θα ήταν τεράστια, περιλαμβάνοντας τόσο πυρηνικά όσο και μη πυρηνικά κράτη.
Παρότι η ανάγκη της Ευρώπης να αμυνθεί με λιγότερη αμερικανική στήριξη αποτελεί παλαιό θέμα συζήτησης, τις τελευταίες ημέρες έχουν πολλαπλασιαστεί οι πρωτοβουλίες και οι σχετικοί τίτλοι από τις Βρυξέλλες. Επισήμως, η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο να μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της έως το 2030. Ο Ευρωπαίος επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους πρότεινε πρόσφατα τη δημιουργία μόνιμου ευρωπαϊκού στρατού 100.000 στελεχών και επανέφερε την ιδέα ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας περίπου 12 μελών, με συμμετοχή και του Ηνωμένου Βασιλείου. Η φον ντερ Λάιεν προανήγγειλε μια νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας, χωρίς όμως ακόμη πολλές λεπτομέρειες.
Υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι αυτές οι συζητήσεις για μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας πρέπει να γίνουν — και μάλιστα άμεσα. Οι ηγέτες της ΕΕ θα συναντηθούν τις επόμενες ημέρες σε έκτακτη σύνοδο κορυφής, για να καθορίσουν την απάντησή τους στις απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία, αν και η συζήτηση ενδέχεται να ξεφύγει πολύ πέρα από αυτό.
Καθώς ο Τραμπ αναμένεται να παραστεί στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, υπάρχει και το ενδεχόμενο απευθείας συνομιλιών μεταξύ Ευρωπαίων και Αμερικανών.
Έπειτα από συνομιλίες με τον Μερτς, τον Μακρόν, τον Στάρμερ και τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, η φον ντερ Λάιεν δήλωσε την Κυριακή ότι οι Ευρωπαίοι θα «σταθούν σταθεροί» στη δέσμευσή τους να προστατεύσουν τη Γροιλανδία. «Θα αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις για την ευρωπαϊκή μας αλληλεγγύη με ψυχραιμία και αποφασιστικότητα», τόνισε.
Με δεδομένη τη συγκυρία, θα απαιτηθεί και αρκετή δημιουργική σκέψη.
Διαβάστε ακόμη
ΣΕΚΑΠ: 50 χρόνια παραγωγής στην Ξάνθη και ένα νέο κεφάλαιο εξωστρέφειας (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.