Η τρόικα φεύγει, η ενισχυμένη εποπτεία έρχεται

Του Γιώργου Παπαγεωργίου

Απόσυρση του ΔΝΤ από την τρόικα όπως την ξέρουμε σήμερα και ένα νέο σύστημα εποπτείας της ελληνικής οικονομίας προετοιμάζεται στις Βρυξέλλες, το οποίο θα βασίζεται κατά κύριο λόγο στην Κομισιόν. Κεντρικό ρόλο στο νέο σύστημα θα έχει ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (EMS), ο οποίος, εφόσον χρειάζεται, θα στηρίζει και τη χρηματοδότηση μέσω της απορρόφησης μέρους των ελληνικών εκδόσεων ομολόγων και θα εξελιχθεί σε ένα είδος «Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου», αναλαμβάνοντας τις αρμοδιότητες που μέχρι σήμερα είχε το ΔΝΤ στα πακέτα βοήθειας. Οι συζητήσεις για τις νέες δομές που θα δημιουργηθούν συνδέονται ασφαλώς και με τη συμφωνία για τη νέα ελάφρυνση του χρέους, η οποία θα αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία θα δέσουν όλες οι άλλες αποφάσεις, καθώς θα προσδιορίσει και τις χρηματοδοτικές ανάγκες για το επόμενο διάστημα.

Σε κάθε περίπτωση, η υλοποίηση των μέτρων ελάφρυνσης του χρέους θα συνδέεται με την κάλυψη συγκεκριμένων και προσυμφωνημένων υποχρεώσεων της Ελλάδας (διαρθρωτικές πολιτικές, δημοσιονομικοί στόχοι) που θα αποτυπωθούν στο νέο πρόγραμμα.

Η κυβέρνηση και οι εταίροι προωθούν το νέο σύστημα με στόχο να συνθέσουν μια εικόνα στην οποία η Ελλάδα «εγκαταλείπει τα μνημόνια», ενώ το ΔΝΤ φεύγει από την Ευρώπη και θα επιχειρηθεί να φανεί, τουλάχιστον επικοινωνιακά, ότι δίνεται μεγάλη έμφαση και στην οικονομική ανάπτυξη. Μάλιστα είναι πολύ πιθανό η ονομασία του νέου πολυετούς σχεδίου για την Ελλάδα να έχει τον όρο «ανάπτυξη» ως βασικό συνθετικό της, αντί για τη «διάσωση» και τη «στήριξη» που επικράτησαν στο παρελθόν. Στην πράξη, όμως, ο έλεγχος και η εποπτεία της ελληνικής οικονομίας θα παραμείνει πλήρης και ασφυκτικός και θα υπάρχει ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα μακροοικονομικής προσαρμογής το οποίο θα ακολουθείται κατά γράμμα. Το νέο σχήμα θα εντάσσεται στη διαδικασία της ενισχυμένης εποπτείας, η οποία προβλέπεται από τον κανονισμό 472 της Ε.Ε., με τον οποίο στην ουσία θεσμοθετήθηκαν σε ένα συγκροτημένο ευρωπαϊκό πλαίσιο όλες οι διαδικασίες χρηματοδότησης, μνημονίων και εποπτείας που αναπτύχθηκαν άρον άρον για τη στήριξη της Ελλάδας από το 2010.

Η ενισχυμένη εποπτεία είναι ένα βήμα πέρα από τη διαδικασία δημοσιονομικού συντονισμού και αποφυγής των υπερβολικών ελλειμμάτων που ισχύουν για όλες τις χώρες (αυτή προβλέπεται από τον κανονισμό 473). Οι νέες διαδικασίες αφορούν χώρες που «αντιμετωπίζουν ή απειλούνται με μεγάλες δυσκολίες αναφορικά με τη χρηματοοικονομική τους σταθερότητα» και ενδεχομένως χρειάζονται οικονομική στήριξη. Στο πλαίσιο αυτό, καταρτίζεται και πάλι ένα δεσμευτικό πρόγραμμα, προβλέπεται αυστηρή παρακολούθηση των στόχων, με εκθέσεις προόδου, αξιολόγηση των πολιτικών, συστάσεις για διορθωτικά μέτρα και όλα όσα συμβαίνουν τα τελευταία χρόνια με την τρόικα.

