Η διαδρομή των γυναικών προς την κορυφή της επιχειρηματικής και πολιτικής εξουσίας αποδεικνύεται λιγότερο ασφαλής από όσο έδειχνε μέχρι πρόσφατα. Ύστερα από δεκαετίες κατά τις οποίες η ισότητα των φύλων κατέγραφε σταθερά βήματα προόδου, νέα στοιχεία από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη αποκαλύπτουν μια ανησυχητική μεταβολή: οι γυναίκες αρχίζουν να χάνουν έδαφος σε ορισμένες από τις σημαντικότερες θέσεις λήψης αποφάσεων.
Παρά το γεγονός ότι διαθέτουν περισσότερα εκπαιδευτικά εφόδια και επαγγελματικά προσόντα από ποτέ, η παρουσία τους στα ανώτατα διοικητικά κλιμάκια των επιχειρήσεων, στους πολιτικούς θεσμούς και στους πολιτιστικούς οργανισμούς εξακολουθεί να συναντά εμπόδια. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, οι επιδόσεις των τελευταίων ετών υποδηλώνουν ότι οι κατακτήσεις προηγούμενων δεκαετιών δεν είναι πλέον δεδομένες.
Οι αλλαγές αυτές αποτυπώνονται τόσο στις επιλογές των επιχειρήσεων όσο και στη σταδιακή αποδυνάμωση των πολιτικών διαφορετικότητας και συμπερίληψης. Την ίδια στιγμή, παραδοσιακά στερεότυπα γύρω από τη γυναικεία ηγεσία, την οικογένεια και την επαγγελματική φιλοδοξία εξακολουθούν να επηρεάζουν τις ευκαιρίες ανέλιξης.
ΗΠΑ: Λιγότερες γυναίκες στα διοικητικά συμβούλια
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία για την αμερικανική επιχειρηματική αγορά.
Σύμφωνα με δεδομένα που συγκέντρωσε το Bloomberg, οι γυναίκες καταλαμβάνουν το 2026 μόλις το 25% των νέων θέσεων στα διοικητικά συμβούλια μεγάλων εισηγμένων εταιρειών, έναντι 33% την προηγούμενη περίοδο.
Την ίδια στιγμή, οι λευκοί άνδρες αποκτούν νέες θέσεις με ρυθμό που δεν είχε καταγραφεί την τελευταία δεκαετία, γεγονός που σηματοδοτεί σημαντική αλλαγή στην κατανομή των νέων διοικητικών ρόλων.
Η εικόνα αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μειώνεται συνολικά ο αριθμός των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια. Δείχνει, ωστόσο, ότι ο ρυθμός με τον οποίο εισέρχονται νέες γυναίκες στα κέντρα εταιρικής εξουσίας επιβραδύνεται, δημιουργώντας ερωτήματα για τη μελλοντική εξέλιξη της εκπροσώπησής τους.
Παρόμοιες ενδείξεις εντοπίζονται και στην ευρωπαϊκή αγορά, ακόμη και σε χώρες όπου έχουν θεσπιστεί κανόνες για την ενίσχυση της ισότιμης συμμετοχής.
Ισπανία: Από το 28% στο 18% οι γυναίκες CEOs
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ισπανίας, όπου η μεγαλύτερη παρουσία γυναικών στα διοικητικά συμβούλια δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη ενίσχυση στις ανώτερες εκτελεστικές θέσεις.
Παρότι οι κανονιστικές παρεμβάσεις έχουν συμβάλει στη βελτίωση της εκπροσώπησης στα διοικητικά όργανα, η συμμετοχή των γυναικών σε υψηλόβαθμες εκτελεστικές θέσεις μειώθηκε κατά μισή ποσοστιαία μονάδα μέσα σε έναν χρόνο.
Ακόμη εντονότερη είναι η μεταβολή στις θέσεις διευθύνοντος συμβούλου.
Σύμφωνα με στοιχεία της Grant Thornton, το ποσοστό των γυναικών CEOs υποχώρησε από το 28% στο 18% μέσα σε μόλις τρία χρόνια.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει μια κρίσιμη διάκριση: η συμμετοχή στα διοικητικά συμβούλια δεν ισοδυναμεί αναγκαστικά με πρόσβαση στην καθημερινή διοίκηση μιας εταιρείας.
