Πέντε κιλά είναι μια ποσότητα που σε όρους βιομηχανικής παραγωγής μοιάζει αμελητέα. Κι όμως, τα πρώτα 5 κιλά γαλλίου που ανακοίνωσε ότι παρήγαγε η Metlen τις προηγούμενες ημέρες, με ανάρτηση στα social media του Ευάγγελου Μυτιληναίου, σηματοδοτούν κάτι πολύ μεγαλύτερο από έναν αριθμό στη ζυγαριά.
Το γάλλιο δεν είναι ένα συνηθισμένο μέταλλο. Είναι ένα από τα «αόρατα» υλικά της σύγχρονης τεχνολογίας, απαραίτητο για ημιαγωγούς, τηλεπικοινωνίες, φωτοβολταϊκά υψηλής απόδοσης, LEDs και εφαρμογές της αμυντικής βιομηχανίας. Χρησιμοποιείται σε απειροελάχιστες ποσότητες, αλλά η απουσία του αρκεί για να σταματήσει η παραγωγή και η ανάπτυξη σημαντικών τεχνολογιών.
Η ρωγμή από την Κίνα
Μέχρι σήμερα η Ευρώπη εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από εισαγωγές κυρίως από την Κίνα. Και αυτό είναι το σημείο όπου η μικρή πιλοτική παραγωγή της ελληνικής βιομηχανίας στα Ασπρα Σπίτια Βοιωτίας, όπου βρίσκονται οι εγκαταστάσεις της Αλουμίνιον της Ελλάδος, αποκτά στρατηγικό και οικονομικό βάρος, υλοποιώντας μια επένδυση περίπου 300 εκατ. ευρώ. Η πλήρης βιομηχανική ανάπτυξη και παραγωγή επιλύει σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα της εξάρτησης από τρίτες χώρες και σηματοδοτεί πως η παραγωγή γαλλίου εντός Ευρώπης δεν είναι ένα σχέδιο επί χάρτου, αλλά αρχίζει να αποκτά υπόσταση.
Τον Ιούλιο του 2023 που τέθηκαν σε εφαρμογή οι περιορισμοί της Κίνας στις εξαγωγές γαλλίου και γερμανίου (ενός άλλου εξίσου κρίσιμου μετάλλου) προκάλεσαν άμεσες αναταράξεις στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, με τις τιμές του γαλλίου να εκτινάσσονται πάνω από 40% στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με ανάλυση του Atlantic Council, ενός καταξιωμένου ανεξάρτητου think tank με στενή πρόσβαση στους κύκλους χάραξης πολιτικής στην Ουάσινγκτον, το ζήτημα των κρίσιμων πρώτων υλών εξελίσσεται σε θέμα εθνικής ασφάλειας για τις ΗΠΑ.
Το γάλλιο, αν και χρησιμοποιείται σε ελάχιστες ποσότητες, είναι απαραίτητο για ραντάρ, κατευθυνόμενα όπλα, δορυφόρους και προηγμένα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διαθέτουν εγχώρια παραγωγή, ούτε στρατηγικό απόθεμα, γεγονός που τις καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτες σε περιορισμούς εφοδιασμού.
Καταναλώνουν περίπου 20 τόνους γαλλίου ετησίως, ποσότητα μικρή αλλά κρίσιμη για την αμυντική και τεχνολογική τους βάση. Παρότι μάλιστα το γάλλιο υπάρχει σε ίχνη σε βιομηχανικές ροές όπως η αλουμίνα και ο ψευδάργυρος, χωρίς οργανωμένη ανάκτηση χάνεται ως απόβλητο. Η Κίνα ελέγχει σχεδόν το 99% της πρωτογενούς παραγωγής, μετατρέποντας τους εξαγωγικούς περιορισμούς σε στρατηγικό μοχλό πίεσης και καθιστώντας επιτακτική την άμεση δράση πριν από την επόμενη κρίση.
Υπό αυτό το πρίσμα η Μetlen σπάει τα δεσμά. «Η εγχώρια παραγωγή γαλλίου αποτελεί μια εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη», σημειώνει στο «ΘΕΜΑ» ο γενικός διευθυντής της Ελληνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ) Διονύσης Γκούτης, τονίζοντας ότι είναι μια επένδυση με σαφές γεωστρατηγικό αποτύπωμα.
Ούτε η Ευρώπη, όπως αναφέρει, ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν παραγωγή γαλλίου, με αποτέλεσμα η Δύση να είναι ουσιαστικά εξαρτημένη από την Ασία για ένα μέταλλο με τεράστιο εύρος εφαρμογών. Οι προβλέψεις για τις ετήσιες ανάγκες της Ε.Ε. αναφέρουν ότι με τη νέα παραγωγική ικανότητα το 2028 θα μπορέσει να καλύψει σημαντικό μέρος ή ακόμη και το σύνολο της ζήτησης, που υπολογίζεται σε 50 μετρικούς τόνους.
