Στην Ουγγαρία σήμερα η μάχη δεν θα δοθεί μόνο στην κάλπη. Θα δοθεί και μέσα σε ένα εκλογικό σύστημα που το Fidesz έχει «ράψει» στα μέτρα του εδώ και χρόνια.

Απέναντί του ο 62χρονος πρωθυπουργός έχει τον πρώην σύμμαχό του, τον 45χρονο Πέτερ Μαγιάρ, ο οποίος κατάφερε να συγκροτήσει ένα αντιπολιτευόμενο κίνημα γύρω από το κεντροδεξιό κόμμα του, το Tisza, το οποίο δημοσκοπήσεις ανεξάρτητων ινστιτούτων έδειξαν ότι έχει μεγάλη πιθανότητα να κερδίσει τις εκλογές.

Αν έβλεπε κανείς μόνο τις δημοσκοπήσεις, το συμπέρασμα θα έμοιαζε σχεδόν αυτονόητο. Ο Βίκτορ Όρμπαν βαδίζει προς ήττα. Η αντιπολίτευση, με αιχμή το Τίσα, εμφανίζεται να προηγείται και να διεκδικεί με σοβαρές αξιώσεις την πρώτη θέση στην κάλπη για το νέο ουγγρικό Κοινοβούλιο. Μόνο που στην Ουγγαρία του 2026, η πρώτη ανάγνωση δύσκολα είναι και η σωστή.

Το πρόβλημα για την αντιπολίτευση δεν είναι μόνο αν θα έρθει πρώτη σε ψήφους. Είναι αν αυτό θα αρκεί. Και εκεί ακριβώς αρχίζει η πραγματική ιστορία αυτής της εκλογικής αναμέτρησης.

Το σύστημα που έχει οικοδομήσει ο Όρμπαν στα 16 χρόνια της αδιάλειπτης κυριαρχίας του δεν καταργεί την ψήφο. Δεν ακυρώνει τυπικά την εκλογική διαδικασία. Κάνει όμως κάτι πιο σύνθετο και τελικά πιο αποτελεσματικό – μετατρέπει μια ελεύθερη εκλογή σε μια αναμέτρηση άνιση από την αφετηρία της. Γι’ αυτό και η φράση που ακούγεται όλο και περισσότερο στη Βουδαπέστη συνοψίζει αρκετά καλά το ουγγρικό παράδοξο: οι εκλογές είναι ελεύθερες, αλλά όχι πλήρως δίκαιες.

Ο Αυστριακός ακαδημαϊκός Ραλφ Σέλχαμερ το έθεσε σκωπτικά, αλλά εύστοχα. Το ουγγρικό εκλογικό σύστημα, είπε, είναι ακριβώς αυτό που θα περίμενε κανείς από μια χώρα που επινόησε τον Κύβο του Ρούμπικ. Πολύπλοκο, πολυεπίπεδο και σχεδιασμένο έτσι ώστε η τελική εικόνα να μην είναι ποτέ τόσο απλή όσο δείχνει στην αρχή.

Οι κάλπες άνοιξαν – η δύσκολη πορεία μόλις άρχισε

Η βαθύτερη δύναμη του Όρμπαν δεν βρίσκεται μόνο στην κομματική του μηχανή ή στην πολιτική του επιβίωση. Βρίσκεται στο ότι επί χρόνια ξαναέγραψε τους κανόνες του παιχνιδιού. Από τότε που επέστρεψε στην εξουσία το 2010, το Fidesz προχώρησε σε διαδοχικές αλλαγές του εκλογικού πλαισίου. Η πιο δραστική ήρθε με τη μείωση των κοινοβουλευτικών εδρών από 386 σε 199. Η απόφαση αυτή δεν ήταν μια τεχνική μεταρρύθμιση. Άνοιξε τον δρόμο για πλήρη αναχάραξη των εκλογικών περιφερειών. Και αυτή η χαρτογράφηση δεν έμεινε σταθερή. Τροποποιήθηκε ξανά και το 2024.

Οι επικριτές του Όρμπαν υποστηρίζουν ότι η λογική των αλλαγών ήταν σαφής. Οι περιοχές που κλίνουν προς την αντιπολίτευση συγκεντρώθηκαν σε μεγαλύτερες περιφέρειες. Οι περιοχές όπου το Fidesz έχει ισχυρά ερείσματα κατανεμήθηκαν σε μικρότερες. Το αποτέλεσμα είναι πολιτικά απλό, ακόμη κι αν τεχνικά φαίνεται περίπλοκο – η ψήφος δεν μετρά παντού το ίδιο. Αυτό σημαίνει ότι σε αγροτικές και επαρχιακές περιοχές, όπου το Fidesz διατηρεί παραδοσιακά υψηλή επιρροή, μπορεί να χρειάζονται λιγότερες ψήφοι για να εκλεγεί ένας βουλευτής απ’ ό,τι σε αστικά κέντρα που τείνουν να στηρίζουν την αντιπολίτευση.

Το παράδειγμα είναι αποκαλυπτικό. Η περιφέρεια Budapest 16 αριθμεί περισσότερους από 83.000 ψηφοφόρους και εξέλεξε βουλευτή της αριστεράς. Η Tolna 02, που εκπροσωπείται από το Fidesz, έχει περίπου 56.000 ψηφοφόρους. Με άλλα λόγια, η αριθμητική της αντιπροσώπευσης δεν είναι ουδέτερη. Είναι πολιτικά φορτισμένη.

Έτσι, πριν πέσει το πρώτο ψηφοδέλτιο στην κάλπη, το έδαφος έχει ήδη βάρος. Και αυτό το βάρος ευνοεί τον Όρμπαν.

Ο μηχανισμός που διογκώνει τη νίκη

Σαν να μην έφτανε αυτό, το ουγγρικό σύστημα διαθέτει και δεύτερη στρώση προστασίας για το κυβερνών κόμμα. Δεν αρκείται στο να δίνει προβάδισμα εκκίνησης. Μπορεί και να μεγεθύνει τη νίκη όταν αυτή έρθει.

Οι Ούγγροι ψηφίζουν ουσιαστικά με δύο διαφορετικά ψηφοδέλτια. Το πρώτο αφορά τον τοπικό βουλευτή, ο οποίος εκλέγεται με πλειοψηφικό τρόπο στην περιφέρειά του. Από εκεί προκύπτουν 106 έδρες. Το δεύτερο αφορά τις εθνικές κομματικές λίστες, από τις οποίες κατανέμονται αναλογικά άλλες 103 έδρες.

Στην πράξη, όμως, το σύστημα δεν λειτουργεί ως μια καθαρή συνύπαρξη πλειοψηφικού και αναλογικού μοντέλου. Μέσω μιας περίπλοκης μαθηματικής φόρμουλας – του γνωστού πίνακα ντ’ Οντ – μέρος των ψήφων από τις τοπικές αναμετρήσεις μεταφέρεται στις κομματικές λίστες με τρόπο που, στις προηγούμενες εκλογές, ευνόησε σαφώς το Fidesz.

Διαβάστε περισσότερα στο Protothema.gr