Μια γυναίκα μπορεί να συμμετέχει στη χάραξη της στρατηγικής ενός οργανισμού, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει τις ίδιες πιθανότητες να αναλάβει την ανώτατη εκτελεστική ευθύνη.
Οι επιχειρήσεις απομακρύνονται από τις πολιτικές ισότητας
Πίσω από τη μεταβολή των αριθμών βρίσκεται και μια ευρύτερη αλλαγή στις προτεραιότητες των επιχειρήσεων.
Η ετήσια έρευνα Women in the Workplace της McKinsey και της LeanIn.Org καταγράφει σημαντική υποχώρηση της έμφασης που δίνουν οι εταιρείες στην επαγγελματική ανάπτυξη των γυναικών.
Ενώ το 2012 περίπου το 90% των επιχειρήσεων θεωρούσε προτεραιότητα την επαγγελματική εξέλιξη των γυναικών, σήμερα το αντίστοιχο ποσοστό έχει περιοριστεί περίπου στο 50%.
Η διαφοροποίηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι πολιτικές διαφορετικότητας, ισότητας και συμπερίληψης έχουν βρεθεί στο επίκεντρο έντονης πολιτικής και επιχειρηματικής αντιπαράθεσης.
Μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην αμερικανική προεδρία, αρκετές εταιρείες επανεξέτασαν ή περιόρισαν τις σχετικές πρωτοβουλίες τους, με ειδικούς να συνδέουν αυτή τη μεταβολή με την αποδυνάμωση μηχανισμών που υποστήριζαν την επαγγελματική ανέλιξη των γυναικών.
Ωστόσο, τα εμπόδια δεν περιορίζονται στις επίσημες εταιρικές πολιτικές. Συχνά διαμορφώνονται πολύ νωρίτερα στην επαγγελματική πορεία, μέσα από τις ευκαιρίες καθοδήγησης, τις αξιολογήσεις και τις προσδοκίες που συνοδεύουν διαφορετικά στάδια της ζωής.
Το χάσμα φιλοδοξιών μετά τα 40
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα συμπεράσματα της έρευνας αφορά στη μεταβολή των επαγγελματικών φιλοδοξιών με την ηλικία.
Στην αρχή της σταδιοδρομίας τους, άνδρες και γυναίκες κάτω των 30 ετών εμφανίζουν παρόμοια επιθυμία για επαγγελματική εξέλιξη.
Ωστόσο, όσο περνούν τα χρόνια, οι διαφορές διευρύνονται.
Μετά την ηλικία των 40 ετών, μόλις το 50% των γυναικών δηλώνει ότι επιθυμεί να διεκδικήσει μια υψηλότερη θέση, έναντι 71% των ανδρών.
Η απόκλιση αυτή δεν αποδίδεται αποκλειστικά στις προσωπικές επιλογές. Η άνιση κατανομή των οικογενειακών υποχρεώσεων, οι περιορισμένες ευκαιρίες καθοδήγησης και η έλλειψη ουσιαστικής υποστήριξης από τους εργοδότες επηρεάζουν τις προοπτικές εξέλιξης.
Για πολλές γυναίκες, η διεκδίκηση μιας ανώτερης θέσης δεν συνεπάγεται μόνο περισσότερες επαγγελματικές ευθύνες, αλλά και τη δυσκολία εξισορρόπησής τους με την οικογενειακή ζωή.
Έτσι, η γυάλινη οροφή δεν εμφανίζεται αποκλειστικά στο τελευταίο σκαλοπάτι της ιεραρχίας, αλλά μπορεί να διαμορφώνεται σταδιακά σε ολόκληρη την επαγγελματική διαδρομή.
Το διπλό πρότυπο απέναντι στις γυναίκες ηγέτιδες
Η Μαριάν Κούπερ, ερευνήτρια του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, επισημαίνει ότι βαθιά εδραιωμένες κοινωνικές αντιλήψεις εξακολουθούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται οι γυναίκες σε θέσεις εξουσίας.
Συχνά, από μια γυναίκα αναμένεται να είναι συνεργάσιμη, υποστηρικτική και προσιτή. Όταν όμως υιοθετεί ένα πιο αποφασιστικό διοικητικό ύφος ή καλείται να λάβει δύσκολες αποφάσεις, ενδέχεται να αντιμετωπίσει αυστηρότερη κριτική από έναν άνδρα στην ίδια θέση.
