Πώς το οικονομικό κλίμα επηρεάζει την εκλογική αναμέτρηση

της Ελένης Στεργίου

Μπορεί την Κυριακή να ψηφίζουμε για το τι Ευρώπη θέλουμε, αλλά η στην Ελλάδα η εκλογική αναμάτρηση έχει μετατραπεί σε αξιολόγηση της οικονομικής, κυρίως, πολιτικής και σε “ταχυδρόμο” μηνύματος της αλλαγής προς όλες τις κατευθύνσεις (αριστερά, δεξιά, κέντρο).

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να αναφερθεί σε αυτό το σημείο με ποια λογική αποφασίζουν οι άνθρωποι να επιλέξουν τι θα ψηφίσου ή θα “μαυρίσουν”.

Πρόσφατη έρευνα, έδειξε ότι οι πολίτες βιώνουν υψηλό επίπεδο ευημερίας είναι πιο πιθανό να ψηφίσουν υπέρ του κυβερνώντος κόμματος. Για παράδειγμα, όσοι δηλώνουν πολύ ικανοποιημένοι από τις απολαβές τους έχουν 1,7 % περισσότερες πιθανότητες να στηρίξουν το κόμμα του πρωθυπουργού σε μελλοντικές εκλογές, που βασίζεται στην ψυχολογία ότι δεν θέλει να αλλάξει κάτι και υπάρχει πιθανότητα βελτίωσης της οικονομικής τους κατάστασης. Επιπλέον, η επιλογή έχει να κάνει και με την κοινωνική που κατάσταση που ανήκεις. Σύμφωνα με την έρευνα οι χήρες έχουν κατά 12% λιγότερες πιθανότητες να είναι υπέρ του κυβερνώντος κόμματος.

Οι μελέτες δείχνουν ότι οι ψηφοφόροι θα ανταμείψουν ή θα τιμωρήσουν ένα κόμμα ανάλογα με το πως είναι η ζωή τους και δεν φαίνεται να δίνουν συγχωροχάρτι στην κυβέρνηση, ακόμα και για καταστάσεις που δεν ευθύνονται πραγματικά, ενώ το 80% των περιπτώσεων δείχνει ότι τα άτομα επιλέγουν τις εναλλακτικές λύσεις, που πιστεύουν ότι μεγιστοποιούν την ευημερία τους ή και που θα ρίξει το ισχύον πολιτικό σύστημα, οδηγώντας κάποιες φορές σε επιλογές εν βρασμώ….

Τα παραπάνω οδηγούν στο στο συμπέρασμα ότι οι πολιτικοί πρέπει να βασίζονται σε μέτρα ευημερίας – και όχι μόνο για αποτελέσματα σε οικονομικούς δείκτες- ακόμα και αν αυτό μακροχρόνια ίσως έχει αποτέλεσμα.

Τελικά, όμως, πόσο βασίζεται στην πραγματικότητα η…. καταστροφή της χώρας λόγω ενός αποτελέσματος “έκπληξη”;

Το γράφημα δείχνει το risk premium των μετοχών ως συνάρτηση των οικονομικών συνθηκών και πως συνδέονται με τους πολιτικούς κινδύνους (κόκκινο) και του μη πολιτικούς κινδύνους (μπλε και πράσινο).

Τα γεγονότα έχουν εξής:

– Οι εκθέσεις των ξένων οίκων, αλλά και οι συζητήσεις μεταξύ των “παικτών” της αγοράς μαρτυρούν πως θα άφηνε ανεπηρέαστες τις αγορές ένα αποτέλεσμα που δεν θα δίνει προβάδισμα μεγαλύτερο των 3 ή 4 ποσοστιαίων μονάδων στο ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και δεν θα ρίχνει τα ποσοστά του ΠΑΣΟΚ κάτω από το 5% περίπου. (ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΔΩ)

-Αρκετοί διεθνή αναλυτές, αλλά και ο υπουργός Γιάννης Στουρνάρας, προβλέπουν νέες αναβαθμίσεις από τους οίκους αξιολόγησης, με αφορμή τα εύσημα της Fitch την Παρασκευή. Οι οίκοι δεν λαμβάνουν καθόλου υπόψιν τους το ενδεχόμενο πολιτικής αστάθειας. Γιατί; α. διότι οι αξιολογήσεις τους λαμβάνουν περισσότερο υπόψιν τους τα μεγέθη των οικονομιών που ελέγχουν και β. διότι δεν πιστεύουν ότι η επόμενη κυβέρνηση, όποια και να είναι, θα αλλάξει κάτι στο πρόγραμμα προσαρμογής! Άρα, καμία καταστροφή, αφού ουσιαστικά πιστεύουν πως παρά την υπόσχεση του διαφορετικού κανένα κόμμα στην Ελλάδα δεν θα τολμήσει να αλλάξει όσα έχει η χώρα δεσμευτεί να κάνει….

