Η επικουρική σύνταξη αποτελεί σημαντικό τμήμα του συνολικού συνταξιοδοτικού εισοδήματος για εκατομμύρια ασφαλισμένους, ωστόσο οι προϋποθέσεις για τη θεμελίωση του δικαιώματος, ο τρόπος υπολογισμού και ο χρόνος υποβολής της αίτησης διαφέρουν ανάλογα με τον φορέα και την ασφαλιστική διαδρομή κάθε εργαζομένου.
Κομβικό σημείο για τους ασφαλισμένους του e-ΕΦΚΑ είναι η συμπλήρωση 15 ετών ή 4.500 ημερών ασφάλισης, ενώ ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στη χρονική στιγμή κατά την οποία υποβάλλεται το αίτημα για την επικουρική. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια καθυστερημένη αίτηση μπορεί να επηρεάσει τον ασφαλιστικό χρόνο και, κατ’ επέκταση, τα δικαιώματα του μελλοντικού συνταξιούχου.
Η επικουρική ασφάλιση δημιουργήθηκε με στόχο να λειτουργεί συμπληρωματικά προς την κύρια σύνταξη, ενισχύοντας το ποσοστό αναπλήρωσης του εισοδήματος όταν επέλθει ο ασφαλιστικός κίνδυνος του γήρατος, της αναπηρίας ή του θανάτου. Στην τελευταία περίπτωση η προστασία αφορά τους επιζώντες συζύγους και τα τέκνα.
Από την 1η Φεβρουαρίου 1983 η επικουρική ασφάλιση είναι υποχρεωτική για το σύνολο των μισθωτών του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, καθώς και για συγκεκριμένες κατηγορίες αυτοαπασχολουμένων και ελεύθερων επαγγελματιών, όπως μηχανικοί, δικηγόροι και βενζινοπώλες. Για άλλες επαγγελματικές κατηγορίες, μεταξύ των οποίων γιατροί, καταστηματάρχες και αγρότες, προβλέπεται δυνατότητα προαιρετικής υπαγωγής.
Σήμερα, οι επικουρικές συντάξεις χορηγούνται από τον Κλάδο Επικουρικής Ασφάλισης του e-ΕΦΚΑ, από το Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ) και από φορείς επικουρικής ασφάλισης εκτός e-ΕΦΚΑ, όπως μεταξύ άλλων ο ΕΔΟΕΑΠ, το ΤΑΠΙΛΤ-ΑΤ, το ΣΟΕΛ, το ΤΕΑΥΦΕ, το ΤΕΑΥΕΤ και το ΤΕΑ-ΕΑΠΑΕ.
Το ΤΕΚΑ καλύπτει υποχρεωτικά τους γεννηθέντες από την 1η Ιανουαρίου 2004 και μετά, καθώς και όσους εισήλθαν για πρώτη φορά στην αγορά εργασίας από την 1η Ιανουαρίου 2022 και υπάγονται υποχρεωτικά στην επικουρική ασφάλιση.
Οι 4.500 ημέρες και οι προϋποθέσεις συνταξιοδότησης
Για τη χορήγηση επικουρικής σύνταξης γήρατος από τον e-ΕΦΚΑ απαιτούνται κατ’ αρχήν 4.500 ημέρες εργασίας ή 15 έτη ασφάλισης, ενώ ο ασφαλισμένος πρέπει παράλληλα να έχει θεμελιώσει δικαίωμα κύριας σύνταξης για την ίδια αιτία.
Για τη συμπλήρωση του απαιτούμενου χρόνου μπορούν να λαμβάνονται υπόψη περίοδοι ασφάλισης σε πρώην φορείς, κλάδους και λογαριασμούς επικουρικής ασφάλισης που έχουν ενταχθεί στον e-ΕΦΚΑ, μέσω των κανόνων της διαδοχικής και παράλληλης ασφάλισης. Μπορεί επίσης να αξιοποιείται χρόνος από επικουρικούς φορείς εκτός e-ΕΦΚΑ, ενώ υπό προϋποθέσεις είναι δυνατός ο συνδυασμός των σχετικών διατάξεων.
Όταν ο ασφαλισμένος λαμβάνει μειωμένη κύρια σύνταξη, αντίστοιχη μείωση εφαρμόζεται και στο τμήμα της επικουρικής που αντιστοιχεί στον χρόνο ασφάλισης έως τις 31 Δεκεμβρίου 2014, με το ίδιο ποσοστό.
Διαφορετική αντιμετώπιση προβλέπεται στις περιπτώσεις αναπηρίας ή θανάτου. Για τη χορήγηση επικουρικής σύνταξης απαιτείται η συμπλήρωση του χρόνου ασφάλισης που είναι αναγκαίος για τη θεμελίωση του αντίστοιχου δικαιώματος στον κύριο και στον επικουρικό φορέα.
Πλασματικά έτη και εξαγορά χρόνου
Στη θεμελίωση δικαιώματος μπορεί να συνυπολογιστεί και πλασματικός χρόνος ασφάλισης με εξαγορά. Οι χρόνοι που μπορούν να αναγνωριστούν δεν είναι απαραίτητα ίδιοι σε όλα τα επικουρικά ταμεία, επομένως κάθε περίπτωση εξετάζεται με βάση τον φορέα και τις διατάξεις που διέπουν την ασφαλιστική πορεία του ενδιαφερομένου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το ύψος του ποσού που προκύπτει από την εξαγορά. Εφόσον η οφειλή δεν υπερβαίνει τις 3.000 ευρώ, μπορεί να συμψηφιστεί ή να παρακρατηθεί από τα ποσά της επικουρικής σύνταξης που δικαιούται ο ασφαλισμένος.
Εάν η οφειλή ξεπερνά τις 3.000 ευρώ, το τμήμα πάνω από το συγκεκριμένο όριο πρέπει να εξοφληθεί εφάπαξ πριν από την έκδοση της συνταξιοδοτικής απόφασης. Το υπόλοιπο ποσό έως τις 3.000 ευρώ μπορεί να παρακρατηθεί ή να συμψηφιστεί με τις επικουρικές συντάξεις.
Παράλληλα, η ύπαρξη οφειλών δεν αποκλείει κατ’ ανάγκην τη χορήγηση επικουρικής σύνταξης από τον Κλάδο Επικουρικής Ασφάλισης του e-ΕΦΚΑ, καθώς προβλέπεται δυνατότητα συμψηφισμού τους με τις παροχές που δικαιούται ο ασφαλισμένος.
Για τους ασφαλισμένους του ΤΕΚΑ, η βασική προϋπόθεση για ισόβια μηνιαία επικουρική σύνταξη γήρατος είναι η συμπλήρωση τουλάχιστον 15 ετών ασφάλισης στο Ταμείο και η συνταξιοδότηση για την ίδια αιτία από τον φορέα κύριας ασφάλισης. Αντίστοιχα, σύνταξη αναπηρίας ή θανάτου καταβάλλεται εφόσον χορηγείται σύνταξη για την ίδια αιτία από τον κύριο ασφαλιστικό φορέα και για όσο χρονικό διάστημα συνεχίζεται η καταβολή της.
Στους επικουρικούς φορείς που βρίσκονται εκτός e-ΕΦΚΑ, οι προϋποθέσεις θεμελίωσης καθορίζονται από τα καταστατικά τους και επομένως δεν ταυτίζονται υποχρεωτικά με εκείνες που ισχύουν στον e-ΕΦΚΑ.
Πώς υπολογίζεται η επικουρική σύνταξη
Για όσους ήταν ασφαλισμένοι στον e-ΕΦΚΑ έως τις 31 Δεκεμβρίου 2013 και υποβάλλουν αίτηση συνταξιοδότησης από την 1η Ιανουαρίου 2015 και μετά, εφαρμόζεται μικτό σύστημα υπολογισμού, με την επικουρική να χωρίζεται ουσιαστικά σε δύο τμήματα.
Το πρώτο αφορά τον χρόνο ασφάλισης έως τις 31 Δεκεμβρίου 2014 και υπολογίζεται με βάση τα έτη ασφάλισης, συντελεστή 0,45% και τις συντάξιμες αποδοχές.
Για τον χρόνο από την 1η Ιανουαρίου 2015 και μετά εφαρμόζεται το σύστημα νοητής κεφαλαιοποίησης (NDC). Το ίδιο σύστημα αφορά τους ασφαλισμένους που υπήχθησαν στην επικουρική ασφάλιση μετά την 1η Ιανουαρίου 2014.
Στο ΤΕΚΑ, αντίθετα, το ύψος της επικουρικής σύνταξης γήρατος συνδέεται με το ποσό που έχει συγκεντρωθεί στον ατομικό λογαριασμό του ασφαλισμένου. Στον υπολογισμό λαμβάνονται υπόψη οι τεχνικές παράμετροι που ισχύουν κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης ή κατά τη συμπλήρωση του γενικού ορίου ηλικίας, καθώς και παράγοντες όπως οι εγκεκριμένοι αναλογιστικοί πίνακες θνησιμότητας και το προεξοφλητικό επιτόκιο.
Για την επικουρική σύνταξη αναπηρίας προβλέπεται πρόσθετη προστασία: το υπόλοιπο του ατομικού λογαριασμού δεν μπορεί να είναι χαμηλότερο από το κεφάλαιο που θα είχε συγκεντρώσει ασφαλισμένος με 15 χρόνια ασφάλισης και αποδοχές ίσες με τον εκάστοτε νομοθετημένο κατώτατο μισθό πλήρους απασχόλησης. Εφόσον προκύπτει διαφορά, αυτή καλύπτεται από τον Κρατικό Προϋπολογισμό. Αντίστοιχη πρόβλεψη εφαρμόζεται και στη σύνταξη λόγω θανάτου.
Για τους υπόλοιπους φορείς επικουρικής ασφάλισης εκτός e-ΕΦΚΑ, τόσο ο τρόπος υπολογισμού όσο και οι αναπροσαρμογές καθορίζονται από τα καταστατικά και τις ετήσιες αναλογιστικές μελέτες κάθε Ταμείου.
Η αίτηση και η κρίσιμη προθεσμία
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά την έναρξη της διαδικασίας συνταξιοδότησης. Η ασφαλέστερη πρακτική είναι το αίτημα για επικουρική σύνταξη να υποβάλλεται ταυτόχρονα με την αίτηση για την κύρια σύνταξη.
Για τους επικουρικούς φορείς που έχουν ενταχθεί στον e-ΕΦΚΑ υπάρχει δυνατότητα υποβολής του αιτήματος μέσα σε τρεις μήνες από την κοινοποίηση της απόφασης της κύριας σύνταξης, με την έναρξη της επικουρικής να μπορεί να ανατρέξει στην ημερομηνία έναρξης της κύριας. Η αξιοποίηση, όμως, αυτής της δυνατότητας χρειάζεται προσοχή, καθώς σε συγκεκριμένες περιπτώσεις η καθυστέρηση μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια χρόνου ή ασφαλιστικών δικαιωμάτων.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ασφαλισμένου στον οποίο λείπει χρόνος επικουρικής ασφάλισης και απαιτείται προαιρετική ασφάλιση για να συμπληρωθεί. Εάν περιμένει να εκδοθεί η κύρια σύνταξη και υποβάλει αργότερα το αίτημα για την επικουρική, η έναρξη της προαιρετικής ασφάλισης δεν μπορεί να μεταφερθεί αναδρομικά. Ως αφετηρία θεωρείται η ημερομηνία κατάθεσης του σχετικού αιτήματος.
Τέλος, η τρίμηνη προθεσμία υπολογίζεται από την ημερομηνία της αρχικά εκδοθείσας ηλεκτρονικής απόφασης της κύριας σύνταξης και όχι από την ημερομηνία ενδεχόμενης μεταγενέστερης τροποποιητικής απόφασης. Πρόκειται για λεπτομέρεια που μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για ασφαλισμένους που αφήνουν την αίτηση της επικουρικής για μετά την έκδοση της κύριας σύνταξης.
Διαβάστε ακόμη
Επενδύσεις 6,6 δισ. ευρώ αλλάζουν τον παραγωγικό χάρτη της χώρας (pics)
Πάνος Γερμανός: Από το ρίσκο της Entersoft στο χρυσό deal του 1 δισ. ευρώ
Η ισπανική «συνταγή» για βενζίνη κάτω από 2 ευρώ που στοίχισε πάνω από 1 δισ. ευρώ
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