Ένα νέο επίπεδο ευρωπαϊκής ενεργειακής άμυνας βρίσκεται υπό επεξεργασία στις Βρυξέλλες, με την Κομισιόν να εξετάζει τη δημιουργία μηχανισμού που θα μπορεί να ενεργοποιείται όταν η αγορά φυσικού αερίου εισέρχεται σε κατάσταση σοβαρής πίεσης.
Η βασική ιδέα είναι η συγκέντρωση της ζήτησης των κρατών-μελών και η αξιοποίησή της για κοινές αγορές φυσικού αερίου, ώστε η Ευρώπη να διαθέτει μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στους προμηθευτές και να περιορίζει τον κίνδυνο εσωτερικού ανταγωνισμού μεταξύ των χωρών.
Το μοντέλο βασίζεται στην εμπειρία που αποκτήθηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν η ενεργειακή κρίση ανέδειξε πόσο ευάλωτη μπορούσε να γίνει η ευρωπαϊκή αγορά απέναντι σε απότομες διαταραχές της προσφοράς.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αναπτύξει εργαλεία συγκέντρωσης ζήτησης και αντιστοίχισης αγοραστών με προμηθευτές. Η νέα πρόταση κινείται ένα βήμα παραπέρα, καθώς θα μπορούσε να συνδέσει την κοινή προμήθεια με χρηματοδοτική στήριξη από ευρωπαϊκούς πόρους σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Πότε θα ενεργοποιείται ο μηχανισμός
Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι η ενεργοποίηση θα συνδέεται με συγκεκριμένες συνθήκες στην αγορά και όχι με μια γενικευμένη πολιτική απόφαση. Η Κομισιόν θα μπορούσε να κηρύξει περιφερειακό ή ευρωπαϊκό συναγερμό όταν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι ο εφοδιασμός απειλείται.
Παράλληλα, ένας συναγερμός θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί όταν προβλήματα στην ηλεκτρική ενέργεια δημιουργούν κίνδυνο για την ασφάλεια εφοδιασμού με φυσικό αέριο.
Στο πλαίσιο αυτό, οι Βρυξέλλες θέλουν να έχουν τη δυνατότητα να κινηθούν προληπτικά, πριν η αγορά οδηγηθεί σε κατάσταση πραγματικής έλλειψης. Η λογική είναι να αγοράζονται ποσότητες εγκαίρως, αντί οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να αναγκάζονται να αναζητούν φορτία LNG την τελευταία στιγμή, σε μια ήδη υπερθερμασμένη αγορά.
Ο μηχανισμός θα μπορούσε να συνδυαστεί με μέτρα περιορισμού της ζήτησης, προσαρμοσμένα στην ένταση της κρίσης, καθώς και με έκτακτες παρεμβάσεις για την πλήρωση των αποθηκών.
Παράλληλα, η Κομισιόν θα πρέπει να παρακολουθεί διαρκώς τις συνθήκες που οδήγησαν στην ενεργοποίηση του συναγερμού και να τον τερματίζει όταν οι κίνδυνοι υποχωρούν.
Το δύσκολο κομμάτι είναι η χρηματοδότηση
Το κρίσιμο ζήτημα παραμένει ο τρόπος με τον οποίο θα λειτουργήσει οικονομικά ο νέος μηχανισμός.
Δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί ποιος θα αναλαμβάνει τις αγορές, ποιος θα έχει την κυριότητα του φυσικού αερίου που θα αποκτάται και με ποιον τρόπο θα μοιράζονται οι ποσότητες και το κόστος μεταξύ των κρατών ή των επιχειρήσεων που θα συμμετέχουν.
Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η ΕΕ έχει ήδη εμπειρία από τη συγκέντρωση ζήτησης. Το AggregateEU, που δημιουργήθηκε μετά την ενεργειακή κρίση του 2022, συνδύαζε τις ανάγκες ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και τις αντιστοίχιζε με προσφορές προμηθευτών. Στόχος ήταν να αποφεύγεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των ίδιων των ευρωπαϊκών χωρών για τα ίδια φορτία, σύμφωνα με την Κομισιόν.
Το υπό εξέταση σχήμα θα πρέπει επομένως να ξεκαθαρίσει όχι μόνο το ποιος πληρώνει, αλλά και το ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο εάν οι τιμές κινηθούν διαφορετικά από τις αρχικές προβλέψεις.
Αποθήκες κάτω από τον στόχο
Η ανάγκη για ένα τέτοιο δίχτυ ασφαλείας γίνεται πιο εμφανής όσο πλησιάζει ο χειμώνας.
