Ύστερα από σχεδόν πέντε χρόνια πολέμου, Ρωσία και Ουκρανία φαίνεται πως συμφωνούν τουλάχιστον σε ένα πράγμα: ότι είναι προς το συμφέρον τους να διατηρούν ευχαριστημένη τη Μελάνια Τραμπ. Η Πρώτη Κυρία των ΗΠΑ έχει αναδειχθεί σε έναν απροσδόκητο παράγοντα της διπλωματίας γύρω από τον πόλεμο, με τη Μόσχα και το Κίεβο να αναγνωρίζουν δημόσια τον ρόλο της σε μια σπάνια ανθρωπιστική επιχείρηση, την ώρα που και οι δύο πλευρές επιδιώκουν να ενισχύσουν τη θέση τους απέναντι στην Ουάσιγκτον.
Τον περασμένο μήνα, η Μελάνια Τραμπ ανακοίνωσε την επίτευξη μιας τοπικής εκεχειρίας έξι ημερών, η οποία επέτρεψε την απομάκρυνση εκατοντάδων ανθρώπων από την Ολέσκι, μια πόλη στην πρώτη γραμμή του μετώπου, υπό ρωσική κατοχή, όπου η έλλειψη τροφίμων είχε προκαλέσει σοβαρή ανθρωπιστική κρίση.
Ήταν η πρώτη συμφωνία αυτού του είδους μετά την έναρξη της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής το 2022 και το αποτέλεσμα μιας ασυνήθιστης διπλωματικής παρέμβασης από τη σύζυγο ενός Αμερικανού Προέδρου.
Η εξέλιξη προκάλεσε ιδιαίτερη εντύπωση, καθώς η Μελάνια Τραμπ έχει κατά καιρούς επιλέξει να διατηρεί χαμηλό δημόσιο προφίλ και σπανίως τοποθετείται για ζητήματα διεθνούς πολιτικής.
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία εντάσσεται, ωστόσο, στην προσπάθειά της να ενισχύσει την εικόνα της ως προσωπικότητας με ανθρωπιστική δράση, μεταξύ άλλων μέσα από τη συμμετοχή της σε πρωτοβουλίες για την επιστροφή παιδιών από τη Ρωσία στην Ουκρανία.
Η μυστική διπλωματία και ο ρόλος του στενού της συνεργάτη
Ο ακριβής ρόλος της Μελάνια Τραμπ στις διαπραγματεύσεις για την εκεχειρία παρέμενε μέχρι πρόσφατα ασαφής.
Την Πέμπτη, όμως, στη διάρκεια συνάντησης στον Λευκό Οίκο με μια μικρή αντιπροσωπεία Ρώσων και Ουκρανών εκπροσώπων, η ίδια μίλησε δημόσια για πρώτη φορά σχετικά με τη συμμετοχή της.
Όπως ανέφερε, ενημερώθηκε για την κατάσταση στην Ολέσκι τον Σεπτέμβριο και στη συνέχεια ασχολήθηκε προσωπικά με τις λεπτομέρειες της επιχείρησης εκκένωσης.
Σύμφωνα με την περιγραφή της, εξέτασε σχέδια απομάκρυνσης ναρκών, οδικές διαδρομές, διαθέσιμα οχήματα και ιατρικούς πόρους, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ασφαλής μετακίνηση των αμάχων.
Για τον συντονισμό των επαφών με τις δύο εμπόλεμες πλευρές επέλεξε τον σύμβουλό της Μαρκ Μπέκμαν, έναν κινηματογραφικό παραγωγό χωρίς προηγούμενη διπλωματική εμπειρία.
Παρά τον ασυνήθιστο χαρακτήρα αυτής της επιλογής, Ρώσοι και Ουκρανοί αξιωματούχοι υποστήριξαν μετά την ολοκλήρωση της απομάκρυνσης των αμάχων ότι η Μελάνια Τραμπ και η ομάδα της είχαν πραγματοποιήσει συνομιλίες επί εβδομάδες και διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην τελική συμφωνία.
Η Ουκρανία είχε ήδη απευθύνει επείγουσες εκκλήσεις για αποστολή βοήθειας στην πόλη και είχε ζητήσει τη συνδρομή διαφόρων οργανισμών, μεταξύ των οποίων και η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού, προτού παρέμβει η Πρώτη Κυρία.
Γιατί Ρωσία και Ουκρανία έσπευσαν να την ευχαριστήσουν
Η συμμετοχή της Μελάνια Τραμπ προσέφερε στις δύο πλευρές μια ευκαιρία να επιτύχουν έναν κοινό ανθρωπιστικό στόχο, αλλά ταυτόχρονα και να βελτιώσουν τις σχέσεις τους με την αμερικανική κυβέρνηση.
Η επιτυχής απομάκρυνση των αμάχων συνέβαλε στην αντιμετώπιση της κρίσης στην Ολέσκι. Παράλληλα, όμως, έδωσε σε Μόσχα και Κίεβο τη δυνατότητα να προσφέρουν μια διπλωματική επιτυχία στη σύζυγο του Ντόναλντ Τραμπ, του οποίου οι απρόβλεπτες πολιτικές κινήσεις επηρεάζουν καθοριστικά την πορεία των προσπαθειών για τον τερματισμό του πολέμου.
Όπως συμβαίνει και στις επαφές τους με τον ίδιο τον Αμερικανό Πρόεδρο, οι εκπρόσωποι των δύο χωρών φαίνεται πως γνωρίζουν τη σημασία της δημόσιας αναγνώρισης του ρόλου της Μελάνια.
Μετά την ολοκλήρωση της επιχείρησης, οι αξιωματούχοι που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις δεν περιορίστηκαν σε τυπικές ευχαριστίες, αλλά την παρουσίασαν ως απαραίτητη για την επιτυχία της αποστολής.
Στη συνάντηση της Πέμπτης στον Λευκό Οίκο, ο Κίριλ Ντμίτριεφ, ειδικός απεσταλμένος του Κρεμλίνου, εξήρε τη συμβολή της, υποστηρίζοντας ότι κατάφερε να μετατρέψει τις συμφωνίες σε συγκεκριμένες πράξεις.
Μάλιστα, της προσέφερε έναν πίνακα ζωγραφικής από ένα εντεκάχρονο παιδί, το οποίο, σύμφωνα με τον ίδιο, επέλεξε να εγκαταλείψει την Ολέσκι και να ζήσει στη Ρωσία.
Πάνω στον πίνακα υπήρχαν τρεις λέξεις:
«I love Melania» – «Αγαπώ τη Μελάνια».
Ρώσοι και Ουκρανοί αξιωματούχοι δίπλα δίπλα στον Λευκό Οίκο
Η εικόνα της εκδήλωσης είχε ιδιαίτερο συμβολισμό.
Ενώ η Μελάνια Τραμπ πραγματοποιούσε την ομιλία της, ο Ντμίτριεφ καθόταν δίπλα στον Νταβίντ Αραχαμία, επικεφαλής της κυβερνητικής κοινοβουλευτικής ομάδας στην Ουκρανία.
Με αυτόν τον τρόπο, δύο κορυφαίοι εκπρόσωποι του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Βολοντίμιρ Ζελένσκι βρέθηκαν στο ίδιο τραπέζι, την ώρα που ο πόλεμος μεταξύ των χωρών τους συνεχίζεται με αυξανόμενη ένταση και χωρίς ορατό τέλος.
Ο Ντμίτριεφ, επικεφαλής του ρωσικού κρατικού επενδυτικού ταμείου, έχει αναλάβει σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια του Κρεμλίνου να προσεγγίσει την κυβέρνηση Τραμπ μέσω προτάσεων για επιχειρηματικές συμφωνίες.
Στο πλαίσιο αυτών των επαφών έχει επιδιώξει και την άρση κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στο ταμείο του.
Από ουκρανικής πλευράς, μετά την τοποθέτηση του Αραχαμία, ο Ντμίτρο Λούμπινετς, Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Ουκρανίας, απένειμε στη Μελάνια Τραμπ ανθρωπιστική διάκριση.
Ο Ζελένσκι είχε ήδη τιμήσει την Πρώτη Κυρία με το Παράσημο της Πριγκίπισσας Όλγας, Α΄ Τάξης, την υψηλότερη διάκριση που μπορεί να απονεμηθεί σε γυναίκα από το ουκρανικό κράτος.
Ανάλογες ευχαριστίες έχουν εκφράσει επανειλημμένα και ο Βλαντίμιρ Πούτιν, καθώς και ο εκπρόσωπός του.
Η παρέμβαση του Πάπα και η εξαήμερη συμφωνία
Η Μελάνια Τραμπ δεν ήταν η μοναδική προσωπικότητα που κινητοποιήθηκε για να επιτευχθεί η προσωρινή εκεχειρία.
Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ επιδίωξε επίσης συμφωνία, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να επικοινωνήσει τηλεφωνικά με τον Πούτιν από το νοσοκομείο όπου ανάρρωνε έπειτα από χειρουργική επέμβαση.
