Ούτε η πιο προβλέψιμη αγορά της Ευρώπης φαίνεται να προσφέρει πλέον εγγυήσεις επιβίωσης στις επιχειρήσεις της. Η βιομηχανία κατασκευής φερέτρων, ένας παραδοσιακός κλάδος με σχετικά σταθερή ζήτηση, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή οικονομική πίεση, καθώς τα προϊόντα χαμηλού κόστους από την Κίνα κατακτούν ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο της ευρωπαϊκής αγοράς.
Οι συνέπειες είναι ήδη αισθητές. Μία στις τέσσερις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις κατασκευής φερέτρων έχει κλείσει μέσα στην τελευταία πενταετία, με τον συνολικό αριθμό τους να υποχωρεί από τις 120 στις 90. Και όσες εξακολουθούν να λειτουργούν δυσκολεύονται να αναπληρώσουν το παραγωγικό κενό που άφησαν οι εταιρείες οι οποίες αποχώρησαν από την αγορά.
Μπροστά στον κίνδυνο περαιτέρω συρρίκνωσης, οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές συγκροτούν κοινό μέτωπο και προετοιμάζουν επίσημη προσφυγή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καταγγέλλοντας ότι οι κινεζικές εισαγωγές διατίθενται σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές, ενδεχομένως ακόμη και κάτω από την πραγματική τους αξία.
Παράλληλα, διατυπώνουν υποψίες για πρακτικές που επιτρέπουν σε ορισμένα εισαγόμενα προϊόντα να αποφεύγουν την ορθή τελωνειακή καταγραφή, δημιουργώντας πρόσθετα προβλήματα στον ανταγωνισμό.
Ένα στα τέσσερα εργοστάσια εκτός αγοράς
Η σταδιακή εξαφάνιση των μικρότερων ευρωπαϊκών μονάδων αποτελεί μία από τις σοβαρότερες επιπτώσεις της πίεσης που δέχεται ο κλάδος.
Ο Φόλκο Τσούλι, σύμβουλος που συμμετέχει στον συντονισμό της πρωτοβουλίας, επισημαίνει ότι οι επιχειρήσεις με μικρότερη παραγωγική δυναμικότητα δεν κατάφεραν να ανταποκριθούν στον ανταγωνισμό από τα εισαγόμενα φέρετρα.
«Οι μικρότερες μονάδες απλώς δεν άντεξαν την πίεση από τις εισαγωγές εκτός Ευρώπης», αναφέρει.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι οι επιχειρήσεις που παραμένουν ενεργές κατάφεραν να απορροφήσουν μόλις το 50% της παραγωγής των μονάδων που έκλεισαν. Το υπόλοιπο παραγωγικό κενό αποτυπώνει το μέγεθος των αλλαγών που έχουν συντελεστεί στην αγορά.
Η προσπάθεια για ευρωπαϊκή παρέμβαση δεν ξεκινά από το μηδέν. Την προηγούμενη χρονιά, ευρωβουλευτές είχαν θέσει το πρόβλημα στον Ευρωπαίο επίτροπο Εμπορίου, Μάρος Σέφτσοβιτς, προειδοποιώντας για τις επιπτώσεις των φθηνών κινεζικών προϊόντων.
Η απάντηση που έλαβαν ήταν ότι ο ίδιος ο κλάδος θα πρέπει να κινηθεί μέσω επίσημης καταγγελίας, προκειμένου να εξεταστεί η δυνατότητα λήψης μέτρων εμπορικής προστασίας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι εφαρμόζει ήδη περισσότερα από 200 μέτρα εμπορικής άμυνας για την προστασία της ευρωπαϊκής παραγωγής από αθέμιτες πρακτικές.
Ωστόσο, δεν σχολιάζει τις επιμέρους επαφές με τους κατασκευαστές φερέτρων, καθώς οι διαβουλεύσεις που αφορούν υποθέσεις εμπορικής άμυνας έχουν εμπιστευτικό χαρακτήρα.