-Οι αγορές είναι απρόβλεπτες. Παρά το γεγονός ότι οι αναβαθμίσεις προκαλούν επικοινωνιακή ευφορία και λόγω εκλογών, αλλά και λόγων εκδόσεων ελληνικών ομολόγων η τωρινή αναβάθμιση της Fitch δεν είχε το επιθυμητό αποτέλεσμα στη δευτερογενή αγορά. Σύμφωνα με το Bloomberg μία στις δύο φορές, η αγορά των ομολόγων επιλέγει να αγνοήσει πλήρως τις αναβαθμίσεις και τις υποβαθμίσεις των οίκων. Ειδικότερα, μελετώντας 314 αναβαθμίσεις, υποβαθμίσεις και αναθεωρήσεις προοπτικών από τη δεκαετία του 1970 έως και σήμερα, το πρακτορείο διαπίστωσε ότι η αγορά κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν που “υπαγορεύουν” οι οίκοι, σχεδόν στις μισές περιπτώσεις. Τον Αύγουστο του 2011, όταν η Standard & Poor’s προχώρησε στην κίνηση – σοκ της υποβάθμισης του αμερικανικού ΑΑΑ, οι τιμές των αμερικανικών κρατικών ομολόγων ενισχύθηκαν, με αποτέλεσμα η απόδοσή τους να πέσει σε ιστορικό χαμηλό. (ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ ΕΔΩ)

-Οι εκλογές και το Χρηματιστήριο. Πως γίνεται λίγο πριν την κρίσιμη ψηφοφορία να ανακτά τα χαμένα κέρδη η ελληνική αγορά, ενώ μέσα σε δύο μήνες είχε σημείωση σημαντική διόρθωση; Η εικόνα έχε ως εξης: Από το Δεκέμβριο του 2013 έως τις αρχές Απριλίου το Χ.Α σημειώνει ράλι ανόδου, με διαστήματα μικρών διορθώσεων. Μέσα σε ένα περίπου μήνα (Απρίλιο με Μάιο) κατέγραψε καταγράψει απώλειες 7%, σε 3 μήνες 5%, ενώ σε επίπεδο έτους έχει διέγραψε τα κέρδη της 23% που είχε σημειώσει. Όπως φαίνεται και στο γράφημα από τις αρχές Απριλίου (ενώ ανακοινώθηκαν τα πλεονάσματα, ολοκληρώθηκε η αξιολόγηση της τρόικας, οι τράπεζες είχαν υπερπροσφορά για τις αυξήσεις κεφαλαίων) ξεκινά η πτώση. Ξαφνικά, την τελευταία βδομάδα πριν τις διπλές εκλογές ανακτά τη δυναμική του. Από τις 1369 μονάδες στις 18 Μαρτίου στις 19 Μαΐου είχε υποχωρήσει 1066 μονάδες, χωρίς σημαντική αιτία πτώσης, αλλά όλοι τότε αναφέραμε ότι αρχίζει να ενσωματώνεται το πολιτικό ρίσκο. Αλλά, σε λίγες μόνο συνεδριάσεις ανέβηκε ο δείκτες κοντά στις 1.160 μονάδες. Που πήγε ο κίνδυνος αστάθειας, ενώ μάλιστα οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η κυβέρνηση συνεργασίας δεν θα έχει καλά αποτελέσματα στις Ευρωεκλογές… Η αναβάθμιση από τη Fitch έδωσε μία αφορμή για άνοδο, αλλά, όπως αναφέρουν αναλυτές, ο εκλογικό αποτέλεσμα είτε είναι εντός των προβλέψεων είτε απέχει θα επηρεάσει τη βραχυχρόνια πορεία του Χ.Α και όχι την γενικότερη πορεία του. Με την προϋπόθεση ότι δεν θα παραιτηθεί η κυβέρνηση ή δεν θα πάμε σε εκλογές πριν το 2015. Δηλαδή, η επόμενη ημέρα για το ελληνικό χρηματιστήριο θα είναι ανάλογη των αποτελεσμάτων αλλά όχι οι επόμενες ημέρες όταν θα ξεχαστεί με κάποια άλλη αφορμή. Τα επίπεδα του ελληνικού χρηματιστηρίου έχουν γυρίσει πάλι σε ελκυστικές τιμές και πλέον οι περισσότερες ελληνικές εισηγμένες έχουν θεμελιώδη που τις κάνουν περήφανες.

Έξαλλου, μη ξεχνάμε ότι οι εισροές των ξένων στο ελληνικό χρηματιστήριο γίνονται τους τελευταίους 22 μήνες, χωρίς η οικονομία να είναι βελτιωμένη ή η κυβέρνηση να έχει την πλειοψηφία. Θυμίζουμε την αποχώρηση του τρίτου εταίρου.
 

