Πώς το έλλειμμα έγινε πλεόνασμα: Τα τέσσερα χρόνια που συγκλόνισαν την Ελλάδα

Της Ελένης Στεργίου

Η επισημοποίηση των στοιχείων που θέλουν την Ελλάδα να επιτυγχάνει πρωτογενές πλεόνασμα αποτελεί το πιο χειροπιαστό αποτέλεσμα της μεγάλης δημοσιονομικής προσαρμογής που ακολούθησε η χώρα τα τελευταία χρόνια αλλά και ένα ουσιαστικό βήμα προς την ανάκαμψη, τέσσερα χρόνια μετά την είσοδο στο μνημόνιο, αφού ανοίγει το δρόμο για την ελάφρυνση του χρέους από τους Ευρωπαίους εταίρους.

Η επίτευξη του πρωτογενούς πλεονάσματος μπορεί να μην αλλάζει δραματικά την καθημερινότητα του μέσου Έλληνα, αλλά έχει μια μεγάλη συμβολική σημασία. Ουσιαστικά, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο για την Ελλάδα, που ελπίζει έστω και σε αυτό το συμβολικό επίπεδο να αφήσει πίσω της τα τέσσερα χρόνια που σημαδεύτηκαν από την απότομη συρρίκνωση των εισοδημάτων και των κοινωνικών παροχών, τη ραγδαία αύξηση των ανέργων, το κλείσιμο επιχειρήσεων και τη φοροεισπρακτική επιδρομή.

Σύμφωνα με αναλυτές και οικονομολόγους για να ανακάμψει η χώρα μας, μετά από μία τόσο μεγάλη κρίση, θα χρειαστούν χρόνια και τα τωρινά βήματα βελτίωσης θα φανούν σταδιακά στο μακροπρόθεσμα και με την προϋπόθεση ότι θα συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις με ταυτόχρονη εφαρμογή αναπτυξιακής πολιτικής, με βασικό συστατικό την αλλαγή του φορολογικού συστήματος.

Γιατί, λοιπόν, τόση φασαρία για το πόσο καλά τα πάει η Ελλάδα; Η αλήθεια είναι ότι  το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης μειώθηκε δραματικά από 15,6% το 2009 στο 4,1% του ΑΕΠ το 2013 και καταγράφηκε πρωτογενές πλεόνασμα για πρώτη φορά μετά από δέκα χρόνια. Μεταξύ των ετών 2009 και 2012, το πρωτογενές έλλειμμα (έτσι όπως ορίζεται από το πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής) μειώθηκε κατά 9% του ΑΕΠ. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη και ταχύτερη προσαρμογή που σημειώθηκε ποτέ σε οικονομία του ΟΟΣΑ.

Φυσικά, αυτό αυτό δεν σημαίνει τίποτα από μόνο του, αφού το χρέος αυξήθηκε και δεν φτάνουν τα πρωτογενή πλεονάσματα και η πενιχρή ανάπτυξη για να εξυπηρετηθούν τα δανεικά. Το ενοποιημένο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης σε ονομαστικές τιμές στο τέλος του 2013 ανήλθε στα 318,7 δισ. ευρώ, ή στο 175,1% του ΑΕΠ.

Το newmoney.gr παρουσιάζει όσα άλλαξαν για την ελληνική οικονομία μέσα σε αυτά τα κρίσιμα τέσσερα χρόνια.

Ανάπτυξη και προβλέψεις

Μεταξύ των ετών 1990-2009, ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης στην Ελλάδα ήταν 3,1%, τη στιγμή που ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρώπη των 15 ήταν 2,3% και 2,1% στην Ευρώπη των 12. Από το 2010 έως και το 2013 εξανεμίστηκαν 40 δισ. ευρώ από το ελληνικό ΑΕΠ, το οποίο από 222,15 δισ. ευρώ που ήταν το 2010 «προσγειώθηκε» στα 182,05 δισ. ευρώ στο τέλος του 2013.

