H οικονομική μάχη κατά του ιού-εφιάλτη Εμπολα

Του Παναγιώτη Γκρουμούτη

Αντιμέτωπη με μια εν εξελίξει ανθρωπιστική κρίση βρίσκεται η παγκόσμια κοινότητα, μια κρίση θανατηφόρα, χωρίς οδό διαφυγής και κυρίως χωρίς επαρκή όπλα να αντιμετωπιστεί. Ο εφιάλτης του ιού Eμπολα ξαναχτυπά, με τους ειδικούς να εκτιμούν ότι αυτή τη φορά επανακάμπτει πιο βίαια και πιο καταλυτικά για τις ανθρώπινες ζωές, ακόμα και από τη μαύρη περίοδο του μακρινού 1976, όταν και τότε είχε εξελιχτεί σε πανδημία στις αφρικανικές χώρες θερίζοντας χιλιάδες ανθρώπινες ζωές. Η παγκόσμια κοινότητα αγωνιά και προσπαθεί να θωρακιστεί. Ακόμα κι αν αυτό της στοιχίσει πολύ ακριβά… Μοιάζει έως και κυνικό να προσπαθεί κανείς να υπολογίσει το οικονομικό κόστος μιας θανατηφόρας επιδημίας πλην όμως υπάρχει και αυτή η παράμετρος και υπό προϋποθέσεις μπορεί να αποδειχτεί κομβική ως προς την αντιμετώπιση της όλης απειλής.

Το μόνο βέβαιο τη δεδομένη χρονική στιγμή είναι ότι οι Αρχές των χωρών της Δυτικής Αφρικής αδυνατούν να αντιμετωπίσουν με ίδια μέσα τη διασπορά του ιού. Δεν μοιάζουν ικανές ούτε καν να τον περιορίσουν καίτοι οι ηγέτες των χωρών αυτών ομονοούν ως προς τη λήψη αυστηρών μέτρων τουλάχιστον σε επίπεδο διασύνδεσης, μεταφορών και ελέγχου των συνόρων τους. Το πρόβλημα όμως είναι ότι ήδη ο αριθμός των θυμάτων και η γεωγραφική επέκταση του θανατηφόρου ιού είναι τέτοια ώστε οι ειδικοί του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας εκτιμούν ότι θα χρειαστούν τουλάχιστον έξι μήνες για να σταματήσει η επιδημία και αυτό υπό την προϋπόθεση οι έλεγχοι των κρουσμάτων θα γίνονται με αυστηρά μέσα και μεθοδολογία, κάτι που δεν μπορεί να συμβεί από τη στιγμή που δεν το διασφαλίζουν οι υποδομές στις αφρικανικές χώρες. Κι εδώ κάπου μπαίνει ο διεθνής παράγοντας και αρχίζουν να μετράνε τα κεφάλαια που θα ριχτούν στη μάχη κατά του Eμπολα…

Το σοβαρότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η διεθνής κοινότητα είναι το ότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχει αντίδοτο ή αποτελεσματική θεραπεία για την αντιμετώπιση του ιού. Οπως επίσης είναι πρακτικά αδύνατη η διεθνής απομόνωση των περιοχών που πλήττονται περισσότερο από το ξέσπασμα της επιδημίας του αιμορραγικού πυρετού. Συνεπώς η έγκαιρη αντιμετώπισή του είναι παγκόσμια προτεραιότητα και απαιτεί συντονισμένη δράση.

Ταμείο κατά του Eμπολα από την Παγκόσμια Τράπεζα

Η Παγκόσμια Τράπεζα είναι αυτή που αναλαμβάνει να συντονίσει την οικονομική μάχη κατά του Eμπολα. Ηδη ανακοίνωσε τη σύσταση ενός ειδικού ταμείου, ενός «emergency fund», με αρχικό κεφάλαιο άνω των 200 εκατ. δολαρίων. Τα κεφάλαια αυτά, σε πρώτη φάση, θα διανεμηθούν προς δύο κατευθύνσεις: περίπου το ήμισυ αυτών θα τεθεί στη διάθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για να καλυφθούν οι υγειονομικές ανάγκες όσον αφορά στη μάχη κατά του ιού. Οπως επιβεβαίωσε η γενική διευθύντρια του ΠΟΥ, Μάργκαρετ Τσαν, τα κεφάλαια αυτά θα διατεθούν κυρίως για την πρόσληψη γιατρών στις περιοχές που πλήττονται από την επιδημία και την προμήθεια του αναγκαίου ιατροφαρμακευτικού υλικού, ιδίως στολών και προστατευτικών μέσων.