Η σημασία της ελληνικής παραγωγής
Τέτοια ποσότητα μπορεί να καλυφθεί από τη γραμμή παραγωγής στη Βοιωτία. «Μιλάμε για μια σχετικά μικρή ποσότητα, πρακτικά δύο φορτηγά», επισημαίνει ο επικεφαλής της ΕΑΓΜΕ, υπογραμμίζοντας ωστόσο τη στρατηγική σημασία της. Δεν υπάρχει πέτρωμα γαλλίου. Το μέταλλο αυτό «κρύβεται» σε ελάχιστες ποσότητες μέσα σε άλλα μεταλλεύματα, κυρίως στον βωξίτη από τον οποίο παράγεται το αλουμίνιο και σε μικρότερο βαθμό σε μεταλλεύματα ψευδαργύρου.
Κατά την επεξεργασία αυτών των υλικών, το γάλλιο συγκεντρώνεται στα υγρά κατάλοιπα της διαδικασίας και από εκεί απομονώνεται με ειδικές μεθόδους καθαρισμού και επεξεργασίας. «Είναι μεγάλη επιτυχία η παραγωγή του όχι μόνο για τη συγκεκριμένη εταιρεία, αλλά και για την ελληνική βιομηχανία συνολικά».
Και εξηγεί τους λόγους: Η διασφάλιση παραγωγής γαλλίου επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Ενωση να μειώσει την εξάρτησή της από γεωπολιτικές πιέσεις και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για νέες επενδύσεις σε τεχνολογίες αιχμής. «Δεν μπορείς να αποφασίσεις να επενδύσεις σε 5G ή σε κυκλώματα αν δεν είσαι σίγουρος ότι θα έχεις πρόσβαση σε γάλλιο», σημειώνει ο κ. Γκούτης.
Στα ακριβά commodities
Το γάλλιο συγκαταλέγεται στα λεγόμενα commodities, δηλαδή στις τυποποιημένες πρώτες ύλες-εμπορεύματα των οποίων η αξία καθορίζεται από τις διεθνείς αγορές, όπως αντίστοιχα το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, ο χαλκός ή το αλουμίνιο. Η περιορισμένη παραγωγή του, η οποία είναι και γεωγραφικά συγκεντρωμένη, το καθιστά σπάνιο. Ετσι, ακόμη και μικρές ποσότητες αποκτούν δυσανάλογη σημασία όταν οι γεωπολιτικές ισορροπίες αλλάζουν.
Δεν είναι τυχαίο ότι η ανακοίνωση για την παραγωγή γαλλίου έρχεται την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ενωση προσπαθεί να θωρακιστεί μέσω του Critical Raw Materials Act. Το CRMA είναι η ευρωπαϊκή νομοθετική απάντηση στην εξάρτηση της Ε.Ε. από τρίτες χώρες για κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως το γάλλιο, το λίθιο και οι σπάνιες γαίες.
Το σχέδιο προβλέπει ότι έως το 2030 η Ευρώπη θα πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον το 10% των αναγκών της από εγχώρια εξόρυξη, το 40% από επεξεργασία εντός Ε.Ε. και το 25% από ανακύκλωση, ενώ θέτει και όριο εξάρτησης από μία μόνο χώρα στο 65% για κάθε υλικό.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα πρώτα 5 κιλά γαλλίου στις εγκαταστάσεις της Metlen λειτουργούν ως ένα είδος επιβεβαίωσης ότι η ευρωπαϊκή πολιτική μπορεί να στηριχτεί στα πόδια της και να βρει εργοστασιακή εφαρμογή.
Το πραγματικό ερώτημα, βέβαια, δεν είναι αν μπορεί να παραχθεί το πρώτο δείγμα. Είναι αν η Ευρώπη θα στηρίξει με χρηματοδοτικά εργαλεία την κλιμάκωση από τα 5 κιλά στους 50 τόνους και, τελικά, σε μια σταθερή και αξιόπιστη εφοδιαστική αλυσίδα. Κάτι που μέχρι σήμερα δεν έχει φανεί κόντρα στη ρητορική για την απεξάρτηση από την Κίνα.
Ράλι 650% σε 7 χρόνια
Η στρατηγική σημασία του γαλλίου αποτυπώνεται με σαφήνεια και στο εντυπωσιακό ράλι της τιμής του. Σήμερα, η αξία του διαμορφώνεται στα 2.060,40 δολάρια ανά κιλό, κινούμενη σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Η τιμή αυτή βασίζεται σε διεθνείς δείκτες spot για γάλλιο υψηλής καθαρότητας, που χρησιμοποιείται σε βιομηχανικές και τεχνολογικές εφαρμογές. Σε ετήσια βάση η αύξηση φτάνει το 119%, αντανακλώντας τη στενότητα της προσφοράς και τη γεωπολιτική αβεβαιότητα γύρω από τον εφοδιασμό του.
