Η περιγραφή είναι γραμμένη στα αγγλικά, όμως δύο ελληνικές λέξεις ξεχωρίζουν αμέσως: Perseas – Medusa. Ακολουθεί ο μύθος που αφηγείται τη γένεση ενός από τα πιο εντυπωσιακά δημιουργήματα του θαλάσσιου βυθού: του κόκκινου κοραλλιού.
Όταν ο Περσέας, επιστρέφοντας μετά τον αποκεφαλισμό της Μέδουσας, σταμάτησε σε έναν βράχο για να ξεκουραστεί, άφησε το κεφάλι της Γοργόνας πάνω στα φύκια. Το αίμα της έσταξε πάνω τους και, σύμφωνα με τον μύθο, τα φύκια πέτρωσαν και πήραν πορφυρή απόχρωση. Έτσι γεννήθηκε το κοράλλι.
Η ιστορία καταγράφηκε από τον Οβίδιο στις Μεταμορφώσεις και, σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια αργότερα,- σε διαφορετικές παραλλαγές- εξακολουθεί να εμφανίζεται σε διεθνείς επιστημονικές παρουσιάσεις για το κόκκινο κοράλλι.
Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, το κόκκινο κοράλλι αποτελεί κομμάτι της ιστορίας και της θαλάσσιας παράδοσης της Μεσογείου.
Και όμως, στην Ελλάδα παραμένει ένας σχεδόν άγνωστος θησαυρός. Βρίσκεται στον ελληνικό βυθό, σε βάθη που σε ορισμένες περιοχές ξεπερνούν τα 50 μέτρα, αναπτύσσεται αργά και χρειάζεται πολλά χρόνια για να αποκτήσει το μέγεθος και την ποιότητα που του προσδίδουν εμπορική αξία.
Για πολλούς Έλληνες, η γνωριμία με αυτόν τον άγνωστο κόσμο ήρθε πρόσφατα, με την υπόθεση της Σκοπέλου και τον εντοπισμό από τη Γενική Διεύθυνση Δυνάμεων Ελέγχου Οικονομικών Συναλλαγών (ΔΕΟΣ) Ιταλών δυτών που είχαν αφαιρέσει κόκκινο κοράλλι από τον ελληνικό βυθό με προορισμό την Ιταλία.
Πίσω όμως από την υπόθεση της Σκοπέλου υπάρχει μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία: ένας φυσικός πλούτος που κρύβεται στις ελληνικές θάλασσες, μια διεθνής αγορά με επίκεντρο την Ιταλία, πολύτιμη πρώτη ύλη που μετατρέπεται σε κοσμήματα και ένα παράνομο εμπόριο που δεν περιορίζεται στα ελληνικά νερά.
Πώς ξεκίνησαν οι Έλληνες «κοραλλάδες»
Η ιστορία του κ. Κώστα είναι δεμένη με τη θάλασσα από την αρχή της. Κατάγεται από οικογένεια σφουγγαράδων, όμως όταν τα σφουγγάρια άρχισαν να εξαφανίζονται από τα ελληνικά νερά, αφήνοντας ολόκληρες οικογένειες χωρίς δουλειά, οι επιλογές για τους ανθρώπους της θάλασσας ήταν ελάχιστες.
Την δεκαετία του 1980 αρκετοί στράφηκαν στο κόκκινο κοράλλι, σε μια δραστηριότητα που, όπως θυμάται ο ίδιος, κινούνταν σε μια γκρίζα ζώνη: άδειες δεν δίνονταν, αλλά ούτε υπήρχε μια σαφής και αποτελεσματική απαγόρευση που να τους εμποδίζει να κατέβουν στον βυθό.
Ο ίδιος είχε κατέβει για χρόνια στον βυθό, σε βάθη που ξεπερνούσαν ακόμη και τα 100 μέτρα, για να αλιεύσει κοράλλι, πριν εγκαταλείψει το επάγγελμα.
