VWgate: Πόσες φορές οι ΗΠΑ έπιασαν «στα πράσα» τους Γερμανούς – Η βιομηχανική κατασκοπεία και η NSA

Η χώρα του Ρήνου, αν και θέλει να φαίνεται υπόδειγμα εύρυθμης λειτουργίας και διαφανών διαδικασιών, στην πραγματικότητα είναι μια χώρα όπου οι μεγάλες εταιρείες έχουν στήσει χορό μέσα στα σκάνδαλα, στις δωροδοκίες και τις υπόγειες εξασφαλίσεις συμβολαίων

Του Παναγιώτη Γκρουμούτη

Για μια οικονομία που έχει κυρίαρχη θέση όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και στον παγκόσμιο χάρτη και για μια πολιτική ελίτ που δεν διστάζει να κουνήσει το δάχτυλο σε όλους όσους εκτιμά πως υπολείπονται των… στάνταρ ποιότητας, ήθους, αξιοπιστίας και υπεαυθυνότητας -τουλάχιστον έτσι όπως τα διατρανώνουν οι ίδιοι οι Γερμανοί-, η αποκάλυψη σκανδάλων τύπου Volkswagen αποτελεί τεράστιο πλήγμα στην εικόνα που θέλει να προβάλλει. Θεωρητικά για τους Γερμανούς η πάταξη της διαφθοράς θα έπρεπε να αποτελεί προμετωπίδα του προφίλ τους.

Στην πραγματικότητα, όμως, άλλα συμβαίνουν. Η Γερμανία όχι μόνο δεν έχει καταπολεμήσει ουσιαστικά τη διαφθορά, αλλά και σε τυπικό επίπεδο διστάζει (;) να προβεί ακόμα και σε βασικές κινήσεις, όπως το να επικυρώσει το Σύμφωνο των Ηνωμένων Εθνών ενάντια στη Διαφθορά στον δημόσιο τομέα.

Για του λόγου το αληθές, το κυβερνών κόμμα της καγκελαρίου Ανγκελα Μέρκελ απέφυγε για πολλοστή φορά τον περασμένο Αύγουστο (2015) να προσυπογράψει το Σύμφωνο το οποίο έχει ήδη επικυρωθεί από 160 χώρες του ΟΗΕ, με εξαίρεση το Βερολίνο, τη Βόρεια Κορέα, το Σουδάν και τη Συρία! Κανονικά σε ένα ευνομούμενο, δημοκρατικό, δυτικό κράτος η καταπολέμηση της διαφθοράς, έστω στα χαρτιά, θα θεωρείτο αυτονόητη ενέργεια. Πολύ περισσότερο όταν η άρνηση της επίσημης κυβέρνησης να επικυρώσει ένα διεθνές σύμφωνο συναντά την έντονη αντίδραση μερίδας των ίδιων των επιχειρηματιών της χώρας και κυρίως δίνει το πάτημα σε διεθνείς οργανισμούς να αμφισβητήσουν τα κίνητρα και τις προθέσεις της. Για παράδειγμα η Διεθνής Διαφάνεια (Transparency International), μέσω της οποίας ο επικεφαλής της, Κρίστιαν Χάμποργκ, τονίζει χαρακτηριστικά ότι η Γερμανία «έχει μπει σε μια εξευτελιστική θέση» και ότι είναι απορίας άξιο το θράσος με το οποίο «οι Γερμανοί ηγέτες καλούν άλλες χώρες να καταπολεμήσουν τη διαφθορά όταν οι ίδιοι αποτυγχάνουν να εφαρμόσουν το Σύμφωνο των Ηνωμένων Εθνών».

Δεν επικυρώνουν το Σύμφωνο για τη Διαφθορά

Ακριβώς αυτή η επίμονη στάση του Βερολίνου γεννά ερωτήματα και παράλληλα προσφέρει επιχειρήματα στους διεθνείς ανταγωνιστές της Γερμανίας. Οταν η Διεθνής Διαφάνεια δηλώνει επισήμως ότι επιθυμεί γρήγορη επικύρωση του Συμφώνου για τη Διαφθορά με στόχο την αντιμετώπιση της δωροδοκίας των μελών του Κοινοβουλίου, αλλά και τη δημιουργία ενός μητρώου εταιρειών που έχουν καταδικαστεί για διαφθορά ώστε να απαγορεύεται να συμμετέχουν σε διαγωνισμούς για δημόσια έργα, η αμερικανική πλευρά σπεύδει να αναρωτηθεί δημοσίως ποιους καλύπτει το Βερολίνο. Αντί να ιδρώσει η Μέρκελ, αρνείται να επικυρώσει όχι μόνο το Σύμφωνο κατά της Διαφθοράς, αλλά και τη Σύμβαση Ποινικού Δικαίου του Συμβουλίου της Ευρώπης την οποία έχουν επικυρώσει όλα τα υπόλοιπα κράτη. Ο… εξευτελισμός της Γερμανίας συνεχίζεται και σε επίπεδο λιγότερο προβεβλημένων διεθνών οργανισμών: ο Ομιλος Κρατών εναντίον της Διαφθοράς (Group of State against Corruption – GRECO) έχει επανειλημμένα κατακρίνει τη Γερμανία για την έλλειψη προόδου και πολιτικής θέλησης για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Η Παγκόσμια Αρχή για τη Διαφθορά (Global Integrity), ήδη από το 2004, κατηγορεί τη Γερμανία για την έκταση της διαφθοράς στον πολιτικό και επιχειρηματικό τομέα της. Στην έκθεσή της τονίζεται γλαφυρά ότι «η διαφθορά στη Γερμανία εξαπλώνεται όπως ο καρκίνος» και ότι «η γερμανική πολιτική και η διαφθορά είναι συνδεδεμένες εδώ και πολλά χρόνια».

«Αντρο καρτέλ με διεθνή δράση»

Ωστόσο, ακόμα και γερμανικά ινστιτούτα παραδέχονται πως η διαφθορά είναι μείζον πρόβλημα για τη χώρα, το οποίο διαχέεται σχεδόν στο σύνολο της επιχειρηματικής δραστηριότητας και κλιμακώνεται από τις πιο «ελαφριές» κατηγορίες της σύστασης καρτέλ και της χειραγώγησης τιμών βασικών προϊόντων έως και αυτήν της δωροδοκίας σε παγκόσμια κλίμακα.

Είναι ενδεικτικό πως το ίδιο το Γερμανικό Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών έχει δημοσίως χαρακτηρίσει τη Γερμανία «άντρο καρτέλ με διεθνή δράση»! Κάτι λογικό, καθώς τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι αρκετά από τα μεγαλύτερα καρτέλ που ξεσκεπάστηκαν από τις αρμόδιες αρχές σε ολόκληρο τον κόσμο και έχουν καταδικαστεί στην πληρωμή τεράστιων προστίμων έχουν γερμανική συμμετοχή ή ακόμα και γερμανική υπογραφή. Σε πάμπολλες περιπτώσεις γερμανικών καρτέλ με διεθνή δράση οι εκάστοτε εποπτικές αρχές διαπίστωσαν χειραγώγηση τιμών αλλά και «συνεργασία» με κατά τόπους εταιρείες και αξιωματούχους, οικονομικούς και πολιτικούς, στη βάση της «αμοιβαίας ωφέλειας» ή, αν προτιμάτε, της δωροδοκίας.

Χειραγώγηση επιτοκίων από τράπεζες

Deutsche Bank: «Η Deutsche Bank είναι μία από τις μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες που βρίσκονται υπό έρευνα από τις ρυθμιστικές αρχές για τον ενδεχόμενο ρόλο τους στη χειραγώγηση του επιτοκίου αναφοράς»: με τον τρόπο αυτό περιέγραψε το πρακτορείο Reuters τις εξελίξεις που κορυφώθηκαν στις αρχές του καλοκαιριού, όταν οι αμερικανικές εποπτικές αρχές κατάφεραν να συγκεντρώσουν όλα τα στοιχεία για ένα σκάνδαλο που, ούτε λίγο ούτε πολύ, διήρκεσε σχεδόν 22 χρόνια. Ενα σκάνδαλο που αφορούσε στη χειραγώγηση των επιτοκίων στη διατραπεζική αγορά και την αγορά παραγώγων προϊόντων, ύψους άνω των 350 τρισ. δολαρίων.

Την περασμένη άνοιξη οι αμερικανικές αρχές άρχισαν την τελική έρευνα σε βάρος της γερμανικής τράπεζας Deutsche Bank με αφορμή μια κατηγορία που είχαν ήδη καταφέρει να κλειδώσουν και αφορούσε τη νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματική δραστηριότητα από τη Ρωσία, μετά την απόπειρα χρηματισμού ενός χρηματομεσίτη στη Μόσχα. Τον Μάρτιο έγινε γνωστό ότι η «θυγατρική» της Deutsche Bank στις ΗΠΑ απέτυχε να περάσει τα stress tests της Ομοσπονδιακής Τράπεζας. Η Fed μάλιστα τόνισε τότε πως η γερμανική τράπεζα δεν διαθέτει κανέναν μηχανισμό αντιμετώπισης έκτακτης κρίσης. Επενέβη η αρχή εποπτείας των τραπεζών και το τελικό πόρισμα ήταν «περιβόλι»: οι Αμερικανοί ειδικοί κατέληξαν στο συμπέρασμα πως η Deutsche Bank ελέγχεται για χειραγώγηση επιτοκίων και φορολογικές παραβάσεις επί σχεδόν μία δεκαετία! Οι δύο πλευρές συμβιβάστηκαν εξωδικαστικά τον περασμένο Απρίλιο: οι Γερμανοί συμφώνησαν πως η αμερικανική θυγατρική της Deutsche Bank, θα χρειαστεί τουλάχιστον 1 δισ. δολάρια για την εξυγίανσή της και παράλληλα δέχθηκαν να καταβάλουν πρόστιμο ύψους 2,5 δισ. δολαρίων για το σκάνδαλο χειραγώγησης του Libor.

Siemens: Ενα γιγαντιαίο σκάνδαλο

Εχει χαρακτηριστεί ως Νο 1 σκάνδαλο διαφθοράς παγκοσμίως. Ο λόγος για την περιβόητη υπόθεση των «μαύρων ταμείων της Siemens», την οποία η Αμερικανική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC) δημοσίως χαρακτηρίζει τη μεγαλύτερη υπόθεση διαφθοράς στην ιστορία των παγκόσμιων αγορών. Ο γερμανικός βιομηχανικός κολοσσός κατηγορείται για παράνομες πληρωμές σε Ευρώπη, Ασία, Αφρική, Αμερική και Μέση Ανατολή, που ενδέχεται να αγγίζουν το ποσό των 1,4 δισ. δολαρίων. Σύμφωνα με στοιχεία του αμερικανικού υπουργείου Δικαιοσύνης, η εταιρεία από το 2001 ως το 2007 είχε πληρώσει 54,5 εκατομμύρια δολάρια σε αγνώστους, 341 εκατομμύρια δολάρια σε συμβούλους επιχειρήσεων χωρίς επαρκή δικαιολογητικά και αποδεικτικά έγγραφα και περίπου 800 εκατομμύρια δολάρια σε δωροδοκίες αξιωματούχων τρίτων χωρών μέσω μηχανισμών πληρωμών, ή offshore εταιρειών.

Τα συνολικά πρόστιμα που επιβλήθηκαν για το σκάνδαλο στην εταιρεία και σε θυγατρικές της ξεπέρασαν τα 1,6 δισ. δολάρια και μέχρι σήμερα είναι το μεγαλύτερο ποσό που έχει επιβάλει αμερικανική Αρχή για υποθέσεις διαφθοράς τα τελευταία 30 χρόνια. Προφανώς το «Dieselgate» της Volkswagen θα… συντρίψει αυτό το αρνητικό ρεκόρ!

Οι «αμαρτωλές» αυτοκινητοβιομηχανίες

Οι αυτοκινητοβιομηχανίες, πάντως, έχουν μακρά ιστορία στον χώρο των δωροδοκιών και της «παράκαμψης» της ευθείας οδού! Για του λόγου το αληθές, στο πρόσφατο παρελθόν έχουν κατηγορηθεί όχι μόνο για δωροδοκία κρατικών λειτουργών, αλλά ακόμα και για περιπτώσεις διακίνησης ναρκωτικών και λευκής σαρκός, ακόμη και για χορήγηση πανεπιστημιακών πτυχίων κατά παραγγελία!

FORD MOTOR EUROPE: Στα μέσα του 2010 η γερμανική εισαγγελία επέδραμε στα κεντρικά γραφεία της Ford Motor Europe στην Κολονία. Στόχος των Αρχών ήταν να βρουν αποδεικτικά στοιχεία σε μια υπόθεση δωροδοκίας στελεχών της αυτοκινητοβιομηχανίας από προμηθεύτριες εταιρείες, με αντάλλαγμα την καλύτερη αντιμετώπιση στους διαγωνισμούς της Ford.

VOLKSWAGEN: Το σκάνδαλο με τους εργατοπατέρες και τα πληρωμένα όργια ήταν μέχρι τώρα η πιο «γκρίζα» σελίδα στην ιστορία της Volkswagen. Το 2008 δύο στελέχη του Δ.Σ. και ο πρώην πρόεδρος του σωματείου εργαζομένων Κλάους Βόλκερτ καταδικάστηκαν για τη συμμετοχή τους σε σκάνδαλο δωροδοκίας ηγετών των εργατικών συνδικάτων με μετρητά, αλλά και με πληρωμένα όργια με εκδιδόμενες γυναίκες σε πολυτελή ξενοδοχεία. Στόχος ήταν οι συνδικαλιστές να υποστηρίζουν τις θέσεις της διοίκησης στο σωματείο εργαζομένων.

Γερμανοί και Ελλάδα

Τη Δευτέρα, 31 Αυγούστου 2015, η γαλλική εφημερίδα «Liberation», σε αφιέρωμά της για την ελληνική οικονομία, αναδημοσίευσε άρθρο του γαλλικού πρακτορείου, σύμφωνα με το οποίο οι βιομηχανικοί «γίγαντες» της Γερμανίας βρίσκονται πίσω από μια σειρά σοβαρών σκανδάλων στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, το άρθρο γράφει πως τα σκάνδαλα των γερμανικών εταιρειών (Siemens, Daimler, Rheinmetall, Ferrostaal, Thyssen, ΜΑΝ) μεγάλωσαν το ελληνικό χρέος! Η γαλλική εφημερίδα αναδημοσιεύει συνοπτικά την ιστορία του σκανδάλου της Siemens, τονίζοντας πως ο γερμανικός κολοσσός φέρεται να δαπάνησε 70 εκατομμύρια ευρώ για δωροδοκίες στην Ελλάδα για τρεις περιπτώσεις. Συγκεκριμένα, για την υπεργολαβία που κέρδισε στην παραγγελία των πυραύλων Patriot (1998), για τη σύμβαση 8002 του ΟΤΕ (προμήθεια ψηφιακών παροχών το 1997) και για το σύστημα ασφαλείας C4I (2003).

H «Liberation» γράφει επίσης πως για τη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία Daimler η Ελληνική Δικαιοσύνη ξεκίνησε έρευνα στις αρχές του 2015 με την υποψία της δωροδοκίας κατά την ανάθεση της σύμβασης για στρατιωτικά οχήματα, ύψους 100 εκατομμυρίων ευρώ. Η επιχείρηση μέσω δωροδοκιών φέρεται να εξασφάλιζε συμφωνίες σε 22 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Τελικά στη χώρα μας οι δωροδοκίες αφορούσαν την παραγγελία 6.500 στρατιωτικών τζιπ, 36 ντιζελομηχανών του ΟΣΕ και λεωφορείων της ΕΘΕΛ.

Το ίδιο δημοσίευμα τονίζει πως στη Rheinmetall το 2012 επιβλήθηκε πρόστιμο 37 εκατομμυρίων ευρώ από δικαστήριο της Βρέμης για υπόθεση δωροδοκίας που αφορούσε την πώληση αντιαεροπορικών αμυντικών συστημάτων ύψους 150 εκατομμυρίων ευρώ. Επίσης, δύο πρώην διευθυντικά στελέχη της Ferrostaal καταδικάστηκαν στο Μόναχο για την υπόθεση των υποβρυχίων, ενώ στην εταιρεία επιβλήθηκε πρόστιμο 140 εκατομμυρίων ευρώ. Σε αυτή την υπόθεση η εισαγγελία του Μονάχου ερεύνησε και τον ρόλο της Thyssen στις συμβάσεις κατασκευής υποβρυχίων όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά και για χώρες της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής. Απεδείχθη πως Ferrostaal και Thyssen είχαν συστήσει θυγατρική, την MFI, που μοίραζε παράνομα χρήματα σε όλο τον κόσμο για να εξασφαλίσει ακριβές συμβάσεις. Η MFI φέρεται να έχει εκταμιεύσει πάνω από 82 εκατ. ευρώ μόνο προς Ελληνες μεσάζοντες για την παραγγελία των υποβρυχίων τύπου 214. Πέραν αυτών, υπάρχει η υπόθεση της ΜΑΝ.

Η μεγάλη κατασκευάστρια εταιρεία βαρέων οχημάτων κατηγορήθηκε για δωροδοκίες ύψους 16 εκατ. ευρώ την περίοδο 2002-2005, με στόχο να ενισχυθούν οι πωλήσεις φορτηγών, ρυμουλκών και λεωφορείων. Το σκάνδαλο είχε και ελληνική προέκταση. Διαπιστώθηκε ότι έγιναν πληρωμές για μια σύμβαση του 2002 με τον ΗΛΠΑΠ για την προμήθεια 91 οχημάτων τύπου Ν 6216 και 40 αρθρωτών λεωφορείων τύπου Ν 6221, αλλά και για τη συμμετοχή της ΜΑΝ σε προγράμματα του υπουργείου Αμυνας το διάστημα 2000-2003.

Και οι ΗΠΑ, δεν είναι αθώες

Το σκάνδαλο της ημιουργικής λογιστικής της Lehman Brothers και οι υπερατλαντικές τηλεφωνικές παρακολουθήσεις μεγαλοστελεχών και… ηγετών.

Στην περίπτωση της VW οι Αμερικανοί, κατά το κοινώς λεγόμενο, έπιασαν τους Γερμανούς με τη… γίδα στην πλάτη! Αυτό όμως δεν σημαίνει πως οι ΗΠΑ δεν έχουν το δικό τους μερίδιο στα μεγάλα εταιρικά σκάνδαλα που έχουν αποκαλυφθεί τις τελευταίες δεκαετίες στην παγκοσμιοποιημένη μας οικονομία.

Είναι έως και αναμενόμενο σε ένα περιβάλλον έντονα ανταγωνιστικό οι ιθύνοντες των μεγάλων πολυεθνικών ομίλων να απεργάζονται ακόμα και ελάχιστα, έως καθόλου, νόμιμους τρόπους για να πετύχουν τους στόχους κερδοφορίας, να καλύψουν τους μετόχους τους και, κυρίως, να διασφαλίσουν τη θέση και τις απολαβές τους.

Εδώ και δεκαετίες οι περιπτώσεις εταιρικών σκανδάλων έχουν πολλούς πρωταγωνιστές. Η πιο συνήθης μορφή τους ιστορικά είναι αυτή της παραποίησης λογιστικών καταστάσεων, πρακτική συχνή, που ενίοτε όμως ξεφεύγει από τον έλεγχο των εμπνευστών της και μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε καταρρεύσεις εταιρειών και σε μεγάλα πλήγματα στις εκάστοτε οικονομίες και στην εμπιστοσύνη των επενδυτών στην ίδια τη λειτουργία των αγορών. Τρανταχτά παραδείγματα τέτοιων μεγάλων εταιρικών σκανδάλων είχαν «αμερικανική υπογραφή»: Lucent, Xerox, Enron και WoldCom υπολογίζεται πως κόστισαν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια.

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα, που τελικώς οδήγησε σε έναν οικονομικό Αρμαγεδδώνα την παγκόσμια οικονομία, είναι αυτό της Lehman Brothers.

Βιομηχανική κατασκοπεία και NSA

Από την άλλη, υπάρχει και το τεράστιο σκάνδαλο βιομηχανικής κατασκοπείας στο οποίο ακόμα δεν έχει ξεκαθαρίσει ποιος ήταν ο θύτης και ποιο το θύμα. Επισήμως το σκάνδαλο έχει να κάνει με τις υποκλοπές τις οποίες φέρεται ότι είχε ενορχηστρώσει η αμερικανική Υπηρεσία Εθνικής Ασφαλείας (NSA), που παρακολουθούσε επιχειρηματίες, πολιτικούς, ακόμα και τους αρχηγούς των ευρωπαϊκών κρατών – φίλα προσκείμενων δηλαδή και συμμάχων.

Στην υπόθεση ως στόχος παρακολουθήσεων και υποκλοπών αναφέρθηκε ακόμα και η ίδια η Γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ, πλην όμως γερμανικά ΜΜΕ («Die Welt», «Bild», «Suddeutsche Zeitung») αποκάλυψαν πως μέρος των υποκλοπών κατά τρίτων πολιτικών και επιχειρηματιών διενεργούσε η γερμανική Υπηρεσία Πληροφοριών (BND) σε συνεργασία ή για λογαριασμό της NSA!

Σε κάθε περίπτωση, από την όλη υπόθεση αποκαλύφθηκε πως ήδη από το 2005 οι αμερικανικές αρχές παρακολουθούσαν και μάθαιναν εγκαίρως τα σχέδια ευρωπαϊκών κολοσσών όπως η EADS-Airbus και η Eurocopter (σήμερα Airbus Helicopters).