Ωστόσο, σύμφωνα με Ουκρανούς αξιωματούχους, μεγάλο μέρος της προετοιμασίας είχε ήδη ολοκληρωθεί όταν παρενέβη ο Ποντίφικας.
Ο Λούμπινετς εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του για τις τηλεφωνικές επικοινωνίες του Πάπα τόσο με τον Ρώσο Πρόεδρο όσο και με τον Ουκρανό ομόλογό του, διευκρινίζοντας όμως ότι οι σχετικές επαφές έγιναν όταν η διαδικασία βρισκόταν ήδη στο τελικό στάδιο.
Οι προσπάθειες για την απομάκρυνση των αμάχων είχαν ξεκινήσει πολύ νωρίτερα.
Ο Ουκρανός Επίτροπος ανέφερε ότι είχε ενημερωθεί για την ανθρωπιστική κρίση στην Ολέσκι ήδη από τον Φεβρουάριο, όταν άρχισαν να καταφθάνουν στο γραφείο του εκκλήσεις για εκκένωση της πόλης ή αποστολή τροφίμων.
Όπως υποστήριξε, η διαδικασία άρχισε να αποκτά ουσιαστική δυναμική μόνο μετά τη συμμετοχή της Μελάνια Τραμπ.
Πώς εξασφαλίστηκε η κατάπαυση του πυρός
Το μεγαλύτερο εμπόδιο στις διαπραγματεύσεις ήταν η έλλειψη εμπιστοσύνης.
Κάθε πλευρά έπρεπε να πειστεί ότι η άλλη θα τηρούσε πραγματικά την προσωρινή κατάπαυση του πυρός, ώστε να προχωρήσει η αποναρκοθέτηση και η ασφαλής απομάκρυνση των πολιτών.
Ο Λούμπινετς πρότεινε ο ίδιος να είναι ο πρώτος Ουκρανός αξιωματούχος που θα εισερχόταν μαζί με τη Ρωσίδα ομόλογό του σε κατεχόμενο έδαφος κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Με την προσωπική του παρουσία στην αποστολή, στην οποία τελικά συμμετείχε, επιδίωξε να διαβεβαιώσει τη ρωσική πλευρά ότι η Ουκρανία θα τηρούσε τη συμφωνία.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αμερικανική πλευρά υποδέχθηκε θετικά την πρόταση, ενώ η Μελάνια Τραμπ λάμβανε καθημερινές ενημερώσεις για την πορεία των συνομιλιών.
Ο Λούμπινετς και η Ρωσίδα ομόλογός του, Γιάνα Λαντράτοβα, υπέγραψαν χωριστά έγγραφα, εκείνος στα ουκρανικά και εκείνη στα ρωσικά, με τα οποία συμφωνούσαν στην προσωρινή εκεχειρία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέλαβαν ρόλο εγγυητή της συμφωνίας.
Η κατάπαυση του πυρός τέθηκε σε ισχύ τις πρώτες πρωινές ώρες της 27ης Οκτωβρίου.
Ακολούθησαν διαδικτυακές συναντήσεις Ρώσων και Ουκρανών εκπροσώπων για την παρακολούθηση της εφαρμογής της. Αφού διαπιστώθηκε ότι η εκεχειρία τηρούνταν, ξεκίνησαν οι επιχειρήσεις απομάκρυνσης ναρκών και στη συνέχεια η εκκένωση της περιοχής.
Μπορεί η ανθρωπιστική εκεχειρία να ανοίξει τον δρόμο για την ειρήνη;
Η επιτυχία της επιχείρησης προκάλεσε ερωτήματα για το κατά πόσο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρώτο βήμα οικοδόμησης εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δύο εμπόλεμες πλευρές.
Η κυβέρνηση Τραμπ προετοιμάζει νέο γύρο συνομιλιών στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα την επόμενη εβδομάδα, με τη συμμετοχή εκπροσώπων των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Ουκρανίας.
Εφόσον πραγματοποιηθούν, θα πρόκειται για τις πρώτες τριμερείς ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις από τον Φεβρουάριο.
Ωστόσο, παρά την επιτυχία της απομάκρυνσης των αμάχων, οι προοπτικές μιας ευρύτερης συμφωνίας παραμένουν εξαιρετικά αβέβαιες.
Το Κρεμλίνο έχει υπογραμμίσει ότι η επιχείρηση στην Ολέσκι είχε αποκλειστικά ανθρωπιστικό χαρακτήρα και ότι δεν υπάρχουν άμεσα σχέδια για ανάλογες εκκενώσεις σε άλλες πολιορκημένες πόλεις.