Το κοράλλι έφευγε σχεδόν αποκλειστικά προς την Ιταλία και η εμπορική σχέση με τους Ιταλούς αγοραστές, όπως την περιγράφει σήμερα, συχνά παρέπεμπε σε «πρακτικές μαφίας», με τους Έλληνες αλιείς να μην έχουν πάντοτε καθαρή εικόνα ούτε για την πραγματική αξία αυτού που έβγαζαν από τη θάλασσα ούτε για το αν αμείβονταν δίκαια.
Ο ίδιος εγκατέλειψε το επάγγελμα λίγα χρόνια αργότερα. Γνωρίζει όμως ότι το εμπόριο δεν σταμάτησε· αντίθετα, όπως υποστηρίζει, η παράνομη συλλογή κοραλλιών συνεχίζεται και σε πολλές περιπτώσεις παραμένει κάτω από το ραντάρ των αρχών.
Ιταλικό κέντρο, ιταλική μόδα και εκτόξευση τιμών
«Το κόκκινο κοράλλι αποτελεί πολύτιμο αγαθό από την προϊστορική εποχή. Ίχνη αυτού του πολύχρωμου οργανισμού έχουν βρεθεί σε αρχαιολογικούς χώρους σε όλη την Ευρώπη και κοσμεί θρησκευτική τέχνη, γλυπτά, στολίδια και κοσμήματα εδώ και αιώνες. Μπορεί να βρεθεί σε αποχρώσεις που κυμαίνονται από απαλό ροζ έως βαθύ κόκκινο και τα κοράλλια κορυφαίας ποιότητας πωλούνται έως και 6.000 δολάρια ΗΠΑ (5.000 ευρώ) ανά κιλό» γράφει η ειδική έκθεση «Το μέλλον των πολύτιμων κόκκινων κοραλλιών στη Μεσόγειο» του Παγκόσμιου Οργανισμού Τροφίμων (FAO, 2021).
Το κόκκινο κοράλλι (Corallium rubrum) δεν είναι φυτό αλλά αποικιακό θαλάσσιο ζώο, που σχηματίζει έναν σκληρό, ασβεστολιθικό σκελετό με χαρακτηριστικό βαθύ κόκκινο χρώμα. Από την αρχαιότητα εκτιμήθηκε για την ομορφιά και τη σπανιότητά του, ενώ του αποδίδονταν προστατευτικές και θεραπευτικές ιδιότητες, πριν γίνει πολύτιμη πρώτη ύλη για κοσμήματα. Αναπτύσσεται εξαιρετικά αργά και μια μεγάλη, ώριμη αποικία μπορεί να χρειαστεί ακόμη και 100 χρόνια για να σχηματιστεί, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτο στην υπεραλίευση.
Ονομάζεται Torre del Greco, που σημαίνει «Πύργος του Έλληνα». Είναι η πόλη λίγο έξω από τη Νάπολη που εδώ και αιώνες είναι συνδεδεμένη με το κόκκινο κοράλλι: από τον 17ο αιώνα η επεξεργασία του και η κατασκευή κοσμημάτων έγιναν βασική δραστηριότητα της πόλης.
Η Ιταλία αποτελεί σήμερα το σημαντικότερο ευρωπαϊκό κέντρο επεξεργασίας και εμπορίας του κόκκινου κοραλλιού. Από τη Σαρδηνία και άλλες περιοχές της Μεσογείου, η πρώτη ύλη κατευθύνεται προς την ιταλική αγορά, όπου μετατρέπεται σε κοσμήματα και άλλα προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Σε στοιχεία για τη Σαρδηνία, οι τιμές που καταγράφονταν για την ακατέργαστη πρώτη ύλη στις αρχές της δεκαετίας του 2000 κινούνταν περίπου στα 400 έως 1.000 ευρώ το κιλό, ενώ ο FAO αναφέρει ότι για κοράλλι εξαιρετικής ποιότητας η τιμή μπορεί να φτάσει έως και τα 5.000 ευρώ το κιλό. Σε πρόσφατη κατάσχεση της ιταλικής οικονομικής αστυνομίας, Guardia di Finanza, περισσότερα από 700 κιλά αποτιμήθηκαν σε περίπου €500.000 στη χονδρική αγορά.
