Η Αλουμίνιον και το μέλλον της βιομηχανίας στην Ελλάδα

Toυ Κώστα Τσαούση

Ο καθηγητής Κώστας Κωστής, μιλώντας το βράδυ της περασμένης Δευτέρας στην εκδήλωση με αφορμή την έκδοση του νέου βιβλίου του για το Αλουμίνιον, «Κράτος και επιχειρήσεις στην Ελλάδα – Η ιστορία του “Αλουμινίου της Ελλάδος”», αναρωτήθηκε -και δικαίως- για το κόστος της ίδιας της ΔΕΗ. Ο ίδιος υποστήριξε ότι προτού καν φτάσουμε να συζητάμε για την τιμή του ρεύματος που πληρώνει μια ενεργοβόρα βιομηχανία όπως το Αλουμίνιον, θα πρέπει να έχουμε καταλήξει αν είναι οικονομικά και αναπτυξιακά ανεκτό σε αυτή τη δύσκολη περίοδο το κόστος που διαμορφώνει μέσα από τη λειτουργία της η ΔΕΗ.

Επιπλέον, ο καθηγητής στην ίδια παρέμβασή του κάλεσε τους συμμετέχοντες να αναλογιστούν τις συνέπειες που θα είχε για την ίδια τη ΔΕΗ πρώτα απ’ όλα ένα «κακό σενάριο» για το μέλλον της Αλουμίνιον.

Αλλωστε, όλοι οι συμμετέχοντες στο πάνελ της εκδήλωσης, ο ομότιμος καθηγητής και πρώην υπουργός Τάσος Γιαννίτσης, ο αντιπρόεδρος του ΙΟΒΕ Ραφαήλ Μωυσής και ο πρόεδρος της εταιρείας Αλουμίνιον Α.Ε. Σπύρος Κασδάς -ο καθένας με τον δικό του τρόπο και τη δική του ξεχωριστή προσέγγιση- συμφώνησαν ότι από το κάδρο της επόμενης μέρας για την ανάκαμψη και την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας δεν μπορεί να απουσιάζει η βιομηχανία, και μάλιστα οι μεγάλες παραγωγικές επιχειρήσεις. Ο κ. Γιαννίτσης, σε μια από τις παρεμβάσεις του στην εκδήλωση, τόνισε με έμφαση ότι η ελληνική οικονομία δεν μπορεί να ανακάμψει μόνο με τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις όσο κι αν οι πολιτικές δυνάμεις εκθειάζουν σε κάθε περίπτωση και σε κάθε ευκαιρία τον ρόλο και τη συμβολή τους.

Ο κ. Κασδάς από την πλευρά του προχώρησε σε μια σειρά επισημάνσεων που έχουν τη δική τους ξεχωριστή σημασία.

α) «Τα ορυκτά αποθέματα, όπως ξέρουμε όλοι, δεν είναι πλούτος, γίνονται πλούτος όταν αξιοποιούνται, όταν υπάρξουν οι συνθήκες για να αξιοποιηθούν».

β) «Μια χώρα όπως η Ελλάδα που έχει βωξίτη, είχε και έχει ακόμα, είναι από τις ελάχιστες χώρες στην Ευρώπη, έχει τη δυνατότητα να αξιοποιήσει αυτά τα ορυκτά αποθέματα και να τα κάνει πλούτο. Κάθε τόνος αλουμινίου που εξάγεται έχει 20πλάσια αξία από την αντίστοιχη ποσότητα βωξίτη, όταν αυτή εξάγεται χωρίς να μεταποιηθεί. Σ’ αυτή την ιδέα, η οποία προϋπήρξε της Αλουμίνιον, και η οποία υποστηρίχθηκε από πάρα πολλούς και απ’ όλες τις πολιτικές παρατάξεις».

γ) «Εγώ, χωρίς να μπορώ να κάνω αποτίμηση της Αλουμίνιον, εκείνο που ξέρω είναι ότι όταν τελείωσα το Πολυτεχνείο μπόρεσα να βρω δουλειά. Σήμερα οι νέοι δεν βρίσκουν. Εκείνο που ξέρω είναι ότι το εργοστάσιο αυτό, μαζί με τη Βιοχάλκο εκείνη την εποχή, έθεσε τις βάσεις για να δημιουργηθεί ένας κλάδος αλουμινίου στην Ελλάδα. Τότε η κατανάλωση πρωτόχυτου αλουμινίου στην Ελλάδα ήταν 6.000 τόνοι τον χρόνο. Σήμερα ο κλάδος αυτός απασχολεί μεταξύ 30.000 με 40.000 ανθρώπους και έχει πάνω από 7.000, περίπου 8.000 επιχειρήσεις, ίσως λιγότερες σήμερα με την κρίση».

ε) «Ασφαλώς σήμερα δεν θα μπορούσε να γίνει μια επιχείρηση αλουμινίου. Δεν μπορεί να υποκατασταθεί το εργοστάσιο της Αλουμίνιον από κάποιο άλλο. Είναι επενδύσεις κεφαλαιοβόρες και ενεργοβόρες. Ομως το αλουμίνιο υπάρχει και όχι μόνο υπάρχει αλλά είναι και ανταγωνιστικό σε όλους τους τομείς, εκτός από τον τομέα της ενέργειας».

