Τουρκία: Δημοψήφισμα σε μία οικονομία που καταρρέει

της Σοφίας Ζαφείρη

Δεκάδες εκατ. Τούρκοι πολίτες κλήθηκαν σήμερα να αποφασίσουν εάν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα μετατραπεί και τυπικά σε σουλτάνο της νέας αυτοκρατορίας που ονειρεύεται να κτίσει ή εάν θα μείνει ένας απλός πρόεδρος της χώρας του.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών η έννοια δημοκρατία και τουρκική πολιτική ακολουθούν εκ διαμέτρου αντίθετους δρόμους, ενώ μετά το πραξικόπημα του περασμένου Ιουλίου ο Ερντογάν φρόντισε να πράξει ό,τι ήταν δυνατόν για να πατάξει πραγματικούς ή φανταστικούς εχθρούς, οδηγώντας, όμως, ταυτόχρονα την οικονομία της χώρας από την περίοδο του «αναπτυξιακού θαύματος» σχεδόν στην ανυπαρξία.

Τα έσοδα από τον τουρισμό έχουν βουλιάξει και λόγω της σωρίας των τρομοκρατικών επιθέσεων στη χώρα, οι ξένοι επενδυτές φοβούνται ότι οι συνθήκες δεν είναι πλέον οι κατάλληλες και ότι πιθανώς δεν θα είναι καλοδεχούμενοι σε ένα ισλαμικό κράτος, ενώ οι μεγαλύτεροι Τούρκοι επιχειρηματίες βρίσκονται είτε εντός φυλακής, είτε ύπο τον φόβο ότι κάποια στιγμή θα πάψουν να είναι αρεστοί στο καθεστώς και η τύχη τους θα αρχίσει να… αγνοείται.

Η τουρκική οικονομία, η οποία έφθασε κάποια στιγμή να «τρέχει» με ρυθμό 9%, συρρικνώθηκε 1,8% στο γ’ τρίμηνο του περασμένου έτους, η ανεργία συνεχώς αυξάνεται, έχοντας φθάσει στο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας 7ετίας, ενώ η τουρκική λίρα έχει φθάσει σε ιστορικό χαμηλό έναντι του δολαρίου. Το τελευταίο γεγονός καθιστά άλλωτε εύρωστες επιχειρήσεις επίφοβες ακόμη και με χρεοκοπία, με δεδομένο ότι το μεγαλύτερο μέρος των χρεών τους είναι σε δολάρια.

Ο Ερντογάν ψηφίστηκε ως πρόεδρος από τους Τούρκους, χάρη στις υποσχέσεις του για ευημερία και όχι εξαιτίας της ακραίας εθνικιστικής του ατζέντας, η οποία, βέβαια, ήρθε στο φως μετά το πραξικόπημα, το οποίο δεν είναι λίγοι οι πολιτικοί αναλυτές που το έχουν χαρακτηρίσει ακόμη και «στημένο» προκειμένου ο Τούρκος πρόεδρος να επιβάλλει μία εντελώς διαφορετική ατζέντα.

Κατά τη διάρκεια των εκκαθαρίσεών του, εκδιώχθηκαν από τη θέση τους ή τέθηκαν σε διαθεσιμότητα περίπου 130.000 δημόσιοι υπάλληλοι, ενώ περί των 45.000 ανθρώπων έχουν συλληφθεί, μεταξύ αυτών και αρκετοί επιχειρηματίες.

Ένα κλασσικό παράδειγμα της κατάστασης στην οποία βρίσκεται η επιχειρηματικότητα και ως εκ τούτου η οικονομία στην Τουρκία, είναι η πόλη Καϊσέρι. Θεωρείται η πόλη των «Τίγρεων της Ανατολίας», δηλαδή των επιχειρηματιών οι οποίοι πλούτισαν όταν ο Ερντογάν ανέλαβε για πρώτη φορά την εξουσία ως πρωθυπουργός. Η πόλη βρέθηκε ακόμη και στο βιβλίο ρεκόρ Γκίνες το 2009, καθώς σε μία ημέρα είχαν ιδρυθεί -τότε- 139 επιχειρήσεις.

Σήμερα, όμως, είναι μία πόλη-φάντασμα. Ο Χατζί Μπόϊτακ ήταν ένας εκ των κορυφαίων επιχειρηματιών της πόλης. Διέθετε μία από τις ταχύτερα ανεπτυγμένες εταιρείες holding, με περισσότερους από 12.000 υπαλλήλους και είχε εξαγωγές σε περισσότερες από 140 χώρες του κόσμου. Ο Μπόϊτακ ήταν ένας από τους μεγάλους χορηγούς του κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ), δηλαδή του κόμματος του Ερντογάν. Όμως μετά το πραξικόπημα βρέθηκε κατηγορούμενος για «φιλικές σχέσεις με τον Αμπντουλάχ Γκιούλ» και τελικώς φυλακίστηκε, με την εταιρεία του να καταρρέει.

«Κανείς που ασκεί κριτική στον Ερντογάν δεν είναι ασφαλής στην Τουρκία», δηλώνει κορυφαίος επενδυτικός τραπεζίτης στο Spiegel, διατηρώντας, όπως είναι φυσικό, την ανωνυμία του.

Όμως η έλλειψη ασφάλειας δημιουργεί ένα ασφυκτικό περιβάλλον και για την οικονομία. Οι ξένες επενδύσεις υποχώρησαν 40% το 2016, ενώ οι οίκοι αξιολόγησης -τους οποίους ο Ερντογάν έσπευσε να κατακεραυνώσεις σε πρόσφατη προεκλογική του ομιλία- Moody’s και Standard & Poor’s έχουν υποβαθμίζει την πιστοληπτική αξιολόγηση της χώρας σε επίιπεδο «junk», επικαλούμενοι την πολιτική αβεβαιότητα.

Ο μεγάλος φόβος των οικονομολόγων είναι ότι η βουτιά της τουρκικής οικονομίας μπορεί να συμπαρασύρει και άλλες χώρες. Το χρέος της χώρας σε ξένες τράπεζες φθάνει στα 270 δισ. δολάρια, εκ των οποίων 87 δισ. σε ισπανικές τράπεζες, 42 δισ. σε γαλλικές και 15 δισ. σε γερμανικές. Η Γερμανία είναι μία από τις χώρες με ιδιαίτερα υψηλή έκθεση στην Τουρκία, καθώς σε αυτήν λειτουργούν 7.000 γερμανικές επιχειρήσεις με την αξία του εμπορίου μεταξύ των δύο χωρών να φθάνει στα 37 δισ. ευρώ πέρυσι.