Ποιο το κόστος της πολιτικής αστάθειας και η μοίρα της Ευρώπης

Οπότε γιατί αυτές οι εκλογές είναι πηγή φόβου για το αποτέλεσμα, αφού όπως φαίνεται δεν λαμβάνεται υπόψιν, τουλάχιστον μέχρι τις εθνικές εκλογές. Σύμφωνα με μελέτες, οι σχέσεις μεταξύ της πολιτικής αβεβαιότητας και των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών και οικονομικών δεικτών έχει να κάνει περισσότερο με την κατάσταση της οικονομίας. Δηλαδή, η πολιτική αβεβαιότητα υπάρχει σε περιόδους κρίσεων και χαμηλές οικονομικής δραστηριότητας και αντίστροφα. Και αυτό, διότι σε εποχές λιτότητας και υψηλής ανεργίας οι πολίτες ζητούν αλλαγές κυβέρνησης. Όταν μάλιστα, δεν υπάρχουν περιθώρια για παροχές, πάλι ζητούν αλλαγή. Και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος εκλογών και αστάθειας. Ειδικά τώρα, που οι Ευρωπαίοι αμφισβητούν την ίδια την Ευρώπη και την ύπαρξη δημοκρατίας.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, όταν δεν υπάρχει σαφής πολιτική σε μία χώρα οι μετοχές είναι εκείνες που αντιδρούν πρώτες. Φυσικά, αντιδρούν περισσότερο σε γεγονότα που έχουν και οικονομικό αντίκτυπο, όπως η κρίση του 2008. Για παράδειγμα, το Βέλγιο δεν είχε κυβέρνηση για χρόνια. Κι όμως οι ρυθμοί κινήθηκαν φυσιολογικά και το οικονομικό πρόγραμμα δεν ξέφυγε.

Παραδείγματα

-Σε γενικές γραμμές, μέρα με τη μέρα, οι τιμές των μετοχών αντιδρούν στις ειδήσεις σχετικά με το τι οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο έχουν κάνει ή μπορεί να κάνουν Για παράδειγμα, στις 3 Μαρτίου το 2014 οι ευρωπαϊκές μετοχές έχασαν περίπου το 3% της αξίας τους όταν το ρωσικό κοινοβούλιο ενέκρινε την αίτηση του Βλ. Πούτιν να χρησιμοποιήσει ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις στην Ουκρανία. Το ρωσικό χρηματιστήριο υποχώρησε επάνω από 10%. Αλλά το κλίμα αντιστράφηκε, όταν τελικά δεν έχει επηρεάσει την ενέργεια και την οικονομία παγκοσμίως….

-Άλλο παράδειγμα, η Ελλάδα. Όταν οι Ευρωπαίοι πολιτικοί ανακοίνωσαν τη συμφωνία να μειώσουν το χρέος της Ελλάδας κατά το ήμισυ στις 27 Οκτωβρίου 2011 , οι μετοχές στις ΗΠΑ σημείωσαν κέρδη 3%, ενώ οι μετοχές σε Γαλλία και Γερμανία έκαναν ράλι 5%. Νωρίς, την επόμενη εβδομάδα, οι μετοχές διέγραψαν όλα τα κέρδη τους, όταν ο τότε πρωθυπουργός στην Ελλάδα ανακοίνωσε την πρόθεσή του να διεξαγάγει δημοψήφισμα για τη συμφωνία. Όταν, όμως, οι άλλοι Έλληνες πολιτικοί εξέφρασαν την αντίθεσή τους στην πρωτοβουλία αυτή ξαφνικά οι μετοχές αυξήθηκαν απότομα.

-Όταν έγιναν οι εκλογές του 2012 στην Ελλάδα, τα αποτελέσματα θεωρήθηκαν ως ένα δημοψήφισμα για τη συνέχιση της Ελλάδας ως μέλος της Ευρωζώνης (Κάτι που δεν έχουμε τώρα)! Τα πολιτικά κόμματα προτείνουν επαναδιαπραγμάτευση του μνημονίου της Ελλάδας με την Ευρώπη και κακό αποτέλεσμα των εκλογών θα συνεπαγόταν μια ελληνική έξοδο, με απροσδιόριστες συνέπειες και για άλλα ευάλωτα μέλη της ευρωζώνης, όπως η Ιταλία και η Ισπανία .

Λίγο πριν από τις ελληνικές εκλογές , ο μέσος όρος της μεταβλητότητας σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες ήταν πέντε φορές μεγαλύτερη από ποτέ, δείχνοντας μια ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα αβεβαιότητας.

– Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ στις 4 Νοεμβρίου του 2008 ( Ομπάμα έναντι του Μακέιν ) η σύνοδος κορυφής της G20 που θα ακολουθούσε στις 14-15 Νοεμβρίου 2008. Η μεταβλητότητα ήταν 8 φορές μεγαλύτερη από ποτέ.