Κινεζικό φέρετρο με κόστος μόλις στο ένα τρίτο
Το σημαντικότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των κινεζικών επιχειρήσεων εντοπίζεται στη μεγάλη διαφορά κόστους παραγωγής.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των Ευρωπαίων κατασκευαστών, ένα φέρετρο στην Κίνα μπορεί να κατασκευαστεί με κόστος ίσο περίπου με το ένα τρίτο εκείνου ενός αντίστοιχου ιταλικού προϊόντος, ακόμη και όταν χρησιμοποιείται ακριβώς η ίδια ξυλεία.
Οι εκπρόσωποι του κλάδου αποδίδουν αυτή την απόκλιση σε συνδυασμό παραγόντων, όπως οι κρατικές επιδοτήσεις, οι φορολογικές ελαφρύνσεις στις εξαγωγές, το χαμηλότερο εργατικό κόστος και οι φθηνότερες πρώτες ύλες.
Σημαντικό ρόλο θεωρούν ότι διαδραματίζει και η ευνοϊκότερη πρόσβαση των κινεζικών επιχειρήσεων στην ξυλεία που χρησιμοποιείται για την παραγωγή.
Επιπλέον, οι αυξημένοι αμερικανικοί δασμοί στα κινεζικά προϊόντα φαίνεται ότι έχουν ενισχύσει την κατεύθυνση των εξαγωγών προς την ευρωπαϊκή αγορά, αυξάνοντας την πίεση στους εγχώριους κατασκευαστές.
Ωστόσο, η ύπαρξη χαμηλότερου κόστους δεν συνιστά από μόνη της απόδειξη αθέμιτου ανταγωνισμού.
Για να επιβληθούν δασμοί αντιντάμπινγκ, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα πρέπει να αποδείξουν ότι τα κινεζικά προϊόντα πωλούνται στην ΕΕ κάτω από την κανονική τους αξία, ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία υφίσταται ουσιαστική ζημία και ότι υπάρχει άμεση σύνδεση ανάμεσα στη ζημία και στις συγκεκριμένες εισαγωγές.
Γι’ αυτόν τον λόγο, ο συνασπισμός των κατασκευαστών, ο οποίος δεν έχει ακόμη αποκτήσει επίσημη επωνυμία, συγκεντρώνει αναλυτικά δεδομένα για το κόστος παραγωγής, τις τιμές των πρώτων υλών, τους μισθούς και τις εργοστασιακές τιμές πώλησης.
Στόχος είναι η σύγκριση ίδιων ή απολύτως αντίστοιχων προϊόντων από την Ευρώπη και την Κίνα, ώστε να δημιουργηθεί τεκμηριωμένος φάκελος καταγγελίας.
Το μυστήριο με τα 30.000 φέρετρα στην Ιταλία
Πέρα από το κόστος, οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές εξετάζουν και πιθανές παρατυπίες στην τελωνειακή δήλωση εισαγόμενων φερέτρων.
Η ανάλυση των διαθέσιμων εμπορικών και παραγωγικών στοιχείων έχει αναδείξει αποκλίσεις που προκαλούν ερωτήματα σχετικά με τον πραγματικό όγκο των εισαγωγών.
Ο μαθηματικός Εμιλιάνο Ινγκούσιο, ο οποίος ανέλαβε την επεξεργασία των σχετικών δεδομένων, εντόπισε στην ιταλική αγορά ένα ανεξήγητο έλλειμμα που αντιστοιχεί σε περίπου 30.000 φέρετρα ετησίως.
Το γεγονός αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η ζήτηση φερέτρων συνδέεται άμεσα με τη θνησιμότητα και, συνεπώς, εμφανίζει μεγαλύτερη προβλεψιμότητα σε σύγκριση με άλλες καταναλωτικές αγορές.
Κατά την εκτίμησή του, τόσο μεγάλες αποκλίσεις ενδέχεται να υποδηλώνουν ότι σημαντικές ποσότητες εισαγόμενων προϊόντων δεν εμφανίζονται ως φέρετρα στις επίσημες τελωνειακές καταγραφές.
Εφόσον επιβεβαιωθεί κάτι τέτοιο, η πραγματική διείσδυση των κινεζικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη από εκείνη που προκύπτει από τα δημοσιευμένα εμπορικά στοιχεία.
Το «παραθυράκι τύπου IKEA» και τα ασυναρμολόγητα φέρετρα
Μία από τις πρακτικές που βρίσκονται στο μικροσκόπιο των Ευρωπαίων παραγωγών έχει χαρακτηριστεί «παραθυράκι τύπου IKEA».
Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, φέρετρα κινεζικής κατασκευής ενδέχεται να εισάγονται στην Ευρώπη αποσυναρμολογημένα, μέσα σε επίπεδες συσκευασίες, και να δηλώνονται στα τελωνεία ως επεξεργασμένη ξυλεία ή ξύλινα εξαρτήματα.
Η συναρμολόγηση πραγματοποιείται στη συνέχεια εντός της ΕΕ, πριν από τη διάθεσή τους στην αγορά ως ολοκληρωμένων προϊόντων.
Η πρακτική αυτή, εφόσον αποδειχθεί, θα μπορούσε να εξηγεί γιατί ορισμένες ποσότητες δεν καταγράφονται στις επίσημες στατιστικές εισαγωγών φερέτρων.
Πάντως, η Κομισιόν διευκρινίζει ότι η διεθνής τελωνειακή νομοθεσία δεν επιτρέπει μια τέτοια ταξινόμηση, όταν το ασυναρμολόγητο προϊόν διατηρεί τα βασικά χαρακτηριστικά του τελικού εμπορεύματος.
Με άλλα λόγια, ένα φέρετρο που μεταφέρεται σε κομμάτια δεν μπορεί να δηλώνεται νόμιμα ως απλή ξυλεία, εφόσον πληροί τα σχετικά κριτήρια ταξινόμησης.
Οι κατασκευαστές εξετάζουν και μία δεύτερη πιθανή μέθοδο: τη μεταφορά φερέτρων ως υλικών συσκευασίας άλλων εμπορευμάτων, ώστε να μην καταγράφονται ως ξεχωριστά προϊόντα.
Προς το παρόν, πρόκειται για υποψίες και ενδείξεις που αναζητούν τεκμηρίωση, όχι για διαπιστωμένες παραβάσεις.
Από τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα μέχρι τα φέρετρα
Η υπόθεση δείχνει ότι οι εμπορικές αντιπαραθέσεις μεταξύ Ευρώπης και Κίνας επεκτείνονται πλέον σε ολοένα περισσότερους παραγωγικούς κλάδους.
Η πίεση από τα κινεζικά προϊόντα δεν αφορά αποκλειστικά την ηλεκτροκίνηση, τον χάλυβα ή τη χημική βιομηχανία, αλλά επηρεάζει και παραδοσιακές δραστηριότητες με μικρότερη παραγωγική κλίμακα.
Η κινητοποίηση των κατασκευαστών φερέτρων εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση ενίσχυσης των αιτημάτων προστασίας της ευρωπαϊκής μεταποίησης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν, 32 νέες έρευνες εμπορικής άμυνας ξεκίνησαν μέσα στο 2025, αριθμός που πλησιάζει το ιστορικό υψηλό της προηγούμενης χρονιάς.
Υπάρχουν, μάλιστα, προηγούμενα μέτρων προστασίας ακόμη και για σχετικά μικρούς, παραδοσιακούς κλάδους.
Τον περασμένο Ιανουάριο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέβαλε δασμούς από 56% έως 60% στα κινεζικά κεριά, έπειτα από έρευνα για αθέμιτες πρακτικές τιμολόγησης.
Η έρευνα κατέδειξε σημαντική ζημία για έναν ευρωπαϊκό κλάδο με περίπου 80 επιχειρήσεις και 9.000 εργαζομένους.
Το προηγούμενο αυτό ενισχύει τις προσδοκίες των κατασκευαστών φερέτρων ότι μια επαρκώς τεκμηριωμένη καταγγελία θα μπορούσε να οδηγήσει σε αντίστοιχη παρέμβαση.
Για την ώρα, πάντως, το βασικό ζητούμενο παραμένει η απόδειξη των καταγγελλόμενων αθέμιτων πρακτικών και η αποτύπωση της πραγματικής έκτασης των εισαγωγών. Από την εξέλιξη αυτής της διαδικασίας θα εξαρτηθεί εάν η ευρωπαϊκή βιομηχανία φερέτρων θα αποκτήσει πρόσθετα εργαλεία προστασίας απέναντι στον κινεζικό ανταγωνισμό.