Τι κάνει ορισμένους ανθρώπους να ζουν πάνω από έναν αιώνα με καλή υγεία; Γιατί κάποιοι προσαρμόζονται χωρίς δυσκολία στα μεγάλα υψόμετρα, ενώ άλλοι χρειάζονται ημέρες για να αναπνεύσουν φυσιολογικά; Και πώς εξηγείται ότι ορισμένοι πληθυσμοί διατηρούν εξαιρετική όραση ή διαθέτουν μοναδικές αθλητικές αντοχές;
Η απάντηση βρίσκεται σε έναν πολύπλοκο συνδυασμό γενετικής, περιβάλλοντος και τρόπου ζωής. Έπειτα από χιλιάδες χρόνια εξέλιξης, διαφορετικοί πληθυσμοί ανέπτυξαν ιδιαίτερα βιολογικά χαρακτηριστικά που επηρεάζουν την υγεία, τον μεταβολισμό, τη φυσική κατάσταση και τη διαδικασία της γήρανσης.
Τα τελευταία χρόνια, η πρόοδος της γενετικής επιτρέπει στους επιστήμονες να αποκωδικοποιούν ολοένα και περισσότερα από τα μυστικά που κρύβονται πίσω από την ανθεκτικότητα στις ασθένειες, τη μακροζωία, την όραση και τη σωματική απόδοση. Το σημαντικότερο συμπέρασμα, ωστόσο, είναι ότι το DNA δεν καθορίζει μόνο του το μέλλον μας. Μπορεί να προσφέρει ένα πλεονέκτημα, όμως οι καθημερινές συνήθειες, η διατροφή, η άσκηση και το περιβάλλον εξακολουθούν να διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό την υγεία μας.
Το μεγάλο ζητούμενο για την επιστήμη δεν είναι ποιοι πληθυσμοί διαθέτουν σήμερα συγκεκριμένα βιολογικά πλεονεκτήματα, αλλά πώς αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν ώστε να ωφεληθεί συνολικά η ανθρωπότητα. Στόχος δεν είναι η δημιουργία «υπερανθρώπων», αλλά η ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών θεραπειών, καλύτερης πρόληψης και μιας ζωής με περισσότερα χρόνια υγείας.
Η ιατρική ακριβείας αλλάζει τα δεδομένα
Η βαθύτερη κατανόηση του ανθρώπινου γονιδιώματος οδηγεί την ιατρική σε μια νέα εποχή. Οι γενικές θεραπευτικές προσεγγίσεις δίνουν σταδιακά τη θέση τους στην ιατρική ακριβείας, η οποία προσαρμόζει την πρόληψη και τη θεραπεία στο μοναδικό γενετικό προφίλ, το περιβάλλον και τον τρόπο ζωής κάθε ανθρώπου.
Πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι πρόκειται για τον ταχύτερα αναπτυσσόμενο τομέα της υγειονομικής περίθαλψης την επόμενη δεκαετία. Και όπως επισημαίνουν, η μεγαλύτερη επανάσταση ίσως να μην προέλθει από την τροποποίηση των γονιδίων, αλλά από την πλήρη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αυτά λειτουργούν.
Με βάση στοιχεία του WorldPopulationReview, αυτά είναι μερικά από τα πιο εντυπωσιακά γενετικά πλεονεκτήματα που έχουν αναπτύξει διαφορετικοί πληθυσμοί στον κόσμο.
1. Η γεωγραφία της καλής όρασης
Η άριστη όραση δεν είναι αποκλειστικά θέμα κληρονομικότητας. Οι επιστήμονες διαπιστώνουν ότι ο σύγχρονος τρόπος ζωής επηρεάζει καθοριστικά την εμφάνιση της μυωπίας.
Στις μεγάλες πόλεις της Ανατολικής Ασίας, όπως η Σιγκαπούρη, η Νότια Κορέα, το Χονγκ Κονγκ, η Ταϊβάν και περιοχές της Κίνας, έως και το 90% των εφήβων εμφανίζει μυωπία. Αντίθετα, σε αρκετές αγροτικές περιοχές της Αφρικής και της Ωκεανίας τα ποσοστά παραμένουν σημαντικά χαμηλότερα, αν και αυξάνονται όσο προχωρά η αστικοποίηση.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η παραμονή των παιδιών περισσότερες ώρες σε εξωτερικούς χώρους μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης μυωπίας.
Οι προβλέψεις μάλιστα είναι ανησυχητικές: έως το 2050 σχεδόν ένας στους δύο ανθρώπους παγκοσμίως ενδέχεται να είναι μύωπας.
