Μια συνάντηση που θα μπορούσε να σηματοδοτήσει καμπή στην παγκόσμια ιστορία ή να αποδειχθεί απλώς μια εντυπωσιακή φωτογραφία χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη στην Κίνα, με τον Αμερικανό Πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ, να κάθεται στο ίδιο τραπέζι με τον Κινέζο Πρόεδρο, Σι Τζινπίνγκ, και τον Ρώσο Πρόεδρο, Βλαντίμιρ Πούτιν.
Η πρώτη τριμερής συνάντηση των τριών ηγετών διήρκεσε περίπου μιάμιση και παρουσιάστηκε από τον Τραμπ ως ευκαιρία για τη διαμόρφωση νέων κανόνων στον έλεγχο των πυρηνικών όπλων, αλλά και για την αναζήτηση διεξόδου από τους πολέμους στην Ουκρανία και το Ιράν.
Πίσω, ωστόσο, από τις θερμές χειραψίες και τις δηλώσεις περί παγκόσμιας ειρήνης, οι ανταγωνισμοί μεταξύ των τριών δυνάμεων παραμένουν βαθιοί. Οι αναλυτές εμφανίζονται επιφυλακτικοί ως προς τις πιθανότητες ουσιαστικής προόδου, ενώ η απουσία της Ουκρανίας και βασικών συμμάχων των ΗΠΑ από τις συνομιλίες προκαλεί πρόσθετα ερωτήματα για το ποιος θα καθορίσει τους όρους της νέας διεθνούς ισορροπίας.
«Γράφουμε πραγματικά ιστορία», δήλωσε ο Τραμπ. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα βρίσκονται σε μοναδική θέση για να συζητήσουν πώς θα μειωθεί ο αριθμός των πυρηνικών όπλων στον πλανήτη, αλλά και ο κίνδυνος να χρησιμοποιηθούν».
Τα πυρηνικά στο τραπέζι – Το μεγάλο εμπόδιο της Κίνας
Ο έλεγχος των πυρηνικών εξοπλισμών βρέθηκε στο επίκεντρο της συνάντησης, με τον Σι Τζινπίνγκ να υποστηρίζει ότι οι τρεις χώρες πρέπει να συνεργαστούν για την παγκόσμια ειρήνη.
«Θα συζητήσουμε με στόχο την προώθηση της παγκόσμιας ειρήνης», ανέφερε ο Κινέζος Πρόεδρος κατά την έναρξη των συνομιλιών.
Σύμφωνα με την κινεζική κρατική τηλεόραση CCTV, ο Σι τάχθηκε υπέρ της απαγόρευσης και καταστροφής των πυρηνικών όπλων, ζητώντας τη δημιουργία ενός κόσμου απαλλαγμένου από αυτά.
Από την πλευρά του, ο Βλαντίμιρ Πούτιν επικαλέστηκε το κοινό ιστορικό παρελθόν των τριών χωρών ως νικητριών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, υποστηρίζοντας ότι μοιράζονται την ευθύνη για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης.
Η συζήτηση πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη συγκυρία για τον παγκόσμιο πυρηνικό αφοπλισμό. Η τελευταία συμφωνία περιορισμού των στρατηγικών πυρηνικών όπλων μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, γνωστή ως New START, έληξε τον Φεβρουάριο.
Ο Τραμπ επιδιώκει μια «νέα, βελτιωμένη και εκσυγχρονισμένη» συμφωνία, στην οποία θα συμμετέχει και η Κίνα.
Ωστόσο, το Πεκίνο έχει περιορισμένα κίνητρα να αποδεχθεί περιορισμούς στο πυρηνικό του οπλοστάσιο. Η Κίνα διαθέτει περισσότερες από 600 πυρηνικές κεφαλές, αριθμό σημαντικά μικρότερο από τις περισσότερες από 5.000 κεφαλές που εκτιμάται ότι διαθέτουν καθεμία οι ΗΠΑ και η Ρωσία.
«Όταν αποκτήσεις πυρηνικά όπλα, είναι πολύ δύσκολο να μην τα έχεις. Επομένως, δεν είναι εύκολο να τα εγκαταλείψεις», παραδέχθηκε ο Αμερικανός Πρόεδρος.
Ο εκτελεστικός διευθυντής της Arms Control Association, Ντάριλ Κίμπαλ, εκτιμά ότι η συνάντηση θα μπορούσε, στην καλύτερη περίπτωση, να αποτελέσει την αφετηρία μιας μακρόχρονης διαδικασίας διαπραγματεύσεων.
«Χρειαζόμαστε κάτι περισσότερο από διπλωματικό θέατρο και ευκαιρίες φωτογράφισης μεταξύ Σι, Πούτιν και Τραμπ στην APEC», δήλωσε, προσθέτοντας ότι μία και μόνο συνάντηση δύσκολα θα οδηγήσει σε θεαματικές εξελίξεις.