Στα μέσα Σεπτεμβρίου οι ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου βρίσκονταν περίπου στο 68% της χωρητικότητάς τους, επίπεδο αισθητά χαμηλότερο από τον συνήθη εποχικό μέσο όρο. Ο ευρωπαϊκός στόχος παραμένει η επαρκής πλήρωση των αποθηκών πριν από την έναρξη της περιόδου υψηλής ζήτησης.
Η σημερινή κατάσταση διαφέρει από εκείνη των προηγούμενων ετών και για έναν ακόμη λόγο: η Ευρώπη έχει περιορίσει σημαντικά την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, αλλά αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ανταγωνίζεται άλλες μεγάλες αγορές για φορτία LNG.
Το Κατάρ, ένας από τους σημαντικότερους προμηθευτές LNG παγκοσμίως, αντιμετωπίζει σοβαρούς περιορισμούς στις εξαγωγές του εξαιτίας των προβλημάτων στη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ και των ζημιών στις εγκαταστάσεις του. Η αποκατάσταση της παραγωγικής δυναμικότητας δεν αναμένεται να είναι άμεση, όπως έγραψε η Wall Street Journal.
Το ευρωπαϊκό στοίχημα απέναντι στις τιμές
Το πρόβλημα είναι ότι η Ευρώπη μπήκε στη διαδικασία πλήρωσης των αποθηκών έχοντας να αντιμετωπίσει μια αγορά όπου οι τιμές είχαν ήδη εκτοξευθεί.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου τα συμβόλαια TTF κινήθηκαν σε επίπεδα άνω των 80 ευρώ ανά μεγαβατώρα, στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων ετών, πριν υποχωρήσουν στη συνέχεια καθώς μειώθηκαν ορισμένοι φόβοι για την άμεση ασφάλεια εφοδιασμού, σύμφωνα με άρθρο από τη Wall Street Journal.
Η άνοδος είχε ενισχυθεί από την περιορισμένη προσφορά LNG, τη χαμηλότερη από το κανονικό στάθμη των αποθηκών και την αυξημένη ζήτηση στην Ασία. Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά ιδιαίτερα ευαίσθητη σε οποιαδήποτε νέα διαταραχή.
Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές εταιρείες είχαν καθυστερήσει μέρος των αγορών τους, ποντάροντας σε ταχύτερη αποκλιμάκωση της γεωπολιτικής έντασης και σε επαναφορά των ροών από το Κατάρ μέσω Ορμούζ. Η επιλογή αυτή δεν απέδωσε όπως αναμενόταν και άφησε την Ευρώπη να αναζητά ακριβότερα φορτία όσο πλησιάζει ο χειμώνας.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τον όγκο των αποθεμάτων. Κρίσιμος παράγοντας είναι και η ταχύτητα άντλησης του φυσικού αερίου. Όσο μειώνεται η στάθμη στις αποθήκες, περιορίζεται η δυνατότητα γρήγορης κάλυψης μιας απότομης αύξησης της ζήτησης.
Αυτό σημαίνει ότι ένας ιδιαίτερα ψυχρός χειμώνας θα μπορούσε να δοκιμάσει τα όρια του ευρωπαϊκού συστήματος, ειδικά εάν οι ροές LNG παραμείνουν περιορισμένες.
Η Ευρώπη έχει πλέον περισσότερες πηγές εφοδιασμού, περισσότερες υποδομές LNG και χαμηλότερη κατανάλωση φυσικού αερίου σε σχέση με το 2022. Ωστόσο, μεγάλο μέρος της παλιάς ευελιξίας του ενεργειακού συστήματος έχει χαθεί, όπως αναφέρει η Κομισιόν.
Γι’ αυτό και ο νέος μηχανισμός κοινών αγορών δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη εργαλείο αγοράς. Αποτελεί προσπάθεια δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού έγκαιρης αντίδρασης, ώστε μια νέα ενεργειακή αναστάτωση να αντιμετωπίζεται συλλογικά πριν μετατραπεί σε κρίση εφοδιασμού και εκτίναξη του κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Διαβάστε ακόμη
Στο ΥΠΕΘΟΟ σήμερα οι servicers για τα νέα μέτρα Πιερρακάκη
ΔΕΗ: Σταθερό μπλε με 11,5 λεπτά και οριακή αύξηση 7% στα πράσινα για τον Οκτώβριο
Ποιος αγοράζει τις χαμένες βαλίτσες των αεροδρομίων;
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