Η μακροπρόθεσμη εικόνα είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή. Από τις αρχές του 2021 η τιμή του γαλλίου έχει αυξηθεί κατά 387%, ενώ σε σύγκριση με την 1η Ιανουαρίου 2020 η συνολική άνοδος αγγίζει το 590%. Την ίδια περίοδο ο δείκτης S&P 500, ο οποίος παρακολουθεί την πορεία των 500 μεγαλύτερων εταιρειών της αμερικανικής οικονομίας, σημείωσε άνοδο 110%, αναδεικνύοντας τη διαφοροποίηση των κρίσιμων πρώτων υλών από τις παραδοσιακές χρηματιστηριακές αγορές. Αν η σύγκριση γίνει με το 2018, όταν το γάλλιο διαπραγματευόταν στα 274 δολάρια ανά κιλό, η συνολική αύξηση φτάνει το 650% μέσα σε επτά χρόνια.
Μεγάλο πεδίο εφαρμογών
Το γάλλιο δεν έχει τη λάμψη του χρυσού, ούτε την αναγνωρισιμότητα του λιθίου. Κι όμως, χωρίς αυτό πολλά από τα συστήματα που στηρίζουν τη σύγχρονη τεχνολογική πραγματικότητα απλώς δεν θα λειτουργούσαν. Στην καθημερινή ζωή, το γάλλιο δεν εμφανίζεται ως μέταλλο, αλλά ως βασικό συστατικό προηγμένων υλικών.
Χάρη σε αυτό τα σύγχρονα κινητά τηλέφωνα είναι ταχύτερα, πιο αποδοτικά ενεργειακά και ικανά να διαχειρίζονται τεράστιους όγκους δεδομένων. Το ίδιο ισχύει για τις κεραίες των δικτύων 5G, που απαιτούν υλικά υψηλής απόδοσης και χαμηλών απωλειών. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος του γαλλίου και στην ενεργειακή μετάβαση.
Χρησιμοποιείται σε προηγμένα φωτοβολταϊκά πάνελ υψηλής απόδοσης, τα οποία βρίσκουν εφαρμογή σε δορυφόρους και ειδικές εγκαταστάσεις όπου ο χώρος είναι περιορισμένος και η αποδοτικότητα κρίσιμη. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας αναγνωρίζει ότι τέτοια υλικά παίζουν ολοένα μεγαλύτερο ρόλο στη μείωση των απωλειών και στη βελτίωση της συνολικής ενεργειακής απόδοσης.
Παράλληλα, το γάλλιο θεωρείται απολύτως κρίσιμο για την άμυνα και την Αεροδιαστημική. Χρησιμοποιείται σε ραντάρ, συστήματα επικοινωνίας, δορυφόρους και εξοπλισμό υψηλής ακρίβειας. Για τον λόγο αυτό, τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες όσο και η Ευρωπαϊκή Ενωση το έχουν εντάξει στις λίστες υλικών εθνικής και στρατηγικής σημασίας.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχουν εύκολες εναλλακτικές. Η ανακύκλωση του γαλλίου παραμένει περιορισμένη, ενώ η ανάπτυξη νέων μονάδων παραγωγής απαιτεί μεγάλες επενδύσεις, τεχνογνωσία και χρόνο. Ετσι, το μέταλλο αυτό παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς η τεχνολογική πρόοδος, η πράσινη μετάβαση και η αμυντική επάρκεια εξαρτώνται από υλικά που οι περισσότεροι καταναλωτές δεν γνωρίζουν καν ότι υπάρχουν.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, επενδύσεις όπως αυτή της Metlen αποκτούν σημασία που υπερβαίνει τα όρια μιας εταιρικής στρατηγικής. Αγγίζουν τον πυρήνα της ευρωπαϊκής συζήτησης για την αυτάρκεια, την ασφάλεια εφοδιασμού και, τελικά, για το τι σημαίνει πραγματική κυριαρχία σε έναν κόσμο όπου η ισχύς δεν μετριέται μόνο σε τεχνολογία, αλλά και σε πρώτες ύλες.
Ο Ελληνας «παίκτης»
Σε αυτό το περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής ευαισθησίας και περιορισμένων εναλλακτικών, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν αρκέστηκε στη διαπίστωση του προβλήματος. Αναζήτησε, πριν από περίπου δύο χρόνια, συγκεκριμένους βιομηχανικούς παίκτες εντός της Ευρώπης που θα μπορούσαν να μετατρέψουν τη στρατηγική για τις κρίσιμες πρώτες ύλες σε πραγματική παραγωγή. Κάπου εκεί, το βλέμμα των Βρυξελλών στράφηκε προς τη Metlen – και όχι τυχαία.
