Ποιες αλλαγές φέρνει η τραπεζική ένωση

του Γιώργου Χ. Παπαγεωργίου

Μετά από δύο χρόνια διαπραγματεύσεων, επί ελληνικής προεδρίας, ολοκληρώθηκε το σχέδιο για την τραπεζική ένωση, με πολλές υποχωρήσεις σε σχέση με το αρχικό σχέδιο και με ξεκάθαρη γερμανική σφραγίδα. Από το τέλος του χρόνου η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αναλαμβάνει τον έλεγχο 128 μεγάλων τραπεζών οι οποίες θεωρούνται σημαντικές για την ευστάθεια του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος. Μόλις προ ημερών και ύστερα από μαραθώνιες διαπραγματεύσεις που κατέληξαν σε μια συνεδρίαση 16 ωρών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο Υπουργών με προεδρεύοντα τον κ. Γιάννη Στουρνάρα συμφώνησαν για τη δημιουργία του Ενιαίου Μηχανισμού Εκκαθάρισης των Τραπεζών (τον λεγόμενο Single Resolution Mechanism – SRM), ο οποίος θα αποφασίζει αν και με ποιον τρόπο μια τράπεζα θα πρέπει να οδηγείται σε εκκαθάριση.

Στο πλαίσιο της τραπεζικής ένωσης θα εφαρμόζονται οι κανόνες του bail-in, της διάσωσης εκ των έσω, με χρήματα δηλαδή που υπάρχουν μέσα στην τράπεζα, τουλάχιστον κατά ένα ελάχιστο ποσοστό. Αυτό σημαίνει ότι προτού δοθεί οποιαδήποτε βοήθεια στην τράπεζα από το νέο υπό σύσταση ειδικό ταμείο θα πληρώνουν τα σπασμένα οι μέτοχοι, οι ομολογιούχοι με σειρά προτεραιότητας ανάλογα με τον βαθμό εξασφάλισης (μειωμένης εξασφάλισης, υβριδικά, senior bonds κ.ο.κ.) και εντέλει οι μη ασφαλισμένες καταθέσεις (άνω των 100.000 ευρώ) για να καλυφθεί τουλάχιστον το 8% των αναγκαίων κεφαλαίων.

Το αρχικό σχέδιο  για την τραπεζική ένωση προέβλεπε απευθείας ανακεφαλαίωση των τραπεζών μέσα από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM) όπως και ευρωπαϊκή εγγύηση των καταθέσεων. Τα σχέδια αυτά εγκαταλείφθηκαν λόγω των Γερμανών, οι οποίοι έχουν αλλεργία σε οποιαδήποτε νύξη για κοινές εγγυήσεις και αμοιβαιοποίηση χρεών και οφειλών. Επέμειναν μάλιστα οι αποφάσεις για το ταμείο να ληφθούν σε διακυβερνητική βάση, έτσι ώστε οποιαδήποτε αλλαγή να χρειάζεται ομοφωνία και να υπάρχει η δυνατότητα βέτο. Θεωρητικά, μπορεί στο μέλλον η συζήτηση να ανοίξει και πάλι, αλλά κάτι τέτοιο θεωρείται πρακτικά ανέφικτο.

Ετσι η εγγύηση των καταθέσεων παραμένει στην ουσία υπόθεση κάθε χώρας, αν και οι κανόνες των εθνικών ταμείων εγγύησης καταθέσεων θα εναρμονιστούν. Επίσης, το κράτος θα αναλαμβάνει να καλύψει τα κεφάλαια που ενδεχομένως θα χρειαστούν αν εξαντληθούν τα διαθέσιμα του κοινού ταμείου και οι άλλες πηγές. Για την εκκαθάριση μιας τράπεζας προβλέπεται μια περίπλοκη διαδικασία που εμπλέκει συνολικά περί τους 100 αξιωματούχους από τον νέο μηχανισμό αλλά και την Κομισιόν, ενώ θα έχει λόγο τελικά και το Συμβούλιο Υπουργών.

Παρότι η διαδικασία είναι εξαιρετικά περίπλοκη, προβλέπεται ότι θα ολοκληρώνεται εντός 24 ωρών μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο.

Θα δημιουργηθεί και ειδικό ταμείο το οποίο θα χρηματοδοτεί τις τράπεζες με κεφάλαια (ανακεφαλαίωση ή ανακεφαλαιοποίηση, όπως έχει επικρατήσει), αλλά θα έχει περιορισμένα κεφάλαια (55 δισ. ευρώ μέσα σε οκτώ χρόνια) και δεν θα γίνει πραγματικά «κοινό ταμείο» παρά μόνο σταδιακά και εν μέρει (το 40% θα είναι κοινό αρχικά και το 60% εντός διετίας). Το ταμείο θα χρηματοδοτηθεί με εισφορές τραπεζών και θα μπορεί να δανείζεται για να καλύπτει τις ανάγκες σε πρόσθετα κεφάλαια.