Η διαφορά είναι ότι οι εκθέσεις προόδου θα είναι εξάμηνες, ενώ ο ρόλος του ΔΝΤ υποβαθμίζεται. Ο διεθνής οργανισμός θα μπορεί να μετέχει στις διαδικασίες, εφόσον κριθεί ότι κάτι τέτοιο χρειάζεται, αλλά η σχέση του θα είναι πλέον απευθείας με την Κομισιόν και όχι με το κράτος-μέλος. Εν ολίγοις, αν το ΔΝΤ έχει κάτι να πει για την Ελλάδα, θα το λέει στην Κομισιόν κι εκείνη θα έχει την επαφή με το κράτος-μέλος.

Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας αντί ΔΝΤ

Σ το επόμενο διάστημα θα κριθεί αν ο ESM θα αναλάβει εκείνος την εναπομένουσα χρηματοδότηση του ΔΝΤ προς την Ελλάδα, ώστε να περιοριστεί ακόμα περισσότερο ο ρόλος του τελευταίου. Μια τέτοια εξέλιξη είναι κάτι που θέλει η Γερμανία και το έχει επανειλημμένα ζητήσει -παρασκηνιακώς- ο επικεφαλής του ESM Κλάους Ρέγκλινγκ, αλλά το θέμα δεν έχει συζητηθεί επισήμως. Είναι κάτι, πάντως, που και αρκετοί στο ΔΝΤ επιθυμούν, καθώς οι μη ευρωπαϊκές χώρες-μέλη του διεθνούς οργανισμού θέλουν να ξεμπλέξουν με την Ευρωζώνη, αφού συνεχώς αναφύονται άλλα θέματα στη διεθνή οικονομία.

Σύμφωνα με το σχέδιο που είναι υπό επεξεργασία, ο ESM θα διαθέσει για την Ελλάδα τη λεγόμενη «προληπτική γραμμή πίστωσης», η οποία θα μπορεί να καλύπτει και την αγορά ελληνικών ομολόγων, εφόσον οι συνθήκες στην αγορά είναι καλές. Προϋπόθεση για να γίνει κάτι τέτοιο είναι η Ελλάδα να έχει αποκτήσει ήδη πρόσβαση στην αγορά με εκδόσεις ομολόγων (κάτι που έχει αρχίσει και θα συνεχιστεί). Εφόσον τελικά η γραμμή διατεθεί, θα αποτελέσει ένα δίχτυ ασφαλείας για τη χρηματοδότηση της ελληνικής κυβέρνησης και θα επιτρέψει την εξομάλυνση των εκδόσεων ομολόγων, χωρίς να υπάρχει το στίγμα του νέου δανείου και του νέου μνημονίου, παρότι στην πραγματικότητα η ουσία θα είναι περίπου η ίδια.

Στα καλά, πάντως, της νέας διαδικασίας πρέπει να συμπεριληφθεί η μεγαλύτερη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στο οποίο η Κομισιόν θα πρέπει να υποβάλει τις εκθέσεις που θα συντάσσει για την Ελλάδα (ή όποια άλλη χώρα ενταχθεί στο σύστημα αυτό). Και η αρμόδια επιτροπή του Ευρωκοινοβουλίου θα μπορεί όμως να καλεί σε συζήτηση εκπροσώπους του ΕΚΤ και του ΔΝΤ. Μπορεί το Ευρωκοινοβούλιο να μην έχει ουσιαστικές αρμοδιότητες (βέτο κ.λπ.) σε τέτοια θέματα, αλλά η συμμετοχή του στη διαδικασία είναι θετική εξέλιξη. Επίσης, θετικά αναμένεται να λειτουργήσει και το γεγονός ότι τον πρώτο λόγο στο εξής θα τον έχει η Κομισιόν, η οποία με τον νέο πρόεδρο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ φιλοδοξεί να αποκτήσει έναν πιο αναπτυξιακό αέρα, αλλά και πιο δημοκρατικό. Τον τελικό λόγο πάντα θα έχει το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης (Eurogroup).

Οσο για την απόσυρση του ΔΝΤ στο παρασκήνιο, μπορεί να έχει θετικά στοιχεία, αλλά η σύντομη ιστορία των μνημονίων έδειξε ότι το Ταμείο ήταν εκείνο που πρότεινε κούρεμα του χρέους το 2010 χωρίς η εισήγησή του να γίνει αποδεκτή, αφού οι χώρες της Ευρωζώνης καθυστέρησαν για να δώσουν χρόνο στις ευρωπαϊκές τράπεζες να πουλήσουν τα ελληνικά ομόλογα στην ΕΚΤ – αλλά και ότι είναι εκείνο που προτείνει κούρεμα και σήμερα.