Η ζήτηση ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο όταν το κόκκινο κοράλλι άρχισε να επιστρέφει στις συλλογές μεγάλων οίκων υψηλής κοσμηματοποιίας, δίνοντάς του νέα θέση στην αγορά του luxury. Οίκοι όπως οι Van Cleef & Arpels και Dolce & Gabbana το έχουν εντάξει στις πρόσφατες συλλογές τους, αναζωπυρώνοντας το ενδιαφέρον για τη σπάνια αυτή πρώτη ύλη.
Η «λεηλασία» των ελληνικών βυθών και η άγνοια των ελληνικών αρχών
Οι τιμές αυτές εξηγούν γιατί οι ελληνικοί βυθοί γίνονται λεία όσων αναζητούν παράνομα το πολύτιμο κοράλλι. Η αλιεία του κόκκινου κοραλλιού στην Ελλάδα άρχισε να αδειοδοτείται σχετικά αργά και πλέον επιτρέπεται με περιορισμούς ως προς τις περιοχές και τις χρονικές περιόδους.
Σήμερα, όμως, δεν υπάρχει ενεργή νόμιμη εκμετάλλευση, όπως μας εξήγησε η Μαρία Σαλωμίδη, ερευνήτρια του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) και μέλος της επιστημονικής ομάδας που μελέτησε τους πληθυσμούς του κόκκινου κοραλλιού στη Μεσόγειο.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια τι υπάρχει στον ελληνικό βυθό. «Οι βυθοί της Ελλάδας δεν είναι χαρτογραφημένοι», λέει χαρακτηριστικά η Σαλωμίδη. Οι ερευνητές έχουν εντοπίσει κάποιες περιοχές με κοραλλιογενείς σχηματισμούς, «χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αυτές είναι και οι μοναδικές» όπως μας είπε και τονίζοντας ότι «ξέρουμε ότι τα συστήματα κοραλλιών στην Ελλάδα είναι αρκετά εκτεταμμένα».
Τα κοράλλια βρίσκονται σε μεγάλα βάθη, γεγονός που κάνει την έρευνα δύσκολη και ακριβή.
Το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών συμμετείχε στο ερευνητικό πρόγραμμα της Γενικής Επιτροπής Αλιείας για τη Μεσόγειο (GFCM) της FAO για το κόκκινο κοράλλι, που πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2020-2023 με τη συμμετοχή επτά μεσογειακών χωρών. Στόχος ήταν να καλυφθούν τα σημαντικά κενά γνώσης για την κατάσταση των πληθυσμών και να δημιουργηθούν καλύτεροι μηχανισμοί διαχείρισης και ιχνηλασιμότητας.
Όπως επισημαίνει η Σαλωμίδη, οι βυθοί και τα είδη που φιλοξενούν «βάλλονται από παντού», τόσο από την επαγγελματική όσο και από την ερασιτεχνική αλιεία. Και μπορεί τα κοράλλια να μην αποτελούν συνήθως τον άμεσο στόχο, όμως οι αποικίες τους συχνά επηρεάζονται από την αλιεία που γίνεται για άλλα είδη, κυρίως ψάρια και αστακούς.
Η έλλειψη χαρτογράφησης συναντά έτσι ένα δεύτερο κενό: την επιτήρηση. Στην υπόθεση της Σκοπέλου, το Λιμενικό μάς διαβεβαίωσε ότι δεν είχε καμία εμπλοκή στην έρευνα εντοπισμού των Ιταλών δυτών.
Και η εικόνα συμπληρώνεται από την τοπική αυτοδιοίκηση: απευθυνθήκαμε στο γραφείο του δημάρχου Σκοπέλου ζητώντας πληροφορίες για την υπόθεση αλλά και για το θαλάσσιο οικοσύστημα και την προστασία της περιοχής. Μας δήλωσαν ότι ο δήμαρχος δεν γνώριζε κάτι για την επιχείρηση και δεν μας δόθηκαν περαιτέρω στοιχεία για το οικοσύστημα της περιοχής.