Δεν αποκλείεται, πάντως, να συνεχιστούν οι προσπάθειες παροχής τροφίμων και φροντίδας στους κατοίκους που επέλεξαν να παραμείνουν στην περιοχή.
Από την πλευρά του, ο Ζελένσκι έχει επισημάνει ότι οι συνεχιζόμενες ρωσικές επιθέσεις αποτελούν ένδειξη πως η Μόσχα δεν αντιμετωπίζει την προσωρινή εκεχειρία ως προοίμιο μιας ευρύτερης ειρηνευτικής συμφωνίας.
Ο πόλεμος συνεχίζεται με σφοδρότητα
Η ανθρωπιστική επιτυχία στην Ολέσκι έρχεται σε έντονη αντίθεση με την κατάσταση στα υπόλοιπα μέτωπα.
Τις τελευταίες ημέρες, η Ρωσία έχει εξαπολύσει σφοδρά πλήγματα στο ουκρανικό ενεργειακό δίκτυο, προκαλώντας εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης σε μεγάλες πόλεις, μεταξύ των οποίων και το Κίεβο.
Η εξέλιξη εντείνει τις ανησυχίες ότι ο ερχόμενος χειμώνας θα μπορούσε να είναι ο δυσκολότερος που έχει αντιμετωπίσει η Ουκρανία από την έναρξη του πολέμου.
Παράλληλα, ρωσική επίθεση με κατευθυνόμενη βόμβα ολίσθησης σε σχολείο της νότιας Ουκρανίας, το οποίο χρησιμοποιούνταν ως κέντρο ανθρωπιστικής βοήθειας, είχε ως αποτέλεσμα τουλάχιστον 42 νεκρούς, ενώ άλλοι 30 άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούνται.
Η επίθεση αυτή αναδεικνύεται σε μία από τις φονικότερες εναντίον αμάχων σε ολόκληρη τη διάρκεια του πολέμου.
Ο Λούμπινετς έχει ξεκαθαρίσει ότι στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την ανθρωπιστική εκεχειρία δεν υπήρξε καμία συμφωνία για πολιτικά βήματα προς τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Η έκκληση προς τη Μελάνια και τα όρια της διπλωματίας
Στη διάρκεια της εκδήλωσης στον Λευκό Οίκο, ο Ουκρανός Επίτροπος εξήρε τόσο τη Μελάνια Τραμπ όσο και τον συνεργάτη της Μαρκ Μπέκμαν.
Ταυτόχρονα, όμως, διατύπωσε με προσεκτικό τρόπο την ανάγκη για συνεχιζόμενη αμερικανική υποστήριξη προς την Ουκρανία, σε μια περίοδο κατά την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εμφανιστεί ιδιαίτερα ευνοϊκός απέναντι στη Ρωσία.
«Μερικές φορές η οπτική σας ξεπερνά την πολιτική», είπε απευθυνόμενος στην Πρώτη Κυρία.
Και πρόσθεσε: «Έχω μόνο ένα αίτημα εκ μέρους ολόκληρου του ουκρανικού έθνους: Παρακαλώ, συνεχίστε το σπουδαίο έργο σας και στηρίξτε την Ουκρανία».
Η φράση αποτυπώνει το λεπτό διπλωματικό παιχνίδι που εξελίσσεται γύρω από τη Μελάνια Τραμπ.
Η Μόσχα και το Κίεβο έχουν διαφορετικούς και συχνά αντικρουόμενους στόχους, αλλά αναγνωρίζουν την αξία της διατήρησης καλών σχέσεων με ένα πρόσωπο που βρίσκεται στον στενότερο κύκλο του Αμερικανού Προέδρου.
Ο Μίκολα Μπιλιέσκοφ, πολιτικός αναλυτής της οργάνωσης Come Back Alive, η οποία υποστηρίζει τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις, περιέγραψε την επιχείρηση ως «μια σπάνια περίπτωση στην οποία ευθυγραμμίστηκαν τα συμφέροντα όλων».
Ωστόσο, εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς τη δυνατότητα επανάληψης μιας ανάλογης επιτυχίας στο πολύ μεγαλύτερο και πιο σύνθετο πλαίσιο των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.
«Είναι απίθανο οι δύο εμπόλεμες πλευρές να μπορέσουν να επαναλάβουν αυτή την τοπική επιτυχία στο ευρύτερο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων», εκτίμησε.
Και κατέληξε με μια φράση που συνοψίζει τη δύσκολη πραγματικότητα της διπλωματίας γύρω από τον πόλεμο: «Δεν έχουμε άλλη επιλογή. Πρέπει να χορέψουμε αυτόν τον χορό».
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.