Αυτή η αντίφαση δημιουργεί ένα διπλό πρότυπο αξιολόγησης της ηγεσίας, στο οποίο χαρακτηριστικά που θεωρούνται θετικά για έναν άνδρα μπορεί να αντιμετωπίζονται διαφορετικά όταν εμφανίζονται σε μια γυναίκα.
Παράλληλα, οι γυναίκες καλούνται συχνά να αποδείξουν την καταλληλότητά τους μέσα από περισσότερα προσόντα, μεγαλύτερη εμπειρία ή πιο σταθερές επιδόσεις.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η επαγγελματική εξέλιξη μπορεί να απαιτεί δυσανάλογα μεγαλύτερη προσπάθεια, ακόμη και όταν οι αντικειμενικές ικανότητες είναι αντίστοιχες.
Οι μισθολογικές διαπραγματεύσεις και το αόρατο μειονέκτημα
Η άνιση μεταχείριση δεν αφορά μόνο στις προαγωγές και στις διοικητικές θέσεις, αλλά επεκτείνεται και στις οικονομικές απολαβές.
Έρευνα της Harvard Business School, η οποία εξέτασε περίπου 2.500 διαπραγματεύσεις στελεχών και μεταπτυχιακών φοιτητών από πέντε ηπείρους, διαπίστωσε ότι οι γυναίκες συχνά εξασφαλίζουν λιγότερο ευνοϊκούς όρους ή δυσκολεύονται περισσότερο να καταλήξουν σε συμφωνία.
Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή οι διαφοροποιήσεις καταγράφονται ακόμη και μεταξύ ατόμων με αντίστοιχα επαγγελματικά προσόντα.
Επομένως, οι μισθολογικές ανισότητες δεν συνδέονται αποκλειστικά με τη θέση, την εμπειρία ή τις ικανότητες των εργαζομένων.
Ο τρόπος διεξαγωγής των διαπραγματεύσεων, οι προκαταλήψεις και οι διαφορετικές προσδοκίες από άνδρες και γυναίκες μπορούν επίσης να επηρεάσουν το τελικό οικονομικό αποτέλεσμα.
Υποχώρηση της γυναικείας εκπροσώπησης και στην ευρωπαϊκή πολιτική
Η εικόνα δεν περιορίζεται στον επιχειρηματικό κόσμο.
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το ποσοστό των γυναικών μειώθηκε από 41% το 2019 σε 38,5% το 2024, καταγράφοντας την πρώτη υποχώρηση στη γυναικεία εκπροσώπηση του θεσμού.
Αντίστοιχα, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ο αριθμός των γυναικών επιτρόπων περιορίστηκε από 12 σε 11.
Η εξέλιξη αυτή καταγράφεται παρότι γυναίκες εξακολουθούν να κατέχουν ορισμένα από τα σημαντικότερα αξιώματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν βρίσκεται στην προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ρομπέρτα Μέτσολα στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και η Κάγια Κάλας στην κορυφή της ευρωπαϊκής διπλωματίας.
Η παρουσία γυναικών στα υψηλότερα θεσμικά αξιώματα, ωστόσο, δεν συνεπάγεται αυτομάτως και συνολική ενίσχυση της εκπροσώπησής τους σε όλα τα επίπεδα της πολιτικής εξουσίας.
Σημάδια στασιμότητας ακόμη και στις σκανδιναβικές χώρες
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι η επιβράδυνση της προόδου δεν περιορίζεται σε χώρες με παραδοσιακά μεγαλύτερες ανισότητες.
Ακόμη και οι σκανδιναβικές κοινωνίες, οι οποίες συχνά παρουσιάζονται ως διεθνή πρότυπα ισότητας των φύλων, εμφανίζουν ενδείξεις στασιμότητας.
Σύμφωνα με το Nordic Labour Journal, το 2026 αποτέλεσε την τρίτη συνεχόμενη χρονιά κατά την οποία η συμμετοχή των γυναικών σε διάφορες θέσεις εξουσίας μειώθηκε ή παρέμεινε αμετάβλητη σε χώρες όπως η Δανία, η Φινλανδία, η Ισλανδία και η Νορβηγία.
Το εύρημα υποδηλώνει ότι ακόμη και οι θεσμικές πολιτικές ισότητας, όταν έχουν εφαρμοστεί επί δεκαετίες, δεν εγγυώνται από μόνες τους τη συνεχή ενίσχυση της γυναικείας εκπροσώπησης.