Οι δύο «φίλοι» του Τραμπ και η πραγματική συμμαχία Πεκίνου – Μόσχας
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επενδύσει σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο στην προσωπική του σχέση τόσο με τον Σι Τζινπίνγκ όσο και με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Πριν από την τριμερή, πραγματοποίησε ξεχωριστές συναντήσεις με τους δύο ηγέτες, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερα θερμούς χαρακτηρισμούς.
Στη συνάντησή του με τον Πούτιν, την πρώτη μετά τις συνομιλίες τους στην Αλάσκα το 2025, ο Τραμπ τον αποκάλεσε «φίλο μου», εκφράζοντας την πεποίθηση ότι μπορεί να υπάρξει πρόοδος.
«Έχουμε εξαιρετική σχέση εδώ και πολλά χρόνια», δήλωσε μετά τη χειραψία τους. Η διμερής συνάντηση διήρκεσε περίπου 40 λεπτά.
Ανάλογα εγκάρδιο ήταν το κλίμα και στη συνάντηση με τον Σι. Ο Κινέζος Πρόεδρος είχε υποδεχθεί προσωπικά τον Τραμπ κατά την άφιξή του με το Air Force One, με τη χειραψία τους να εξελίσσεται σε μια ιδιότυπη αγκαλιά.
Ωστόσο, οι προσωπικές φιλοφρονήσεις δεν αρκούν για να εξισορροπήσουν τις βαθύτερες στρατηγικές σχέσεις μεταξύ Κίνας και Ρωσίας.
Ο Σι υποδέχθηκε τον Πούτιν την Τετάρτη αποκαλώντας τον «παλιό μου φίλο», με τον Ρώσο Πρόεδρο να ανταποδίδει τον χαρακτηρισμό, αποκαλώντας τον «αγαπητό φίλο».
Η σχέση των δύο χωρών στηρίζεται σε σημαντικά κοινά συμφέροντα, με την Κίνα να έχει προσφέρει οικονομική στήριξη στη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση των συνεπειών των δυτικών κυρώσεων.
Αντίθετα, κατά την επίσημη επίσκεψή του στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο, ο Σι είχε χρησιμοποιήσει πολύ πιο συγκρατημένη γλώσσα για τη σχέση του με τον Τραμπ, περιοριζόμενος να αναφέρει ότι οι δύο ηγέτες έχουν αναπτύξει προσωπική επικοινωνία και διατηρούν επαφή.
Οι δύο Πρόεδροι σχεδιάζουν συνολικά τέσσερις συναντήσεις μέσα στο 2026, με την τελευταία να έχει προγραμματιστεί για τον Δεκέμβριο, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής της G20, στο Trump National Doral της Φλόριντα.
Επιστροφή στη διπλωματία των μεγάλων δυνάμεων – Ποιος αποφασίζει για την Ουκρανία;
Η φιλοδοξία του Τραμπ να διαπραγματευτεί απευθείας με την Κίνα και τη Ρωσία παραπέμπει σε μια παλαιότερη εποχή, όταν οι μεγάλες δυνάμεις θεωρούσαν ότι μπορούσαν να καθορίζουν τις τύχες μικρότερων κρατών.
Η ιστορική τριμερής πραγματοποιήθηκε χωρίς συμμετοχή της Ουκρανίας, αλλά και χωρίς παρουσία χωρών όπως η Γερμανία, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, οι οποίες έχουν άμεσο ενδιαφέρον για τις αποφάσεις που ενδέχεται να ληφθούν.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της επιδείνωσης των σχέσεων μεταξύ Ουάσινγκτον και Κιέβου.
Ο Τραμπ έχει απορρίψει την επιβολή νέων κυρώσεων κατά της Ρωσίας, ενώ η Ουκρανία έχει αντιμετωπίσει προβλήματα στην υποστήριξη των drones της, εξαιτίας διακοπών στις δορυφορικές υπηρεσίες που χρησιμοποιεί κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος εξακολουθεί να επιδιώκει μια συμφωνία για τον τερματισμό των συγκρούσεων, ενώ έχει εκφράσει ανοιχτά τη φιλοδοξία του να τιμηθεί με το Νόμπελ Ειρήνης.
Την ίδια στιγμή, όμως, η κυβέρνησή του έχει προχωρήσει σε στρατιωτικές ενέργειες εναντίον της Βενεζουέλας και του Ιράν.
Στην ατζέντα της τριμερούς προστέθηκε και ένα ακόμη ζήτημα, καθώς ο Τραμπ δήλωσε ότι οι τρεις ηγέτες θα συζητήσουν τρόπους προστασίας της εθνικής κυριαρχίας από οργανισμούς που χαρακτήρισε «ανεξέλεγκτους παγκοσμιοποιητικούς θεσμούς», αναφέροντας ως παράδειγμα το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.
Ιράν, Στενά του Ορμούζ και εμπορικό παζάρι
Ο πόλεμος στο Ιράν και οι επιπτώσεις του στην παγκόσμια οικονομία αποτέλεσαν επίσης βασικά θέματα των συνομιλιών.
