Tο νέο -πετυχημένο- σωφρονιστικό σύστημα της Νορβηγίας που σταμάτησε τον εγκλεισμό και έδωσε νέες ευκαιρίες στους ανθρώπους που έχουν καταδικαστεί για κάποιο έγκλημα, έγινε αφορμή να πραγματοποιήσει αποστολή το BBC.
Το θέμα ξεκινά με μια σκηνή από ένα μάθημα γιόγκα. Όχι, δεν έχει επισκεφθεί κάποιο γυμναστήριο αλλά μια φυλακή. Το Χάλντεν της Νορβηγίας, που είναι μια φυλακή υψίστης ασφαλείας. Ξυπόλυτοι δολοφόνοι, βιαστές και έμποροι ναρκωτικών, πάνω σε στρώματα γυμναστικής, ακολουθούν τις οδηγίες της γυμνάστριας.
«Τους ηρεμεί», λέει ο επικεφαλής των φυλακών, Αρε Χόινταλ. «Δεν θέλουμε θυμό και βία σε αυτό το μέρος. Θέλουμε ήρεμους κρατούμενους».
Αυτή η ήρεμη βέβαια δεν είναι φθηνή. Μία θέση σε αυτές τις φυλακές στοιχίζει περίπου 109.000 ευρώ τον χρόνο. Το μέσο ετήσιο κόστος για μία θέση στις φυλακές της Αγγλίας είναι περίπου 45.000.
Όσο μιλάνε, δίπλα τους ένας υπάλληλος των φυλακών περνά με ένα σκούτερ και δύο κρατούμενοι τρέχουν δίπλα του σε σταθερό ρυθμό.
Ο διευθυντής των φυλακών γελάει. «Λέγεται δυναμική ασφάλεια» λέει, έχοντας διαβάσει το απορημένο ύφος της δημοσιογράφου. «Οι υπάλληλοι και οι κρατούμενοι είναι μαζί σε δραστηριότητες όλη την ώρα. Τρώνε μαζί, παίζουν βόλεϊ, κάνουν διάφορες δραστηριότητες που τους βοηθούν πραγματικά να κοινωνικοποιηθούν με τους κρατούμενους, να τους μιλούν και να τους κινητοποιούν».
Όταν ο Χόινταλ ξεκίνησε την καριέρα του, στις αρχές δεκαετίας του 80, οι φυλακές αυτές ήταν τελείως διαφορετικές. Υπήρχε μία σκληρή φιλοσοφία και κουλτούρα, η οποία επικεντρωνόταν στην ασφάλεια και τον εγκλεισμό. Και το ποσοστό υποτροπής ήταν περίπου στο 60% με 70%, όπως στις ΗΠΑ.
Όμως τότε έγινε μια μεγάλη αλλαγή στη Νορβηγία. Μία μεταρρύθμιση που επικεντρωνόταν λιγότερο στην εκδίκηση και περισσότερο στον σωφρονισμό και την κοινωνικοποίηση.
Κρατούμενοι που το προηγούμενο διάστημα περνούσαν την ημέρα τους κλειδωμένοι, τώρα εκπαιδεύονται, γυμνάζονται, κάνουν δραστηριότητες, ενώ ο ρόλος των σωφρονιστικών υπαλλήλων αλλάξει εντελώς. Άλλαξε και ο όρος «φύλακες». «Είμαστε υπάλληλοι φυλακών και φυσικά φροντίζουμε ο κρατούμενος να εκτίσει την ποινή του, αλλά παράλληλα προσπαθούμε να τον βοηθήσουμε να γίνει καλύτερος άνθρωπος. Είμαστε μέντορες, πρότυπα, προπονητές τους».
Και αυτή η μεγάλη αλλαγή, έφερε απτά αποτελέσματα. Η υποτροπή σε νέα αδικήματα μειώθηκε στο μόλις 20% στα δύο χρόνια και 25% στα πέντε χρόνια. Στην Βρετανία η υποτροπή είναι περίπου 50% μετά από μόλις ένα χρόνο.