Οι προβλέψεις: Η Deutche bank προβλέπει ανάπτυξη 1% για το 2014 και 2,2% για το 2015. Η Barclays 0,7% το 2014 και 2,2% το 2015. Η Nomura 0,1% το 2014 και 1,5% το 2015. Η Citi προβλέπει πως το πραγματικό ΑΕΠ της Ελλάδας το 2014 θα καταγράψει ύφεση 1%, ενώ το 2015 θα υπάρξει οριακή ανάπτυξη 0,4%

Η Κομισιόν προβλέπει ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας στο +0,6% και θα ενισχυθεί περαιτέρω το 2015 στο 2,9%. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, το πραγματικό ΑΕΠ της χώρας μας αναμένεται να αυξηθεί κατά 0,6% το τρέχον έτος, και κατά 2,9% το 2015, προβλέψεις που συμπίπτουν με τις εκτιμήσεις του υπουργείου Οικονομικών.

Μισθοί, ανεργία

Από το 2010 έως το το 2013 καταγράφηκε συρρίκνωση της αγοραστικής δύναμης των Ελλήνων κατά 37,2%, δηλαδή, στα επίπεδα του 2000 και απώλεια μέσα σε τρία χρόνια του 50% του εισοδήματος των μισθωτών Οι μισθωτοί την τελευταία τριετία από μειώσεις των αποδοχών τους και από τις φορολογικές επιβαρύνσεις έχασαν 37 δις ευρώ. Η σύγκλιση των πραγματικών μισθών έναντι του μέσου όρου της Ε.Ε έχει οπισθοχωρήσει περίπου κατά μία τριακονταετία, σε επίπεδα της δεκαετίας του 1980.

Η ανεργία αναμένεται να μειωθεί σε βάθος διετίας, παραμένοντας ωστόσο σε υψηλά επίπεδα, από 27,3% το 2013, σε 26,3% το 2014 και τέλος 24,4% το 2015.

Τα μέτρα

Τα μέτρα που ελήφθησαν από την Ελλάδα την περίοδο 2010 – 2014 για τη δημοσιονομική προσαρμογή ήταν συνολικού ύψους 62,92 δισ. ευρώ, αλλά το έλλειμμα μειώθηκε μόλις κατά 27 δισ. σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών. Δηλαδή, για κάθε ένα ευρώ μέτρων, το έλλειμμα μειώνεται κατά 40 λεπτά. Τα υπόλοιπα 60 λεπτά εξανεμίζονται εξαιτίας της ύφεσης που προκαλούν τα μέτρα.

Στην Ελλάδα παρατηρήθηκε η μεγαλύτερη μείωση των κοινωνικών δαπανών ως ποσοστό του ΑΕΠ από το 23,9% το 2009 στο 22% του ΑΕΠ το 2013.  Το 2009 η ελληνική κυβέρνηση διέθεσε 55,2 δισ. ευρώ για κοινωνικές δαπάνες. Το 2013 το ποσό μειώθηκε στα 40,3 δισ. ευρώ. Δηλαδή, σε πραγματικούς αριθμούς, οι κοινωνικές δαπάνες στην Ελλάδα μειώθηκαν κατά 26,99%.

Το μέσο εισόδημα από συντάξεις μειώθηκε κατά 21%, ενώ για τους υψηλοσυνταξιούχους η μείωση ανήλθε σε πάνω από 40%. Η νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης αυξήθηκε στα 67 χρόνια για όλους τους τομείς. Επιβλήθηκε μείωση κατά 22% του κατώτατου μισθού (32% για τους νέους εργαζόμενους) και νέος μηχανισμός καθορισμού κατώτατου μισθού. Ο μέσος μισθός στο δημόσιο τομέα μειώθηκε κατά 23% μεταξύ 2010-12. Μείωση του χρόνου ισχύος των συλλογικών συμβάσεων. Κατάργηση της ωρίμανσης στις υφιστάμενες συμβάσεις. Υπεροχή των επιχειρησιακών συμβάσεων σε σχέση με άλλες συλλογικές, μείωση στις αποζημιώσεις απόλυσης.