Στη διμερή συνάντηση με τον Σι, ο Τραμπ αναφέρθηκε στο κοινό ενδιαφέρον Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας για τη διατήρηση της ροής πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, τα οποία έχουν μετατραπεί σε επίκεντρο επιθέσεων κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Η σημασία της περιοχής είναι ιδιαίτερα μεγάλη για την Κίνα, λόγω της εξάρτησής της από τις εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων.
Παράλληλα, ο Αμερικανός Πρόεδρος έθεσε το ζήτημα της αύξησης των κινεζικών αγορών αμερικανικών αγροτικών προϊόντων.
Ο Σι, από την πλευρά του, υποστήριξε ότι οι σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας έχουν παραμείνει «γενικά σταθερές και έχουν βελτιωθεί» κατά τη διάρκεια της προεδρίας Τραμπ.
Σύμφωνα με το κινεζικό πρακτορείο Xinhua, ο Κινέζος Πρόεδρος έθεσε επίσης το ζήτημα της Ταϊβάν, ενώ ζήτησε καλύτερη επικοινωνία μεταξύ των δύο χωρών στα οικονομικά και εμπορικά θέματα.
Ωστόσο, παρά τις θετικές δημόσιες δηλώσεις, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές διαφωνίες.
Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η Κίνα δεν έχει τηρήσει πλήρως τις δεσμεύσεις που ανέλαβε κατά την προηγούμενη συνάντηση των δύο ηγετών για περισσότερες αγορές αμερικανικών αγροτικών προϊόντων και για χαλάρωση των περιορισμών στις εξαγωγές σπάνιων γαιών.
Επιπλέον, η εμπορική εκεχειρία που συμφωνήθηκε το 2025, μετά την ανταλλαγή αυξημένων δασμών, λήγει στις 10 Ιανουαρίου 2027.
Η αμερικανική οικονομία εξακολουθεί να εμφανίζει μεγάλα εμπορικά ελλείμματα, την ώρα που η Κίνα διατηρεί υψηλά πλεονάσματα στο εμπόριο με τον υπόλοιπο κόσμο.
Η τεχνητή νοημοσύνη και η υπόθεση Nvidia
Μια ακόμη πηγή έντασης μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου είναι ο ανταγωνισμός για την κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη.
Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, η αντιπαράθεση έχει ενταθεί, με επίκεντρο την πρόσβαση της Κίνας σε προηγμένους επεξεργαστές που χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξη μοντέλων AI.
Στο προσκήνιο βρέθηκε και η υπόθεση του πρώην διευθύνοντος συμβούλου της Nvidia, Τζένσεν Χουάνγκ, ο οποίος παραιτήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, αφού παραδέχθηκε εξωσυζυγική σχέση με την Άλις Χουάνγκ.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η εταιρεία της Άλις Χουάνγκ είχε συμβάλει στην πρόσβαση της Κίνας σε προηγμένα μικροκυκλώματα της Nvidia, τα οποία χρησιμοποιούνται στην ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Το Πεκίνο έχει αρνηθεί ότι η Άλις Χουάνγκ ενεργούσε ως πράκτορας της κινεζικής κυβέρνησης.
Παρά την ένταση, ο Τραμπ επέλεξε να μην επιβάλει αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση της Κίνας στα συγκεκριμένα μικροκυκλώματα, εκτιμώντας ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να επιβαρύνει τις σχέσεις με το Πεκίνο.
Η στάση αυτή αναδεικνύει το δίλημμα της Ουάσινγκτον: από τη μία επιδιώκει να διατηρήσει την αμερικανική τεχνολογική υπεροχή και από την άλλη προσπαθεί να αποφύγει μια νέα κλιμάκωση της αντιπαράθεσης με τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου.
Πίσω από τις χειραψίες, οι εντάσεις παραμένουν
Παρά τη θετική εικόνα που επιχείρησαν να παρουσιάσουν οι τρεις ηγέτες, η συνάντηση δεν πραγματοποιήθηκε χωρίς εντάσεις.
Κινέζοι αξιωματούχοι εμπόδισαν τη δημοσιογράφο του Bloomberg, Ανμαρί Χόρντερν, να παρακολουθήσει την τριμερή συνάντηση, αφού είχε υποβάλει ερώτηση κατά την προηγούμενη διμερή επαφή Τραμπ και Σι.
Παράλληλα, η κινεζική τηλεόραση μετέδωσε στιγμιότυπο στο οποίο ο Τραμπ εμφανιζόταν νυσταγμένος, ενώ ο Λευκός Οίκος δημοσιοποίησε βίντεο με τον Αμερικανό Πρόεδρο να βοηθά τον Σι να ανέβει σε κυλιόμενη σκάλα.
Σε ευρύτερο επίπεδο, οι διαφωνίες παραμένουν και στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής.
Η Κίνα και η Ρωσία έχουν διατηρήσει εμπορικές σχέσεις που στηρίζουν οικονομικά το Ιράν ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο οποίος έχει οδηγήσει σε αύξηση των ενεργειακών τιμών και σε επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης.