Το εναπομείναν ποσό από το αρχικό κεφάλαιο του ταμείου της Παγκόσμιας Τράπεζας για τον Εμπολα θα διατεθεί προς τις κυβερνήσεις των χωρών που πλήττονται, δηλαδή της Γουινέας, της Λιβερίας, της Σιέρα Λεόνε και της Ακτής Ελεφαντοστού, προκειμένου να καλυφθούν οι δικές τους ανάγκες προστασίας των στρατιωτικών δυνάμεων που συμφώνησαν να αναπτύξουν ώστε να απομονώσουν τις εκάστοτε περιοχές με τα περισσότερα κρούσματα του ιού. Με δυο λόγια στις περί ων ο λόγος χώρες της Δυτικής Αφρικής γίνεται προσπάθεια να εγκλωβιστεί ο ιός στις ήδη πληγείσες περιοχές: απαγορεύτηκαν όλες οι διασυνοριακές μεταφορές και τα αεροδρόμια των χωρών αυτών ουσιαστικά είναι αποκλεισμένα, αφού η μία μετά την άλλη οι δυτικές αεροπορικές εταιρείες αναστέλλουν τις πτήσεις τους προς αυτά. Μάλιστα οι πρωθυπουργοί των συγκεκριμένων χωρών συμφώνησαν με τη σειρά τους να διαθέσουν από τους εθνικούς τους προϋπολογισμούς ένα έτερο έκτακτο κονδύλι, ύψους περί των 130-140 εκατ. δολαρίων, για να χρησιμοποιηθεί σε δεύτερη φάση στην επιχείρηση καταστολής της επιδημίας.

Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης

Με δεδομένο ότι μια ενδεχόμενη αποτυχία ελέγχου της διασποράς του ιού θα έχει καταστροφικές συνέπειες διεθνώς, τόσο από πλευράς θνησιμότητας όσο και από οικονομικής, η Ε.Ε. αποφάσισε να αναλάβει κι αυτή δράση. Σε πρώτη ανάγνωση με την οικονομική συνεισφορά προς τις πληγείσες χώρες. Από την πρώτη στιγμή που κατέστη σαφές το πρόβλημα, η Eυρωπαϊκή Επιτροπή απελευθέρωσε κονδύλια ύψους 3,9 εκατ. ευρώ, τα οποία έθεσε στη διάθεση των πληγεισών χωρών. Ενδεικτική είναι η δήλωση της αρμόδιας για τη Διεθνή Συνεργασία και τις Ανθρωπιστικές Κρίσεις επιτρόπου, Κρισταλίνα-Ιβάνοβα Γκεοργκίεβα, ότι η Ευρώπη και η Δύση γενικότερα ανησυχούν ακόμα και για τη μόλυνση του εδάφους. Η κυρία Γκεοργκίεβα απηύθυνε έκκληση σε ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα για κοινή δράση και δεσμεύτηκε εκ μέρους της Κομισιόν ότι στο επόμενο διάστημα θα διατεθούν κι άλλα κονδύλια και θα δοθεί νέα αρωγή στις προσπάθειες των τοπικών αρχών, μέσω του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας , των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού και της Ερυθράς Ημισελήνου.