Μειώθηκαν οι απασχολούμενοι στο στο δημόσιο τομέα από περισσότερους από 950.000 το 2009 σε λιγότερους από 750.000 το 2012, ενώ αναμένεται να μειωθούν περαιτέρω κατά 90.000 (δηλαδή κατά 13%) μέχρι το 2016 (σύμφωνα με εκτίμηση του ΔΝΤ).

Έγινε συγχώνευση οκτώ ασφαλιστικών ταμείων σε ένα (ΕΟΠΠΥ) που καλύπτει σχεδόν το σύνολο του πληθυσμού (9 εκατομμύρια ασφαλισμένοι και προστατευόμενοι). Εισαγωγή αυτόματων μηχανισμών ανάκτησης για φαρμακευτικές δαπάνες, διαγνωστικές εξετάσεις και ιδιωτικά νοσήλια, για να εξασφαλισθεί η συμμόρφωση με τα ανώτατα όρια δαπανών. Παρακολούθηση επιδόσεων νοσοκομείων, διεύρυνση χρήσης γενόσημων και μη πατενταρισμένων φαρμάκων (με βάση την αξιολόγηση της ΕΕ). Καθιέρωση ηλεκτρονικού συστήματος συνταγογράφησης, αύξηση συμμετοχών.

Κατάργηση των ελάχιστων αμοιβών για τις υπηρεσίες, κατάργηση του cabotage για τα κρουαζιερόπλοια με σημαία τρίτης χώρας, απελευθέρωση του τομέα των οδικών μεταφορών, κατάργηση περιττών υγειονομικών, εργασιακών και μεταφορικών περιορισμών στον τομέα της λιανικής.

Ομόλογα

Εκδόθηκε το πρώτο ομόλογο μετά την κρίση για την Ελλάδα τον Απρίλιο του 2014, 5ετους διάρκειας για άντληση 3 δισ. Ευρώ. Το ποσό των προσφορών ανήλθε στα 20,8 δισ. Ευρώ με απόδοση 4,95%. Αναμένεται να γίνουν προσεχώς και άλλες εκδόσεις ομολόγων (2 ή 3 μέχρι τέλος του 2014) και εντόκων γραμματειών. Τα spreads των ελληνικών 10ετων ομολόγων έχουν μειωθεί κατά 35%στο πρώτο τρίμηνο και κατά 55% στο 12μηνο. Τα funds που αγοράζουν γενικά ελληνικό χρέος είναι πολλά και κυρίως αμερικανικά private equity, όπως το York Capital και διαχειριστές αμοιβαίων όπως Balck Rock, ιδιωτικά ξένα ασφαλιστικά ταμεία και hedge funds κα. Μερικά απο τα ονόματα είναι: Lazarde, Fidelity, Norgress Bank, Wellighton,  η Norges Bank, Credit Suisse, Moore Capital, Observatory Capital Management, ING, Blue Crest. Επίσης, σημειώνεται μεγάλη αποκλιμάκωση των εταιρικών ομολόγων και πολλές εταιρείες θα προβούν σε εκδόσεις ομολόγων για αποπληρωμή κυρίως παλιών χρεών και να επιτευχθεί εξυγίανση, όπως για παράδειγμα η ΔΕΗ.