Η διαδικτυακή παρενόχληση ως νέο εμπόδιο
Στις παραδοσιακές δυσκολίες προστίθεται και ένα ακόμη πρόβλημα: η αυξανόμενη έκθεση των γυναικών που δραστηριοποιούνται στη δημόσια ζωή σε απειλές, επιθέσεις και διαδικτυακή παρενόχληση.
Έκθεση του ΟΗΕ για τις γυναίκες, που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο, προειδοποιεί για πιέσεις στα δικαιώματα και για επιδείνωση των συνθηκών υπό τις οποίες πολλές γυναίκες ασκούν δημόσια εξουσία.
Η ψηφιακή βία μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για την ανάληψη δημόσιων ρόλων, αυξάνοντας το προσωπικό και επαγγελματικό κόστος της συμμετοχής στην πολιτική, στη διοίκηση ή στον δημόσιο διάλογο.
Σε αυτή την περίπτωση, η πρόκληση δεν περιορίζεται στην απόκτηση μιας θέσης ευθύνης, αλλά επεκτείνεται και στη δυνατότητα άσκησής της χωρίς εκφοβισμό.
Πολιτισμός: Μικρότερη εκπροσώπηση και χαμηλότεροι προϋπολογισμοί
Οι διαφορές αποτυπώνονται και σε κλάδους που συνδέονται με τη δημιουργικότητα και την πολιτιστική παραγωγή.
Στην ισπανική κινηματογραφική βιομηχανία, οι γυναίκες καλύπτουν το 39% των βασικών θέσεων ευθύνης, ενώ οι ταινίες που σκηνοθετούν χρηματοδοτούνται κατά μέσο όρο με 51,4% χαμηλότερους προϋπολογισμούς από τις αντίστοιχες παραγωγές ανδρών σκηνοθετών.
Στη μουσική βιομηχανία, η παρουσία τους παραμένει επίσης περιορισμένη, καθώς μόλις το 22,8% των συμμετοχών στα μεγάλα φεστιβάλ αφορά σε γυναίκες καλλιτέχνιδες.
Πρόκειται για ανισότητες που δεν περιορίζονται στην αριθμητική εκπροσώπηση, αλλά συνδέονται άμεσα με την πρόσβαση στη χρηματοδότηση, στην προβολή και στις επαγγελματικές ευκαιρίες.
Το μεγάλο παράδοξο της γυναικείας καριέρας
Η συνολική εικόνα αναδεικνύει μια αντίφαση που παραμένει άλυτη.
Οι γυναίκες διαθέτουν σήμερα υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, περισσότερες επαγγελματικές δυνατότητες και μεγαλύτερη συμμετοχή στην οικονομική ζωή σε σχέση με προηγούμενες γενιές. Ωστόσο, η πρόσβασή τους στις κορυφαίες θέσεις εξουσίας εξακολουθεί να μην αντανακλά πλήρως αυτή την πρόοδο.
Οι θεσμικοί περιορισμοί, τα κοινωνικά στερεότυπα, η άνιση κατανομή των οικογενειακών ευθυνών και η αποδυνάμωση ορισμένων εταιρικών πολιτικών συνθέτουν ένα περιβάλλον στο οποίο η επαγγελματική ανέλιξη παραμένει δυσκολότερη για πολλές γυναίκες.
Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ έχει ήδη επισημάνει ενδείξεις οπισθοδρόμησης στην ισότητα των φύλων, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι η συνολική πρόοδος από το 2006 παραμένει σημαντική.
Το κρίσιμο ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο να αυξηθεί ο αριθμός των γυναικών σε διοικητικά συμβούλια, κυβερνήσεις και διευθυντικές θέσεις.
Είναι να διαμορφωθούν συνθήκες που θα επιτρέπουν στις γυναίκες να διεκδικούν, να κατακτούν και να διατηρούν θέσεις εξουσίας με ίσους όρους, χωρίς οι επαγγελματικές τους προοπτικές να εξαρτώνται από στερεότυπα ή άνισες ευκαιρίες.
Διαφορετικά, η πρόοδος που επιτεύχθηκε με προσπάθειες δεκαετιών κινδυνεύει να αποδειχθεί πολύ πιο εύθραυστη από όσο θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα.
