Με την εκλογική εκτόπιση του επί χρόνια ηγέτη της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, την Κυριακή, το φοιτητικό κίνημα διαμαρτυρίας πέτυχε κάτι που οι διαδηλωτές σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες μπορούν μόνο να ονειρεύονται. Τώρα, όμως, αρχίζει η δύσκολη και απαιτητική διαδικασία της διακυβέρνησης, στην οποία ούτε οι φοιτητές ούτε οι υποψήφιοι που επέλεξαν διαθέτουν προηγούμενη εμπειρία.
Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους σε ολόκληρη τη χώρα για να πανηγυρίσουν, όταν ο Βούτσιτς παραδέχθηκε την ήττα του αργά το βράδυ της Κυριακής, σε μια ιστορική εκλογική αναμέτρηση που επισφράγισε δύο χρόνια ειρηνικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων.
Ωστόσο, την ώρα που οι συγκεντρωμένοι άναβαν καπνογόνα και πυροτεχνήματα, τραγουδούσαν και χόρευαν, σημαντικά ερωτήματα παρέμεναν αναπάντητα.
Ποιος θα αναδειχθεί πρωθυπουργός μέσα από ένα κίνημα χωρίς αναγνωρισμένο ηγέτη; Ποιες ακριβώς θα είναι οι πολιτικές της νέας κυβέρνησης; Και μπορούν άνθρωποι άγνωστοι στην πολιτική σκηνή, χωρίς προηγούμενη κομματική ένταξη, να παραμείνουν ενωμένοι ώστε να στηρίξουν την οικονομία, να αντιμετωπίσουν τη διαφθορά και να διαχειριστούν τις σύνθετες διεθνείς σχέσεις της χώρας;
Οι απαντήσεις θα καθορίσουν την πολιτική σταθερότητα της Σερβίας, της μεγαλύτερης οικονομίας των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και τις σχέσεις της με την Κίνα, τη Ρωσία και την Ευρωπαϊκή Ένωση, που αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό της εταίρο.
Η νίκη των φοιτητών «είναι πιθανό να πυροδοτήσει εκτεταμένες θεσμικές και πολιτικές αλλαγές, με επίκεντρο την καταπολέμηση της διαφθοράς, το κράτος δικαίου και τη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών», ανέφερε τη Δευτέρα σε έκθεσή της η Teneo Global Research.
«Ωστόσο, η αντίσταση της γραφειοκρατίας στις μεταρρυθμίσεις και η περιορισμένη εμπειρία διακυβέρνησης του κινήματος θα μπορούσαν να καταστήσουν τη μετάβαση δύσκολη», πρόσθεσε.
Νίκη στις κάλπες, αλλά μπορούν να παραμείνουν ενωμένοι;
Το κίνημα διαμαρτυρίας γεννήθηκε μετά τον θάνατο 16 ανθρώπων από την κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, στη βόρεια Σερβία, το 2024.
Οι κινητοποιήσεις, με πρωτοβουλία των φοιτητών, απαίτησαν την απόδοση ευθυνών για την τραγωδία και τον τερματισμό της διαφθοράς.
Παρά την απουσία κεντρικού ηγέτη, το φοιτητικό κίνημα κατάφερε να συγκεντρώσει ευρεία κοινωνική υποστήριξη, προτού επιλέξει 250 πανεπιστημιακούς, δικηγόρους, γιατρούς, ηθοποιούς, αγρότες και μουσικούς για να το εκπροσωπήσουν στις εκλογές.
Το κίνημα και ορισμένοι από τους σημαντικότερους υποψηφίους του έχουν δώσει μια πρώτη εικόνα των πολιτικών τους προτεραιοτήτων, υποσχόμενοι ένα εσωτερικό πρόγραμμα καταπολέμησης της διαφθοράς με επίκεντρο τη ριζική αναμόρφωση των θεσμών.
Δεν αναγνωρίζουν την ανεξαρτησία του Κοσόβου, της πρώην νότιας επαρχίας της Σερβίας που ανακήρυξε την ανεξαρτησία της το 2008, αλλά επιθυμούν τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος σχετικά με την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την οποία οι σχέσεις έχουν επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια.
Μεταξύ των σημαντικών προσωπικοτήτων του κινήματος βρίσκονται ο επικεφαλής του ψηφοδελτίου των φοιτητών, καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς, ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς και ο Ράντομιρ Σάιτσιτς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, ο οποίος μίλησε εκ μέρους των φοιτητών μετά τη νίκη τους.
Δεν είναι, ωστόσο, βέβαιο ότι κάποιος από αυτούς θα αναλάβει υπουργικό αξίωμα.