Επενδύσεις

Σχεδόν 4 δισ. Ευρώ έχουν επενδύσει οι ξένοι στην Ελλάδα μέσα σε τρία χρόνια, συμπεριλαμβανομένου και της πώλησης της Praktiker από τη Fairfax έναντι 652 εκατ. Ευρώ. Αναφέρουμε μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα: Η Eurodrip εξαγοράστηκε από το fund paine έναντι 50,92 εκατ. Ευρώ. Η Rhone Capital εξαγόρασε το 39% της S&P έναντι 113,1 εκατ. Ευρώ. Τα ΚΑΕ από την Dufry έναντι 863 εκα. Ευρώ. Η Invel απέκτησε το 66% της Πανγαίας έναντι 653 εκατ. Ευρώ. Η Emma Delta κατέβαλε 653 εκατ. Ευρώ για το 33% της ΟΠΑΠ. Το καναδικό Fairfax αναμένεται να “μπει” στη Eurobank, ενώ είχε ήδη αυξήσει τη συμμετοχή του στην Eurobank Properties sto 41%. Επίσης, εξαγόρασε το 4,25% των μετοχών του Μυτιληναίου έναντι 25,5 εκατ. Ευρώ. Το Al Dahra αραβικό fund έχει αποκτήσει το 20% της εταιρείας Λουλης  έναντι του 14 εκατ. Ευρώ. Το York Capital έχει αποκτήσει το 9,99% της ΓΕΚ – ΤΕΡΝΑ έναντι 100 εκατ.ε υρώ, η Soccar το 66% τη ΔΕΣΦΑ έναντι 400 εκατ. Ευρώ και η Telenor τη θυγατρική του ΟΤΕ Global έναντι 717 εκατ. Ευρώ. Ο Όμιλος Libra ανακοίνωσε ότι αποτελεί τον κύριο επενδυτή στο 50% της COCO-MAT  με τη δημιουργία ενός κοινοπρακτικού σχήματος.

Σχέδιο ανάπτυξης

Μέσα στις επόμενες ημέρες αναμένεται να ανακοινώσει η κυβέρνηση το δεκαετές πλάνο επιστροφής στην ανάπτυξη, το οποίο έχει καταρτίσει το υπουργείο Οικονομικών, με συμβούλους το ΚΕΠΕ, τη Mckinsey και το ΙΟΒΕ.

Στόχος η ανάπτυξη συγκεκριμένων κλάδων της οικονομίας, που θα λειτουργήσουν πολλαπλασιαστικά στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν, οδηγώντας σε αύξηση του ΑΕΠ κατά 43 δισ. ευρώ ή κατά 23% έως το 2020.

Ο υπουργός Οικονομικών αναμένεται να ενημερώσει για το αναπτυξιακό σχέδιο τους ομολόγους του, κατά το Eurogroup της 5ης Μαΐου για να λάβει και το πράσινο φως της εφαρμογής.

Θα περιγράφονται τα βασικά βήματα για το πως θα γίνει ώθηση της οικονομίας, ώστε η δημοσιονομική προσαρμογή να γίνεται με αναλογία του ΑΕΠ. Πρωταγωνιστής θα είναι το νέο πρόγραμμα του ΕΣΠΑ, με τα κονδύλια να αρχίσουν να εκταμιεύονται από το φθινόπωρο με προσανατολισμό κυρίως τις μικρομεσαίες – καινοτόμες επιχειρήσεις, σε υποδομές και ενέργειας.  Σημειώνεται, ότι η χρηματοδότηση θα συνδυαστεί με το Ελληνικό Επενδυτικό Ταμείο και με την ΕΤΕπ. Εξάλλου, το Ελληνικό Επενδυτικό Ταμείο έχει προχωρήσει και έχει ήδη υπογραφεί μνημόνιο συνεργασίας με τη γερμανική τράπεζα KFW, με στόχο τη χρηματοδοτική συμβολή 100 εκατομμυρίων ευρώ.

Τουρισμός

Αύξηση σχεδόν 28,8% καταγράφουν οι διεθνείς τουριστικές αφίξεις στη χώρα το πρώτο δίμηνο του χρόνου, σε σχέση με το ίδιο διάστημα του 2013. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία των κυριότερων αεροδρομίων που ανακοίνωσε ο Σύνδεσμος Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΣΕΤΕ), το διάστημα Ιανουαρίου -Φεβρουαρίου 2014 επισκέφθηκαν τη χώρα 395.307 ταξιδιώτες, από 306.887 το 2013.