Έτσι, ένας πολύτιμος φυσικός πόρος παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστος ακόμη και σε εκείνους που θα έπρεπε να γνωρίζουν πού βρίσκεται.
«Οι Ιταλοί ρημάζουν τον ελληνικό βυθό»
Η υπόθεση της Σκοπέλου δεν μπορεί να απομονωθεί από την ευρύτερη εικόνα της Μεσογείου.
Τον Οκτώβριο του 2025 η ιταλική Guardia di Finanza ανακοίνωσε κατάσχεση περισσότερων από 700 κιλών κόκκινου κοραλλιού σε σκάφος στα ανοικτά του ιταλικού νησιού Μαρετίνο. Η ιταλική επιχείρηση πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή ειδικού αεροναυτικού τμήματος της Guardia di Finanza και της επιχειρησιακής αεροναυτικής μονάδας της στο Παλέρμο.
Έρευνες της DW και του Earth Journalism Network καταγράφουν παράνομες ποσότητες από χώρες της Βόρειας Αφρικής, με σημαντικό μέρος τους να κατευθύνεται προς την Ιταλία και την Torre del Greco. Στην Αλγερία, σύμφωνα με την έρευνα, έως και τρεις τόνοι κοραλλιού φέρονται να διακινούνται παράνομα κάθε χρόνο προς την Ευρώπη. Το πρόβλημα εντείνεται από την έλλειψη ιχνηλασιμότητας, καθώς όταν το κοράλλι φτάσει στην αγορά και μεταποιηθεί είναι δύσκολο να εντοπιστεί η αρχική του προέλευση.
«Οι Ιταλοί ρημάζουν τον ελληνικό βυθό»: ο κ. Κώστας μεταφέρει τη σκληρή εικόνα για όσα συμβαίνουν στις ελληνικές θάλασσες, περιγράφοντας μια δραστηριότητα που, σύμφωνα με τη μαρτυρία του, συνεχίζεται εδώ και χρόνια και έχει ιδιαίτερη ένταση στο Ιόνιο.
Οι δύτες κατεβαίνουν σε μεγάλα βάθη, χάρη και στα νέα τεχνολογικά μέσα, εντοπίζουν τις αποικίες κόκκινου κοραλλιού και τις βγάζουν από τον βυθό, με το πολύτιμο φορτίο να παίρνει στη συνέχεια τον δρόμο για την Ιταλία.
Αν χρησιμοποιήσουμε ως μέτρο σύγκρισης την πρόσφατη ιταλική κατάσχεση, όπου τα περισσότερα από 700 κιλά κοραλλιού αποτιμήθηκαν σε περίπου 500.000 ευρώ, τότε τα 800.000 ευρώ που αποδόθηκαν στο φορτίο της Σκοπέλου αντιστοιχούν ενδεικτικά σε περίπου 1,1 τόνο κοραλλιού. Ο υπολογισμός δεν αποτελεί επιβεβαίωση του πραγματικού βάρους της κατάσχεσης – αυτό δεν έχει δημοσιοποιηθεί – αλλά δείχνει το μέγεθος της αξίας που μπορεί να κρύβεται μέσα σε ένα και μόνο φορτίο.
«Το μόνο που θα μπορούσα με ασφάλεια να πω είναι ότι, αν ένα περιστατικό εντοπίστηκε, σίγουρα έχουν συμβεί πολύ περισσότερα» τονίζει η Μ. Σαλωμίδη, σχολιάζοντας την υπόθεση της Σκοπέλου.
Η Γενική Επιτροπή Αλιείας για τη Μεσόγειο (GFCM) του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), μετά την πολυετή έρευνα για το κόκκινο κοράλλι, προειδοποιεί ότι οι μεσογειακοί πληθυσμοί μπορεί να βρίσκονται σε κατάσταση υπερεκμετάλλευσης.
Διαβάστε επίσης
Στα 3,55 δισ. τα χρέη του Δημοσίου: Μικρή «ανάσα» στην αγορά, οι οφειλές όμως παραμένουν βαρίδι
Κτήμα Καποδίστρια: Ο επόμενος πλειστηριασμός και η τιμή «λάστιχο» (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