Οι παράπλευρες απώλειες

Η δήλωση της Ευρωπαίας επιτρόπου κρύβει και μια άλλη, εξόχως ανησυχητική παράμετρο της κρίσης. Αυτή των… παράπλευρων απωλειών. Οι χώρες της Δυτικής Αφρικής αποτελούν προνομιακό πεδίο δραστηριοποίησης για μια σειρά δυτικών εταιρειών, κυρίως στους τομείς της ενέργειας και των ορυκτών. Από την πρώτη στιγμή οι εταιρείες αυτές ουσιαστικά υπολειτουργούν και σε ορισμένες περιπτώσεις το προσωπικό τους, ιδίως οι ξένοι υπήκοοι, ήδη έχουν εγκαταλείψει τις θέσεις τους. Μια πρώτη εκτίμηση των αναλυτών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου κάνει λόγο για σημαντικές επιπτώσεις της επιδημίας στις οικονομίες των αφρικανικών χωρών. Ενδεικτικά εκτιμούν πως μόνο στην περίπτωση της Γουινέας η επιδημία θα κόψει περίπου το 1% του συνολικού ΑΕΠ της χώρας. Κάτι ανάλογο -αν όχι χειρότερο- συμβαίνει και στην περίπτωση της Ακτής Ελεφαντοστού. Με τη σειρά τους τα οικονομικά προβλήματα των χωρών αυτών θα έχουν αντίκτυπο και σε συγκεκριμένους τομείς της διεθνούς οικονομίας, όπως για παράδειγμα στη διαμόρφωση των τιμών συγκεκριμένων ορυκτών μετάλλων (λόγω αποκλεισμού των δυτικοαφρικανικών χωρών από τις διεθνείς μεταφορές και το εμπόριο) ή ακόμα και παραγώγων όπως ο καφές (Ακτή Ελεφαντοστού).  Συνεπώς οι ειδικοί του ΔΝΤ εμφανίζονται από τώρα πεπεισμένοι πως, όταν και εφόσον αντιμετωπιστεί η απειλή της διασποράς του ιού, θα απαιτηθούν νέα, πρόσθετα κεφάλαια από τη διεθνή κοινότητα για να πάρουν μπρος οι οικονομίες των χωρών που έχουν πληγεί.

Οι παράπλευρες απώλειες σε τουρισμό και αγροτικά προϊόντα

Το ξέσπασμα της επιδημίας προκαλεί τεράστιες παράπλευρες απώλειες στην οικονομία των δυτικοαφρικανικών χωρών και κυρίως στον τουρισμό και τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων.

Τα νούμερα λένε τη μισή αλήθεια: για παράδειγμα, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο εκπρόσωπος των ξενοδόχων στην πρωτεύουσα της Γουινέας, οι ακυρώσεις κρατήσεων και η μείωση των αφίξεων στη χώρα έχει ξεπεράσει το 80% τον τελευταίο μήνα – από τη στιγμή δηλαδή που ξέσπασε η επιδημία του Εμπολα. Ανάλογα στοιχεία επικαλούνται και οι δραστηριοποιούμενοι στην τουριστική βιομηχανία της Ακτής Ελεφαντοστού που κάνουν λόγο για τον χειρότερο Αύγουστο των τελευταίων δεκαετιών σε σχέση με τις αφίξεις και τις κρατήσεις.

Η άλλη μισή αλήθεια είναι ότι ο φόβος για τον θανατηφόρο ιό προφανώς δεν θα ξεπεραστεί μέσα σε λίγους μήνες. Πρακτικά οι χώρες της Δυτικής Αφρικής έχουν ήδη απομονωθεί από τον παγκόσμιο τουριστικό χάρτη, κάτι που αναμένεται να κρατήσει αρκετά χρόνια. Ανθρωποι που έχουν βιώσει ανάλογες περιπτώσεις (πολέμους, επιδημίες κ.λπ.) λένε ότι θα χρειαστεί μια περίοδος πέντε έως επτά ετών για να εξομαλυνθεί η κατάσταση. Οι άνθρωποι ξεχνούν μεν, πλην όμως όχι… αρκετά γρήγορα!

Τέλος, μεγάλο πλήγμα έχουν υποστεί η Λιβερία και ακόμα περισσότερο η Γουινέα σε ό,τι αφορά την αγροτική τους οικονομία – και δη στις εξαγωγές του πλέον ευπώλητου προϊόντος τους, της μπανάνας! Οι περιοχές γύρω από τις πόλεις Gueckedou και Macenta στη Γουινέα είναι διάσημες ανά τον κόσμο για τα υψηλής ποιότητας φρούτα τους, τις μπανάνες και τα μάνγκο, που αποτελούν και το υπ’ αριθμόν ένα εξαγώγιμο αγροτικό προϊόν της χώρας. Δυστυχώς, όμως, εδώ και πάνω από έναν μήνα δεν έχει φύγει προς εξαγωγή ούτε ένα φορτίο. Κανείς δεν θέλει, κανείς δεν διακινδυνεύει να φάει φρούτο από μια περιοχή που μετράει ήδη 110 νεκρούς και χιλιάδες βαριά άρρωστους. Η φετινή σεζόν θα είναι μακράν η χειρότερη για τους αγρότες των δυτικοαφρικανικών χωρών, επομένως και για τις οικονομίες τους που στηρίζονται στις εξαγωγές φρούτων και λαχανικών σε ποσοστά που κυμαίνονται από το 6,5% έως και το 8,5% του ΑΕΠ τους.