Εισροές στο Χρηματιστήριο

Σχετικά με το χρηματιστήριο, εισροές κεφαλαίων ύψους 2,667 δισ. ευρώ έχουν εμφανίσει οι ξένοι επενδυτές στο χρηματιστήριο τους τελευταίους 16 συνεχείς μήνες (Νοέμβριος 2012-Φεβρουάριος 14). Ο Μάρτιος ήταν ο 17ος συνεχόμενος μήνας που οι εισροές κεφαλαίων από ξένους επενδυτές στην ελληνική αγορά υπερέβησαν τις εκροές. Η συμμετοχή των ξένων επενδυτών στη συνολική κεφαλαιοποίηση της ελληνικής αγοράς ανέρχεται σε 52,9% έναντι 51,5% στο τέλος του προηγούμενου μήνα, καταγράφοντας αύξηση 2,7%.

Ωστόσο, συνυπολογίζοντας τη συμμετοχή του ΤΧΣ (25.082,91 εκατ. ευρώ ή 35,8%) η συμμετοχή τους  ανέρχεται σε 34,0% παρουσιάζοντας αύξηση 3,7% συγκριτικά με τον προηγούμενο μήνα. Τον Μάρτιο  οι ξένοι επενδυτές στο σύνολό τους εμφάνισαν εισροές της τάξης των 103,32 εκατ. και πραγματοποίησαν το 59,8% της συνολικής αξίας συναλλαγών.   Η κεφαλαιοποίηση του ΧΑ στο τέλος του μήνα υπολογίστηκε στα 70,16 δισ. Σε σχέση με την αντίστοιχη κεφαλαιοποίηση του προηγούμενου μήνα που ήταν 67,38 δισ., σημειώθηκε αύξηση 4,1%, ενώ συγκρινόμενη με την αντίστοιχη κεφαλαιοποίηση του ίδιου μήνα του προηγούμενου έτους που ήταν 33,11 δισ., σημειώθηκε αύξηση κατά 111,9%.

Τράπεζες

Πάνω από 9 δισ. ευρώ θα τοποθετήσουν εντός διμήνου οι ξένοι επενδυτές στις ελληνικές τράπεζες Ολοκληρώθηκαν με επιτυχία η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας Πειραιώς κατά 1,75 δισ. ευρώ και της Alpha Bank κατά 1,2 δισ. ευρώ. Η πρώτη εξέδωσε ομόλογο ύψους 500 εκατ. ευρώ ανοίγοντας και ακολούθησε η έκδοση της Alpha Bank.

Η Eurobank ανακοίνωσε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους 2,86 δισ. ευρώ, η οποία εφόσον καλυφθεί στο σύνολό της ρίχνει τη συμμετοχή του ΤΧΣ στην τράπεζα στο 35%, ενώ ο βασικός μέτοχος Fairfax και η ομάδα επενδυτών -με συμμετοχή στην αύξηση στην τιμή των 0,30 ευρώ-αποκτούν το 30%.

Η Εθνική Τράπεζα μετά την ολοκλήρωση της αύξησης, το ποσοστό του ΤΧΣ υποχωρε στο 62%. Αντιστοίχως το ΤΧΣ βρίσκεται με ποσοστό 69,9% στην Alpha Bank και με ποσοστό 67,3% στην Τράπεζα Πειραιώς μετά τις αυξήσεις που διενήργησαν οι τράπεζες. Σημειώνεται ότι η Alpha Bank προχώρησε στην αποπληρωμή προνομιούχων μετοχών του Δημοσίου ύψους 900 εκατ. Ευρώ.

Εξυγίανση και κλάδοι της οικονομίας

Σε ιστορικό υψηλό βρίσκεται η ελληνική ναυτιλία, με τον ελληνόκτητο στόλο να αριθμεί πλέον 3.901 ποντοπόρα, σύμφωνα με μελέτη της Ελληνικής Επιτροπής Ναυτιλιακής Συνεργασίας του Λονδίνου. Σε σύγκριση με το 2012 αυξήθηκε ο ελληνικός στόλος κατά 224 πλοία, με ελληνική σημαία να έχουν το 21%.