2. Γιατί οι Ολλανδοί είναι οι ψηλότεροι
Η Ολλανδία παραμένει σταθερά η χώρα με τους ψηλότερους κατοίκους στον κόσμο, με τους άνδρες να έχουν μέσο ύψος περίπου 1,83 μέτρα.
Το εντυπωσιακό αυτό χαρακτηριστικό οφείλεται τόσο στη γενετική όσο και στη βελτίωση της διατροφής, της υγειονομικής περίθαλψης και των συνθηκών διαβίωσης.
Παρόμοια χαρακτηριστικά συναντώνται και σε χώρες των Βαλκανίων, όπως το Μαυροβούνιο και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το ύψος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ γονιδίων και περιβάλλοντος. Ακόμη και η καλύτερη γενετική προδιάθεση δεν μπορεί να αξιοποιηθεί πλήρως χωρίς σωστή παιδική διατροφή.
3. Το μυστικό των δρομέων της Ανατολικής Αφρικής
Η Κένυα και η Αιθιοπία κυριαρχούν εδώ και δεκαετίες στα αγωνίσματα μεγάλων αποστάσεων.
Οι περισσότεροι πρωταθλητές προέρχονται από ορεινές περιοχές άνω των 2.000 μέτρων, όπου η ζωή σε μεγάλο υψόμετρο, η σωματική διάπλαση, η τεχνική τρεξίματος, η κουλτούρα και η γενετική συνδυάζονται ιδανικά.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν υπάρχει ένα μόνο «γονίδιο του μαραθωνίου». Η κορυφαία απόδοση είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων που λειτουργούν ταυτόχρονα.
4. Η μοναδική προσαρμογή των Θιβετιανών
Οι κάτοικοι του Θιβέτ αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ανθρώπινης εξέλιξης.
Ζώντας επί χιλιάδες χρόνια σε υψόμετρα άνω των 4.000 μέτρων, ανέπτυξαν γενετικές προσαρμογές που επιτρέπουν στον οργανισμό τους να αξιοποιεί αποτελεσματικά το περιορισμένο οξυγόνο χωρίς να επιβαρύνεται η καρδιά.
Παρόμοιες, αλλά διαφορετικές εξελικτικές λύσεις έχουν εμφανιστεί ανεξάρτητα και στους πληθυσμούς των Άνδεων και της Αιθιοπίας.
5. Οι λαοί που συνεχίζουν να πίνουν γάλα και ως ενήλικες
Η ικανότητα πέψης της λακτόζης μετά την παιδική ηλικία αποτελεί μια σχετικά πρόσφατη γενετική προσαρμογή.
Στη Βόρεια Ευρώπη –ιδιαίτερα σε Φινλανδία, Ιρλανδία, Δανία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο– η πλειονότητα των ενηλίκων εξακολουθεί να παράγει το ένζυμο λακτάση.
Αντίθετα, περίπου τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού παρουσιάζουν φυσιολογικά δυσανεξία στη λακτόζη ως ενήλικες.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι και οι δύο περιπτώσεις αποτελούν φυσικές εξελικτικές προσαρμογές στις διαφορετικές διατροφικές συνήθειες των προγόνων κάθε πληθυσμού.
6. Οι περιοχές όπου η μακροζωία είναι τρόπος ζωής
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι λεγόμενες Μπλε Ζώνες, περιοχές όπου καταγράφονται εξαιρετικά υψηλά ποσοστά αιωνόβιων.
Ανάμεσά τους βρίσκονται η Ικαρία, η Οκινάουα της Ιαπωνίας, η Σαρδηνία στην Ιταλία, η Νικόγια στην Κόστα Ρίκα και η Λόμα Λίντα στην Καλιφόρνια.
Παρότι η γενετική συμβάλλει στη μακροζωία, οι επιστήμονες συμφωνούν ότι ακόμη μεγαλύτερο ρόλο παίζουν η καθημερινή σωματική δραστηριότητα, η μεσογειακού τύπου διατροφή, οι ισχυροί οικογενειακοί δεσμοί, οι κοινωνικές σχέσεις, η αποχή από το κάπνισμα και η ύπαρξη σκοπού στη ζωή.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: τα γονίδια ανοίγουν τον δρόμο, όμως ο τρόπος ζωής είναι εκείνος που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό πόσο υγιείς και πόσο πολλά χρόνια θα ζήσουμε.
Διαβάστε ακόμη
Οπτικές ίνες: Οι παράλληλες εγκαταστάσεις βάζουν… φωτιά στις πολυκατοικίες
Όμιλος Πλακεντία: Στόχος τα €20 εκατ. με αιχμή την εκπαίδευση και την επέκταση του δικτύου (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα