search icon

Εργασιακά

Η «Μποέμ» της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας: Πτυχία, επισφάλεια και το στοίχημα των επιδοτήσεων (γραφήματα)

Οι Ευρωπαίοι καλλιτέχνες διαθέτουν υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, αλλά αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη εργασιακή ανασφάλεια και χαμηλότερες αμοιβές σε σύγκριση με εργαζομένους αντίστοιχων προσόντων - Η αύξηση των δημόσιων πολιτιστικών δαπανών δεν συνδέεται συστηματικά με βελτίωση των εισοδημάτων ή των συνθηκών απασχόλησής τους, αναδεικνύοντας την ανάγκη αποτελεσματικότερης αξιολόγησης των επιδοτήσεων

123rf

Περισσότερη εκπαίδευση, αλλά λιγότερη εργασιακή ασφάλεια. Αυτή είναι η αντίφαση που χαρακτηρίζει την επαγγελματική ζωή πολλών καλλιτεχνών στην Ευρώπη, σύμφωνα με την νέα μελέτη των Ιωάννη Λαλιώτη και Χρήστου Μακρίδη. Η έρευνα, με τίτλο «La Bohème? Labour Market Outcomes among Artists in Europe and the Effects of Cultural Policy», εξετάζει τόσο τη θέση των καλλιτεχνών στην αγορά εργασίας όσο και το κατά πόσον οι δημόσιες πολιτιστικές δαπάνες συνδέονται με καλύτερες αμοιβές και σταθερότερη απασχόληση.

Η βάση δεδομένων στην οποία βασίστηκε η μελέτη ήταν αρκετά εκτεταμένη περιλαμβάνοντας στοιχεία της Ευρωπαϊκής Έρευνας Εργατικού Δυναμικού για την περίοδο 2009–2023, με κάλυψη 28 χωρών. Στο δείγμα που χρησιμοποιείται για τη βασική μισθολογική ανάλυση περιλαμβάνονται 12,47 εκατ. παρατηρήσεις, εκ των οποίων 57.538 αφορούν καλλιτέχνες, περίπου το 0,46% του συνόλου. Πρόκειται για εργαζομένους που δηλώνουν την τέχνη ως κύρια επαγγελματική δραστηριότητα, επομένως η καταγραφή δεν αποτυπώνει ολόκληρο τον πληθυσμό όσων δημιουργούν περιστασιακά ή παράλληλα με άλλη εργασία.

Τα περιγραφικά στοιχεία δείχνουν πόσο διαφορετικό είναι το επαγγελματικό τους προφίλ. Πανεπιστημιακό πτυχίο διαθέτει το 46,5% των καλλιτεχνών, έναντι 17,4% των υπόλοιπων εργαζομένων του δείγματος. Ωστόσο, στην μερική απασχόληση η κατοχή Πανεπιστημιακού τίτλου φτάνει το 23,5%, έναντι 17,5%, ενώ οι προσωρινές συμβάσεις αφορούν το 17,8%, έναντι 12,3%. Οι διαφορές είναι σημαντικές: έξι ποσοστιαίες μονάδες στη μερική απασχόληση και 5,5 μονάδες στις προσωρινές συμβάσεις. Η υψηλότερη εκπαίδευση, συνεπώς, δεν συνοδεύεται απαραίτητα από σταθερότερη εργασία.

Η μισθολογική εικόνα απαιτεί προσεκτικότερη ανάγνωση. Στην απλή σύγκριση με το σύνολο των μισθωτών, οι καλλιτέχνες βρίσκονται σχετικά υψηλότερα στην κατανομή των αποδοχών. Όταν, όμως, συνεκτιμώνται τα χαρακτηριστικά των εργαζομένων, το επάγγελμα και ο κλάδος, η εικόνα αντιστρέφεται. Το παρακάτω διάγραμμα παρουσιάζει τη διαφορά στο ετήσιο εισόδημα μεταξύ των καλλιτεχνών και εργαζομένων ή επαγγελματιών με παρόμοια χαρακτηριστικά στην ίδια χώρα. Ως παρόμοια χαρακτηριστικά νοούνται η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο και το φύλο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, οι καλλιτέχνες συνήθως κερδίζουν περίπου 5% λιγότερα από έναν εργαζόμενο με αντίστοιχα χαρακτηριστικά. Ωστόσο, τείνουν να αμείβονται λίγο περισσότερο από τον μέσο επαγγελματία αντίστοιχης ηλικίας και προσόντων. Πρόκειται για μια σπάνια εξαίρεση στον κανόνα ότι οι καλλιτέχνες κερδίζουν συνήθως λιγότερα από τους άλλους εργαζομένους με συγκρίσιμα χαρακτηριστικά, είτε η σύγκριση αφορά το σύνολο των εργαζομένων είτε επαγγελματίες σε θέσεις διανοητικής εργασίας.

Η δεύτερη εργασία αποτελεί επίσης χαρακτηριστικό των καλλιτεχνικών σταδιοδρομιών. Οι αναλύσεις ανά ηλικία δείχνουν συνήθως υψηλότερη πιθανότητα παράλληλης απασχόλησης για τους ενεργούς καλλιτέχνες, συχνά μεταξύ 5% και 15%, έναντι περίπου 4% για τους υπόλοιπους εργαζομένους. Η εικόνα παραπέμπει σε επαγγελματικές διαδρομές που συνδυάζουν διαφορετικές πηγές εισοδήματος και διαδοχικές συνεργασίες. Η μελέτη, πάντως, δεν μπορεί να διακρίνει εάν αυτή η επιλογή αντανακλά οικονομική ανάγκη, περιορισμένες ώρες στην κύρια εργασία ή προσωπική προτίμηση.

Το δεύτερο διάγραμμα αποτυπώνει τη μισθολογική διαφορά διαχρονικά. Όταν η εκτίναξη του πληθωρισμού το 2022 ώθησε την ευρωπαϊκή οικονομία σε ύφεση το 2023, πολλοί καλλιτέχνες βρέθηκαν χωρίς δουλειά ή δεν κατάφεραν να εξασφαλίσουν νέες. Ως αποτέλεσμα, το εισόδημά τους μειώθηκε περισσότερο από εκείνο του μέσου εργαζομένου.

Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον βρίσκεται στο ερώτημα της δημόσιας χρηματοδότησης. Οι ερευνητές συνδέουν τις εργασιακές επιδόσεις με τις πραγματικές κατά κεφαλήν κρατικές δαπάνες για πολιτιστικές υπηρεσίες. Υψηλότερες δαπάνες συσχετίζονται με μεγαλύτερη πιθανότητα απασχόλησης και λιγότερη μερική εργασία στη βασική ομάδα σύγκρισης. Δεν εντοπίζεται, όμως, συστηματικά ευνοϊκότερη σχέση για τους καλλιτέχνες ή για όσους έχουν σπουδάσει τέχνες. Η πιο σταθερή διαφοροποίηση αφορά τη δεύτερη εργασία, η οποία εμφανίζεται συχνότερα στους αποφοίτους καλλιτεχνικών πεδίων όταν η χρηματοδότηση είναι υψηλότερη.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι οι επιδοτήσεις αποτυγχάνουν ή ότι ο πολιτισμός δεν παράγει οικονομική και κοινωνική αξία. Οι δαπάνες μπορεί να καλύπτουν λειτουργικά κόστη οργανισμών, να διευρύνουν την παραγωγή και την πρόσβαση του κοινού ή να προσελκύουν περισσότερους εργαζομένους στον κλάδο. Εάν η προσφορά καλλιτεχνικής εργασίας αυξάνεται μαζί με τη ζήτηση, η μέση αμοιβή μπορεί να μεταβάλλεται ελάχιστα. Πρόκειται για πιθανούς μηχανισμούς, τους οποίους τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν να ξεχωρίσουν.

Για την πολιτιστική πολιτική, το εύρημα θέτει ένα συγκεκριμένο ζήτημα αξιολόγησης: η αύξηση του προϋπολογισμού δεν αρκεί ως μέτρο βελτίωσης της οικονομικής θέσης των δημιουργών. Χρειάζονται στοιχεία για το ποιοι οργανισμοί λαμβάνουν χρηματοδότηση, πόσα χρήματα καταλήγουν σε αμοιβές, τι συμβάσεις προσφέρονται και πόσο διαρκούν οι συνεργασίες. Η στήριξη της πολιτιστικής παραγωγής και η οικονομική ασφάλεια των καλλιτεχνών είναι συνδεδεμένοι, αλλά διακριτοί στόχοι. Η ευρωπαϊκή «Μποέμ» δείχνει ότι η απόσταση μεταξύ τους παραμένει ουσιαστική.

Πηγή: Ιωάννης Λαλιώτης και Χρήστος Μακρίδης, «La Bohème? Labour Market Outcomes among Artists in Europe and the Effects of Cultural Policy», 4 Οκτωβρίου 2026.

Ο Μάνος Χατζηδάκης είναι αναλυτής της Beta Securities
Exit mobile version