Η ενασχόληση του καθηγητή Κωστή με το Αλουμίνιον δεν είναι καινούρια. Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 ο καθηγητής συμμετείχε σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα για τη συγγραφή της ιστορίας μιας από τις σημαντικότερες ελληνικές βιομηχανικές επιχειρήσεις της μεταπολεμικής εποχής, του Αλουμινίου της Ελλάδος. Στο πλαίσιο αυτής της έρευνας ο ίδιος ασχολήθηκε με τις πολιτικές διαστάσεις του εγχειρήματος ίδρυσης της επιχείρησης και το αποτέλεσμα αυτής της έρευνάς του φιλοξενήθηκε στις σελίδες ενός μικρού βιβλίου -το 1999- που έκανε αίσθηση σε ένα υποψιασμένο κοινό («Ο μύθος του ξένου ή Η Pechiney στην Ελλάδα»).

Δεκατέσσερα χρόνια μετά την έκδοση του «Ξένου» ο καθηγητής Κωστής με το νέο του βιβλίο επανέρχεται στο θέμα της επιχείρησης, «της οποίας η ίδρυση και η λειτουργία συγκεντρώνει τόσα στοιχεία που την καθιστούν αντιπροσωπευτική οικονομικών και πολιτικών αντιλήψεων, κρατικών, πολιτικών και επιχειρηματικών επιλογών».

Ο καθηγητής Κωστής, ακολουθώντας το νήμα των παλαιότερων και νεότερων ερευνών του, προβάλλει όλες εκείνες τις μικρές και μεγάλες αδυναμίες του ελληνικού κράτους και των δημοσίων επιχειρήσεων «να αντιμετωπίσουν ορθολογικά το παραγωγικό δυναμικό της χώρας, πιο ειδικά τις εναπομείνασες βιομηχανικές μονάδες». Οπως επισημαίνει ο κ. Κωστής, η δημιουργία της επιχείρησης του Αλουμινίου στις αρχές της δεκαετίας του ’60 αποτέλεσε προϋπόθεση για να μπορέσει η ΔΕΗ να εξαλείψει τους ανταγωνιστές της στην Ελλάδα και να αποκτήσει ένα μονοπώλιο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η ανάπτυξή της αλλά και το ελληνικό μεταπολεμικό «οικονομικό θαύμα». Αλλά τι γίνεται σήμερα; Ο συγγραφέας θεωρεί -μετά λόγου γνώσεως- ότι το Αλουμίνιο που έχει περάσει από χρόνια στον έλεγχο του επιχειρηματικού ομίλου συμφερόντων Μυτιληναίου έχει να παίξει έναν σημαντικό ρόλο. Εναν ρόλο-κλειδί στην ελληνική οικονομία. Και αυτό γιατί θα αποτελέσει «ένα από τα μέσα για την απελευθέρωση του ενεργειακού συστήματος, ένα πεδίο από το οποίο πολλά μπορεί να προσδοκά μια μελλοντική ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας».

Μικρά αποσπάσματα από το βιβλίο του Κώστα Κωστή

Ο κανόνας της ελληνικής βιομηχανίας και η εξαίρεση της Αλουμίνιον

1) Ετσι, σε μια εποχή που οι πολυεθνικές εξαγόραζαν ελληνικές επιχειρήσεις, ένας ελληνικός όμιλος ακολουθεί την αντίστροφη κατεύθυνση και εξαγοράζει επιχείρηση που ανήκει σε πολυεθνικό όμιλο. Η Μυτιληναίος Α.Ε. τόλμησε την εξαγορά του ΑτΕ για δύο λόγους. Πρώτον, γιατί η διεθνής αγορά επέτρεπε την ύπαρξη τοπικών παικτών, κάτι που δεν ίσχυε παρά σε πολύ περιορισμένο βαθμό κατά τις προηγούμενες δεκαετίες. Κατά δεύτερο λόγο, γιατί με το ΑτΕ αποκτούσε ένα εξαιρετικό -μοναδικό θα ήταν πιο σωστό να πει κανείς- εργαλείο για τη διείσδυση στην ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Ετσι, το Αλουμίνιον της Ελλάδος, για μία φορά ακόμη, αποκτούσε ρόλο καθοριστικό στη διαμόρφωση της αγοράς ενέργειας στην Ελλάδα.

2) Για τα ελληνικά δεδομένα, επίσης, το ΑτΕ αποτελεί -θα το επαναλάβω για μια φορά ακόμη- εξαίρεση. Συνιστά σε διεθνές επίπεδο μία από τις σπάνιες περιπτώσεις πλήρους καθετοποιημένης επιχείρησης βωξίτη – αλουμίνας – αλουμινίου, με ισχυρότατη εξαγωγική δραστηριότητα και τεχνικές επιδόσεις που θα τις ζήλευαν πολλές κατά πολύ νεότερες επιχειρήσεις του κλάδου. Αυτό είναι ένα βασικό στοιχείο για να κατανοήσουμε την επιβίωσή της τη στιγμή που επιβαρύνεται με υψηλότερο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές της στην Ευρώπη. Επίσης, πρόκειται για μια επιχείρηση εξαιρετικά υγιή από άποψη ισολογισμού και στοιχείο θεμελιώδες για τη σημερινή Ελλάδα, για μια επιχείρηση που επενδύει. Η επιβίωσή της επομένως στο ανταγωνιστικό περιβάλλον εξαρτάται κυρίως από τα κόστη των πρώτων υλών και της ηλεκτρικής ενέργειας, που για τη συγκεκριμένη επιχείρηση αποτελεί πρώτη ύλη, και ασφαλώς από την ικανότητά της να εξακολουθήσει να προσαρμόζεται στις αλλαγές που γνωρίζει η βιομηχανία του αλουμινίου.

3) Οι εταιρικές «αρετές» της επιχείρησης σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ΑτΕ και στη συνέχεια της Αλουμίνιον Α.Ε. δεν αμφισβητήθηκαν ποτέ. Αντιθέτως, αποτέλεσαν ένα στοιχείο παραδοχής της επιχειρηματικής ικανότητάς της ακόμα και από τους πολέμιούς της.