Παραμένει επίσης ανοιχτό το ερώτημα εάν οι υποψήφιοι θα καταφέρουν να σχηματίσουν μια συνεκτική κυβέρνηση, ικανή να συμφωνήσει σε κοινές πολιτικές και να παραμείνει ενωμένη για αρκετό διάστημα ώστε να αξιοποιήσει την άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία της για την προώθηση αλλαγών.
«Το φοιτητικό κίνημα δημιούργησε μια τόσο μεγάλη αλλαγή στην πολιτική κουλτούρα της Σερβίας. Μένει να δούμε αν αυτή θα έχει διάρκεια», δήλωσε η Καταρίνα Πόποβιτς, επίσης καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου.
«Ελπίζουμε απλώς να υπάρχουν αρκετά μεγάλοι κοινοί στόχοι ώστε να παραμείνουν ενωμένοι για όσο χρειάζεται προκειμένου να αποδομήσουν το σύστημα».
Η μεταρρύθμιση του κρατικού μηχανισμού και η πίεση στα δημόσια οικονομικά
Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Σερβίας, οι υποψήφιοι των φοιτητών διαθέτουν 90 ημέρες για τον σχηματισμό κυβέρνησης, από τη στιγμή που θα συγκληθεί το κοινοβούλιο μετά την ανακοίνωση των τελικών αποτελεσμάτων από την κρατική εκλογική επιτροπή.
Ο χρόνος αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, ιδιαίτερα καθώς θα πρέπει να εγκριθεί ο κρατικός προϋπολογισμός πριν από το τέλος του έτους, σε μια περίοδο κατά την οποία αυξάνονται τα επίπεδα δημόσιου και ιδιωτικού χρέους.
Παράλληλα, οποιαδήποτε σοβαρή προσπάθεια αντιμετώπισης της διαφθοράς θα απαιτήσει αναδιάρθρωση της αστυνομίας και των υπηρεσιών πληροφοριών, καθώς και μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης.
Οι κρατικοί θεσμοί χρειάζονται «αποτοξίνωση» έπειτα από 14 χρόνια διακυβέρνησης του Βούτσιτς, υποστήριξε ο Μπόζο Πρέλεβιτς, δικηγόρος με έδρα το Βελιγράδι και πρώην υπουργός Εσωτερικών.
Ο Πρέλεβιτς προειδοποίησε ότι το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) του Βούτσιτς θα αποτελέσει ισχυρή αντιπολίτευση και ότι η νέα κυβέρνηση θα πρέπει να είναι έτοιμη να υπερασπιστεί αποφασιστικά τις θέσεις της.
Ο Βούτσιτς και το SNS έχουν επανειλημμένα αρνηθεί τις κατηγορίες περί καταστολής και διαφθοράς.
Οι ισορροπίες με Ρωσία, Ευρωπαϊκή Ένωση και Ουκρανία
Στη Ρωσία, παραδοσιακή σύμμαχο της Σερβίας και βασικό προμηθευτή φυσικού αερίου της χώρας, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ εξήρε τον Βούτσιτς, χωρίς ωστόσο να φτάσει στο σημείο να συγχαρεί τους φοιτητές για την εκλογική νίκη τους.
«Σεβόμαστε τη Ρωσία τόσο ως μεγάλη δύναμη όσο και ως ιστορικά σημαντικό εταίρο μας και, σε πολλές περιπτώσεις, προστάτη μας», δήλωσε στο ρωσικό τηλεοπτικό δίκτυο RT Balkan ο Γιόβο Μπάκιτς, εκπρόσωπος του φοιτητικού ψηφοδελτίου, κοινωνιολόγος και πανεπιστημιακός διδάσκων.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι δεν πρόκειται να υπάρξει αλλαγή στην εξωτερική πολιτική της Σερβίας έναντι της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένης της άρνησης επιβολής κυρώσεων στη Μόσχα.
Τις εξελίξεις παρακολουθεί στενά και η Ουκρανία, η οποία έχει επωφεληθεί έμμεσα από σερβικά όπλα στην προσπάθειά της να αποκρούσει τη ρωσική εισβολή που συνεχίζεται εδώ και τέσσερα χρόνια.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συνεχάρησαν τους φοιτητές για τη νίκη τους και δήλωσαν έτοιμοι να στηρίξουν τη χώρα στην προσπάθεια αντιμετώπισης της διαφθοράς.
«Είμαι βέβαιος ότι το φοιτητικό ψηφοδέλτιο θα βρει τον τρόπο, όπως έχει κάνει μέχρι τώρα, να επιλέξει κάποιον ικανό να κυβερνήσει — κάποιον που θα έχει το προνόμιο, αλλά και την τεράστια ευθύνη, να οδηγήσει τη Σερβία μέσα από αυτές τις μεταρρυθμίσεις», δήλωσε ο Σάβο Μανόιλοβιτς, από το κίνημα Move-Change, το οποίο διάκειται φιλικά προς τους φοιτητές.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.