Με τη δημόσια ανανέωση, και με πιο εμφατικό τρόπο, της υπόσχεσης για άρση των κυρώσεων CAATSA εις βάρος της Τουρκίας, τη νέα επίθεση εναντίον των Ευρωπαίων συμμάχων με την επαναφορά και του ζητήματος της Γροιλανδίας, αλλά και την προσπάθεια κατευνασμού του από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη μέσω της ανακοίνωσης μεγάλων εξοπλιστικών προγραμμάτων, ώστε να ικανοποιηθεί η απαίτησή του για μεταφορά του βάρους της άμυνας της Ευρώπης στα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έδωσε τον δικό του τόνο στην 36η Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, που διεξάγεται στην Άγκυρα.
Το ενδιαφέρον στράφηκε φυσικά στις δημόσιες δηλώσεις πριν από τη συνάντησή του με τον πρόεδρο Ερντογάν στο προεδρικό συγκρότημα του Beştepe, όπου η προσοχή ήταν στραμμένη πρωτίστως στο ποιο «δώρο» θα έκανε στον οικοδεσπότη του, έναν πολιτικό τον οποίο, όπως ο ίδιος έχει δηλώσει, θαυμάζει και με τον οποίο έχει την «ίδια χημεία».
Ο Αμερικανός πρόεδρος, παρά τον συχνά χαοτικό και αμφίσημο λόγο του, επανέλαβε ότι θα πρέπει να εξεταστεί η άρση των κυρώσεων, καθώς, όπως είπε, «δεν επιβάλλουμε κυρώσεις σε φίλους», ενώ, αναφερόμενος και στα F-35, έσπευσε να προσθέσει ότι: «Λοιπόν, είναι μια απόφαση που θα λάβουμε. Έχουμε μια πολύ καλή σχέση… Έχουμε πλέον καλύτερη σχέση με την Τουρκία και, από πολλές απόψεις, η Τουρκία έχει αποδειχθεί πιο πιστός σύμμαχος από άλλες χώρες, από τις οποίες θα περιμέναμε να είναι πιο πιστές. Επομένως, είναι κάτι που ασφαλώς θα εξετάσουμε…».
Η δήλωση αυτή απείχε αρκετά από τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί στην Άγκυρα ότι ο πρόεδρος Τραμπ θα ήταν πιο συγκεκριμένος. Βεβαίως, είναι πιθανό να μην επιθυμούσε να ανακοινώσει δημοσίως ενδεχόμενες ιδέες ή πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην υπέρβαση του μεγάλου θεσμικού και νομικού εμποδίου που υπάρχει για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Πάντως απαντώντας σε ερώτηση έδειξε να αγνοεί παντελώς την φόρμουλα που έχει συζητηθεί για ενδεχόμενη μεταφορά των τουρκικών S400 σε τρίτη χώρα.
Η δήλωση του Τραμπ προκάλεσε νέα αντίδραση από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος, σε συνέντευξή του σε αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο, προειδοποίησε ότι η πιθανή πώληση F-35 στην Τουρκία θα ανατρέψει την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή. Όπως υποστήριξε, η Τουρκία στρέφεται εναντίον του Ισραήλ, απειλεί μια σύμμαχο χώρα, την Ελλάδα, ενώ εξακολουθεί να κατέχει έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Μάλιστα, παρομοίασε την Τουρκία με τη Βόρεια Κορέα.
Οι κυρώσεις επιβλήθηκαν βάσει του νόμου CAATSA, ο οποίος ψηφίστηκε από το Κογκρέσο το 2017, και η άρση τους απαιτεί συγκεκριμένη θεσμική διαδικασία. Ο νόμος θεσπίστηκε με στόχο να περιορίσει τις πωλήσεις στρατιωτικού υλικού από τη Ρωσία, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα και υποχρεώνει την αμερικανική κυβέρνηση να επιβάλλει κυρώσεις σε οντότητες που εν γνώσει τους εμπλέκονται σε σημαντικές συναλλαγές με τους τομείς της άμυνας και των πληροφοριών της Ρωσίας.
Το 2020 η Τουρκία έγινε ο πρώτος σύμμαχος του ΝΑΤΟ στον οποίο επιβλήθηκαν κυρώσεις βάσει του νόμου αυτού, εξαιτίας της αγοράς του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400. Οι κυρώσεις αφορούσαν συγκεκριμένα την Υπηρεσία Αμυντικής Βιομηχανίας της Τουρκίας (SSB), δηλαδή τον κρατικό οργανισμό που είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση των μεγάλων εξοπλιστικών προγραμμάτων, καθώς και περιορισμούς στις άδειες εξαγωγής αμερικανικού αμυντικού υλικού και κυρώσεις εις βάρος ανώτερων αξιωματούχων της SSB. Βάσει του ίδιου νομικού πλαισίου, η Τουρκία αποκλείστηκε και από το πρόγραμμα του F-35, στο οποίο συμμετείχε ως συμπαραγωγός.
Ο νόμος CAATSA επιτρέπει στον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών να τερματίσει τις κυρώσεις, εφόσον η κυβέρνηση διαπιστώσει ότι το μέρος στο οποίο επιβλήθηκαν έχει σταματήσει τη δραστηριότητα που τις προκάλεσε, έχει λάβει σημαντικά και επαληθεύσιμα μέτρα για τον οριστικό τερματισμό της και έχει παράσχει διαβεβαιώσεις ότι δεν θα εμπλακεί σε παρόμοια δραστηριότητα στο μέλλον. Ωστόσο, οποιαδήποτε τέτοια ενέργεια υπόκειται σε κοινοβουλευτικό έλεγχο, σύμφωνα με το Άρθρο 216 του νόμου, το οποίο απαιτεί από την κυβέρνηση να ενημερώσει το Κογκρέσο πριν τεθεί σε ισχύ η άρση των κυρώσεων, παρέχοντας στους νομοθέτες τη δυνατότητα να αντιταχθούν εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας.
Διαβάστε περισσότερα στο protothema.gr