Η εταιρεία διαθέτει καθετοποιημένη βιομηχανική δραστηριότητα που εκτείνεται από την εξόρυξη βωξίτη έως την παραγωγή αλουμίνας και αλουμινίου. Αυτό το παραγωγικό μοντέλο τής δίνει τη δυνατότητα να ανακτήσει γάλλιο ως υποπροϊόν της υφιστάμενης βιομηχανικής διαδικασίας χωρίς να απαιτείται η δημιουργία νέας εξορυκτικής δραστηριότητας. Με τον τρόπο αυτό η Ελλάδα αναδεικνύεται σε κομβικό κρίκο της ευρωπαϊκής προσπάθειας για στρατηγική αυτονομία σε κρίσιμες πρώτες ύλες.
Εμβληματική επένδυση
Η Metlen θα επενδύσει 295 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση 90 εκατ. από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, με στόχο τη δημιουργία μιας μονάδας παραγωγής γαλλίου, πλήρως ενταγμένης στην υφιστάμενη βιομηχανική αλυσίδα της αλουμίνας. Το πρώτο βήμα έχει ήδη γίνει καθώς τα πρώτα 5 κιλά γαλλίου παρήχθησαν στο πλαίσιο πιλοτικού προγράμματος που υλοποιείται στις εγκαταστάσεις του Αλουμινίου της Ελλάδος.
Ο κ. Μυτιληναίος δεν έχει κρύψει το ενδιαφέρον και για άλλες κρίσιμες πρώτες ύλες, με το γερμάνιο και το σκάνδιο, που αποτελούν επίσης παραπροϊόντα του βωξίτη, να εμφανίζονται οι επόμενοι ρεαλιστικοί στόχοι. Για τα δύο αυτά μέταλλα η εταιρεία σκοπεύει να ξεκινήσει δύο νέα πιλοτικά προγράμματα, όπως έκανε αντίστοιχα και με το γάλλιο.
Το πιλοτικό στάδιο λειτουργεί ως δοκιμαστικό πεδίο για την τεχνολογία και τις διαδικασίες ανάκτησης του μετάλλου, επιτρέποντας τη σταδιακή βελτιστοποίηση της παραγωγής πριν από την πλήρη εμπορική ανάπτυξη, που για το γάλλιο είναι το 2028.
Ο κ. Μυτιληναίος γνωρίζει ότι το γάλλιο δεν θα πουληθεί ως απλό μέταλλο. Γι’ αυτό και βρίσκεται σε ανοιχτή γραμμή με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε μια προσπάθεια να ενταχθεί η μελλοντική παραγωγή σε θεσμικά κατοχυρωμένα ευρωπαϊκά σχήματα ασφάλειας εφοδιασμού ώστε να αντιμετωπίζεται όχι ως εμπόρευμα, αλλά ως στρατηγικό υλικό κρίσιμης σημασίας για τη βιομηχανική και αμυντική βάση της Ενωσης.
Παράλληλα, έχει καταστήσει σαφές ότι το ενδιαφέρον εκτείνεται και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, όπου το γάλλιο αποκτά ολοένα μεγαλύτερη γεωπολιτική αξία για τους λόγους που εξηγήσαμε. Με δεδομένο ότι η ετήσια παραγωγή της Metlen αναμένεται να φτάσει τους 50 τόνους και με βάση τις τρέχουσες τιμές του γαλλίου, η αξία της υπολογίζεται ήδη κοντά στα 100 εκατ. ευρώ ετησίως.
Κυβερνητικές πηγές σημειώνουν ότι η παραγωγή γαλλίου στην Ελλάδα εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική ενίσχυσης της βιομηχανικής δραστηριότητας της χώρας τα τελευταία χρόνια, με έμφαση σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως η μεταποίηση και η εξορυκτική βιομηχανία. Η ένταξη της επένδυσης στις εμβληματικές επενδύσεις αποτελεί άλλη μία αναγνώριση της σημασίας, αλλά και της αξίας της δραστηριότητας για την ελληνική βιομηχανία.
Διαβάστε ακόμη
Οι τράπεζες «σκανάρουν» το τοπίο των ναυτιλιακών για πιθανές εισαγωγές στο Euronext (πίνακας)
Ινδία: Οι ευκαιρίες για το ελληνικό κρασί, ελαιόλαδο και ακτινίδιο από τη «μητέρα των συμφωνιών»
ΑΑΔΕ: Ψηφιακός εκσυγχρονισμός και τεχνητή νοημοσύνη στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα