Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο πριν από σχεδόν έναν χρόνο δεν συνοδεύτηκε από μεγάλες διακηρύξεις για τη διεθνή τάξη. Συνοδεύτηκε από κάτι πιο ουσιαστικό, πιο απτό, πιο «στα μέτρα» του Αμερικανού Προέδρου: τη σιωπηρή επαναφορά της λογικής των σφαιρών επιρροής ως λειτουργικού κανόνα. Μια σύγχρονη, προσαρμοσμένη εκδοχή του δόγματος Μονρόε, όχι ως ιστορική αναφορά, αλλά ως πρακτική διαχείρισης ισχύος.

Στην προσέγγιση Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιδιώκουν να εγγυώνται την παγκόσμια σταθερότητα. Επιδιώκουν να ορίζουν τα όρια. Να ξεκαθαρίζουν ποια πεδία θεωρούν ζωτικά και ποια μπορούν να αφεθούν σε διαπραγμάτευση ή ανοχή. Η Λατινική Αμερική, η Μέση Ανατολή, ακόμη και η Ευρώπη, εντάσσονται σε αυτή τη λογική ενός κόσμου λιγότερο καθολικού και περισσότερο κατακερματισμένου. Ενός κόσμου που μπορεί να απαιτεί διαφορετική προσέγγιση αλλά σήμερα έχει βρεθεί ξανά στα τέλη του 1800.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι αυτή η προσέγγιση δεν βρίσκει απέναντί της τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις. Αντιθέτως, η Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη Γαλλία και τη Γερμανία σε πρωταγωνιστικό ρόλο, αλλά και την Βρετανία, δείχνει να τη θεωρεί μια ρεαλιστική βάση συνεννόησης. Όχι επειδή ταυτίζεται πολιτικά με τον Τραμπ – τουλάχιστον δεν έχουμε κάποιο τέτοιο δείγμα – αλλά επειδή αναγνωρίζει τα όρια της ευρωπαϊκής ισχύος σε έναν κόσμο που επιστρέφει στη σκληρή γεωπολιτική.

Η ευρωπαϊκή σύμπλευση δεν είναι μεν ενεργή στήριξη, είναι όμως αποδοχή. Η παραδοχή ότι η εποχή της «κανονιστικής δύναμης» έχει περιορισμένη αποτελεσματικότητα όταν απουσιάζει στρατιωτικό και στρατηγικό βάθος. Η Ουκρανία, η αστάθεια στη Μέση Ανατολή και η αδυναμία της Ευρώπης να επιβάλει εξελίξεις εκτός των συνόρων της, λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι η ήπειρος καλείται πλέον να διαχειριστεί πραγματικότητες, όχι να τις διαμορφώσει.

Πώς «διαβάζει» τις εξελίξεις το Πεκίνο

Αυτή η μετατόπιση δεν περνά απαρατήρητη από το Πεκίνο. Το αντίθετο. Η Κίνα διαβάζει τη νέα στάση της Ουάσιγκτον όχι ως απειλή, αλλά ως προηγούμενο. Αν οι ΗΠΑ επαναφέρουν τη λογική των σφαιρών επιρροής, τότε ανοίγει ο δρόμος για αντίστοιχες «ερμηνείες» και από άλλες μεγάλες δυνάμεις, δυνάμεις του σήμερα, δυνάμεις που ξεκάθαρα έχει θέσει στο κάδρο ο Τραμπ και που δεδομένα έχουν και τα μέσα και τον τρόπο να αντιπαρατεθούν πολλαπλά και πολυμέτωπα με τις ΗΠΑ.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ταϊβάν αποκτά νέο νόημα. Όχι ως άμεσο πεδίο σύγκρουσης, αλλά ως μακροπρόθεσμος στόχος εντός μιας περιφερειακής αρχιτεκτονικής που η Κίνα επιδιώκει να αναδιαμορφώσει. Το Πεκίνο αντιλαμβάνεται ότι η Ουάσιγκτον αποφεύγει πλέον τις συγκρούσεις χωρίς σαφή και άμεση απόδοση, ενώ η Ευρώπη δεν δείχνει διατεθειμένη να μετατρέψει τον Ειρηνικό σε νέο στρατηγικό της μέτωπο.

Η κινεζική στρατηγική δεν προδιαγράφεται de facto βίαιη ή αιφνίδια. Προδιαγράφεται σταδιακή. Οικονομική πίεση, διπλωματική απομόνωση της Ταϊπέι, ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας χωρίς υπέρβαση κόκκινων γραμμών και, κυρίως, διαμόρφωση αφηγήματος. Όχι εισβολή, αλλά «αποκατάσταση τάξης». Όχι μονομερής ενέργεια, αλλά περιφερειακή αναγκαιότητα.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι η πρόθεση, αλλά το περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτή καλλιεργείται. Η σιωπηρή αποδοχή της λογικής των σφαιρών επιρροής από τη Δύση λειτουργεί ως νομιμοποίηση και μάλιστα απροκάλυπτη και άμεση. Είναι αδύνατο να λάβει κανένας σοβαρά αύριο ενστάσεις αυτών που σήμερα αποδέχονται τις Αμερικανικές κινήσεις που επιβάλλουν την δική τους βούληση στο νότιο ημισφαίριο της ηπείρου στην οποία βρίσκονται.

Τελικά, ο Γ’ Παγκόσμιος μπορεί να γίνει, αλλά με τρόπο έξω από τα συνηθισμένα

Ο κόσμος δεν οδεύει απαραίτητα προς μια άμεση σύγκρουση μεγάλων δυνάμεων και αυτό ίσως να σημαίνει πως ο Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος για τον οποίο τόσα γράφονται και αναλύονται, τελικώς να μην γίνει με τον τρόπο που κάποιοι έχουν «προβλέψει». Ο κόσμος οδεύει προς μια περίοδο όπου οι ισχυροί συμφωνούν λιγότερο δημοσίως και περισσότερο σιωπηρά που δεν έχουν διάθεση για άμεση εμπλοκή αλλά δεν έχουν πρόβλημα να συγκρουστούν σφοδρά δια της τεθλασμένης και με χρήση ενδιάμεσων.

Διαβάστε περισσότερα στο Prortothema.gr