Έξι στις δέκα εισηγμένες το 2013 εμφάνισαν ζημιές και επιδείνωσαν τη θέση τους όσο αναφορά τον τραπεζικό δανεισμό, με τις εταιρείες του κλάδου της ακτοπλοΐας, ιδιωτικής υγείας, ιχθυοκαλλιεργειών και ξυλείας να βρίσκονται σε πολύ δύσκολη θέση, με τον βραχυχρόνιο δανεισμό τους να είναι περίπου στα 1,3 δισ ευρώ. Οι τράπεζες αναμένεται να περάσουν μέχρι το Σεπτέμβριο σε ξεκαθάρισμα του τοπίου και θα στηρίξουν μόνο τις βιώσιμες.

Λουκέτα

Σε 27.000-30.000 εκτιμώνται τα νέα «λουκέτα» σε μικρές επιχειρήσεις, που θα προκύψουν φέτος, τα οποία έρχονται να προστεθούν στις περισσότερες από 200.000 επιχειρήσεις που έκλεισαν την τελευταία τετραετία. Αυτό προκύπτει από έρευνα του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας (ΓΣΕΒΕΕ), που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την εταιρεία Marc, σε πανελλαδικό δείγμα 1.204 μικρών-πολύ μικρών επιχειρήσεων.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, το 47,1% των επιχειρήσεων αντιμετωπίζει κίνδυνο κλεισίματος το επόμενο διάστημα και περίπου το 40% αυτών τοποθετούν τη διακοπή λειτουργίας του μέσα στο τρέχον εξάμηνο. Συνολικά, για το 70,3% των μικρών επιχειρήσεων η κατάσταση φέτος επιδεινώθηκε και σχεδόν μία στις δύο αντιμετωπίζει κίνδυνο κλεισίματος τους επόμενους μήνες, το οποίο οφείλεται στη μείωση του τζίρου, καθώς και στα χρέη προς τον ΟΑΕΕ, τις ΔΕΚΟ, την εφορία και τις τράπεζες.

Φόβος

Την σημαντική βελτίωση του επενδυτικού κλίματος στην Ελλάδα αποδεικνύει η συγκριτική πορεία του «δείκτη φόβου» (KEPE GRIV) που παρουσίασε το ΚΕΠΕ (δείκτης τεκμαρτής μεταβλητότητας και υπολογίζεται στη βάση των τιμών των δικαιωμάτων προαίρεσης) έναντι αντίστοιχων ευρωπαϊκών.

Σε ανάλυση που περιλαμβάνεται στο Μηνιαίο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων συσχετίζεται η πορεία γνωστών δεικτών «φόβου» -για την Ευρώπη (VSTOXX), τη Γερμανία (VDAX NEW) και το Ηνωμένο Βασίλειο (VFTSE)- με τον αντίστοιχο ελληνικό.

Ατζέντα

Η Eurostat, στις 23 Απριλίου, έδωσε το “πράσινο φως” για τις συζητήσεις για το ελληνικό χρέος, αφού επικύρωσε το ύψος του πρωτογενούς πλεονάσματος στα 3,4 δισ. ευρώ. Επίσης, στις 24 Απριλίου το EuroWorking Group αναμένεται να εγκρίνει τη πρώτη υποδόση των 6,3 δισ. Ευρώ.

Μέχρι τις 30 Απριλίου ή αρχές Μαίου η Ελλάδα αναμένεται να εκδώσει νέο ομόλογο, χωρίς να έχουν γίνει περισσότερες λεπτομέρειες γνωστές, πιθανότητα να είναι 3ετίας.

Στο  Eurogroup της 5ης Μαΐου αναμένεται να γίνουν οι πρώτες αναφορές και η τελική απόφαση θα ληφθεί πιθανότητα τον Σεπτέμβριο ή Οκτώβριο.

Μέχρι τις 23 Μαΐου αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί και η ανακεφαλαιοποίηση της Εθνικής Τράπεζας. Πληροφορίες αναφέρουν ότι το βιβλίο προσφορών θα κλείσει την Πέμπτη.

Στις 18 Μαΐου η οικονομία παύει και επίσημα να είναι στο επίκεντρο, αφού ξεκινά ο πρώτος γύρος των δημοτικών εκλογών και στις 25 οι Ευρωεκλογές.

Στις 23 Μαΐου αναμένεται η έκθεση αξιολόγησης από τον οίκο Fitch.