Μπορεί το νέφος να μπήκε στη ζωή μας, εδώ στην Ελλάδα, στις αρχές της δεκαετίας του ’80, όταν η ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα «χτύπησε κόκκινο», οδηγώντας σε σειρά μέτρων για τον περιορισμό της.
Το νέφος υποχώρησε σε ένα βαθμό, αλλά εμφανίστηκε παράλληλα σε πολλές άλλες μεγαλουπόλεις τόσο της Ανατολής όσο και της Δύσης.
Μια νέα έκθεση για την παγκόσμια ατμοσφαιρική ρύπανση δείχνει ότι η πλειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού αναπνέει ανθυγιεινό αέρα και η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει το πρόβλημα.
Η έκθεση δημοσιεύθηκε από την IQAir, μια ελβετική εταιρεία παρακολούθησης της ποιότητας αέρα σε πραγματικό χρόνο με δεδομένα που συγκεντρώνονται από αισθητήρες σε όλο τον κόσμο. Δείχνει ότι το 2025, οι περισσότερες πόλεις μαστίζονταν από ανθυγιεινά επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης και ότι οι πυρκαγιές και οι καταιγίδες σκόνης που προκαλούνται από το κλίμα, καθώς και η συνεχιζόμενη καύση ορυκτών καυσίμων οδηγούν στη δημιουργία τοξικού αέρα που δεν γνωρίζει σύνορα, επιδεινώνοντας το πρόβλημα.
Οι πυρκαγιές στην Καλιφόρνια, τον Καναδά και τη Νότια Κορέα και οι καταιγίδες σκόνης από την Κίνα μέχρι το Τέξας πέρυσι δυσκόλεψαν την αναπνοή εκατομμυρίων ανθρώπων. Σε μια εποχή μεγαλύτερων και πιο έντονων καιρικών φαινομένων, όμως, ακόμη και το να ζεις μακριά από την πηγή της ρύπανσης δεν σε… σώνει.
Τοξικά σωματίδια
Μόνο το 14% από τις περισσότερες από 9.000 πόλεις που περιλαμβάνονται στην έκθεση πληρούσαν το επίπεδο στόχου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τη ρύπανση από τοξικά σωματίδια.
Η έκθεση διαπίστωσε επίσης ότι οι παγκόσμιες ανισότητες όσον αφορά την πρόσβαση σε δεδομένα ρύπανσης είναι ένα πρόσθετο επίμονο πρόβλημα, ιδιαίτερα στην Αφρική, τη Λατινική Αμερική και τη Δυτική Ασία, που διαθέτουν λιγότερο ισχυρά δίκτυα για την παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα. Το πρόβλημα επιδεινώθηκε πέρυσι από την απόφαση του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ να σταματήσει να παρακολουθεί τα παγκόσμια δεδομένα για την ποιότητα του αέρα από πρεσβείες και διπλωματικές θέσεις.
Τα αποτελέσματα της έκθεσης δείχνουν ευρείες επιπτώσεις στην παγκόσμια υγεία. Τα λεπτά σωματίδια, ή PM2.5, είναι ένα μείγμα μικροσκοπικών σωματιδίων αιθάλης, καπνού και άλλων ουσιών. Μικρότερα από 2,5 μικρόμετρα, μπορούν να διεισδύσουν στους πνεύμονες και την κυκλοφορία του αίματος, προκαλώντας εκτεταμένες βλάβες στην υγεία – από καρδιαγγειακή βλάβη και αναπνευστική δυσχέρεια έως πρόωρο θάνατο.
Τα PM2.5 είναι μόνο ένα είδος επιβλαβούς ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι 4,2 εκατομμύρια θάνατοι ετησίως σε όλο τον κόσμο οφείλονται στη ρύπανση του ατμοσφαιρικού αέρα που προκαλείται από ορυκτά καύσιμα, συμπεριλαμβανομένου του όζοντος και του διοξειδίου του αζώτου.
Ρύπανση χωρίς σύνορα
Η έκθεση περιλαμβάνει δεδομένα ρύπανσης από σωματίδια από 9.446 πόλεις σε 143 χώρες, χρησιμοποιώντας έναν συνδυασμό ρυθμιστικών αισθητήρων και αισθητήρων χαμηλού κόστους που φιλοξενούνται από κυβερνήσεις, μη κυβερνητικές οργανώσεις και κοινότητες. Ενώ ορισμένες περιοχές σημείωσαν βελτίωση και μειωμένη ρύπανση, η πλειονότητα του κόσμου εξακολουθεί να αντιμετωπίζει επιδεινούμενη ποιότητα αέρα.
Από τις 1.264 πόλεις που περιλαμβάνονται σε όλη την Ανατολική Ασία, τις 406 πόλεις στη Νοτιοανατολική Ασία και τις 103 στη Δυτική Ασία, η οποία περιλαμβάνει τμήματα της Μέσης Ανατολής, καμία πόλη δεν πέτυχε τον συνιστώμενο στόχο του ΠΟΥ για ασφαλή αέρα.
Στην Κίνα, τη χώρα με τον υψηλότερο εθνικό μέσο όρο σωματιδίων στην Ανατολική Ασία, η ρύπανση προκαλείται κυρίως από την καύση άνθρακα και τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, τις βιομηχανικές εκπομπές, τις μεταφορές, την αγροτική βιομάζα και τις καταιγίδες σκόνης που εντάθηκαν από την κλιματική αλλαγή, σύμφωνα με την έκθεση. Οι έντονες καταιγίδες σκόνης οδήγησαν επίσης σε σημαντικές αυξήσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στη Δυτική Ασία.
Στη Νοτιοανατολική Ασία, το…δ ιασυνοριακό νέφος παρέμεινε σε όλη την περιοχή, ενισχύοντας τη σημασία των συνεργατικών διεθνών προσπαθειών για τη μείωση της ρύπανσης.
Δεκαεπτά από τις 20 πιο μολυσμένες πόλεις του κόσμου το 2025 ήταν στην Κεντρική και Νότια Ασία ενώ το Πακιστάν βρέθηκε στην κορυφή της λίστας ως η πιο μολυσμένη χώρα στον κόσμο, σε μια κατάταξη σταθμισμένη ως προς τον πληθυσμό. Ένας συνδυασμός βιομηχανικών εκπομπών και εκπομπών μεταφορών, κλιβάνων τούβλων, σκόνης κατασκευαστικών έργων και εποχιακής καύσης καλλιεργειών οδήγησε σε εκτόξευση τη ρύπανση της περιοχής, σύμφωνα με την έκθεση.
Στον Καναδά και τις ΗΠΑ μαζί, μόλις το 23% των πόλεων πληρούσαν τα πρότυπα του ΠΟΥ το 2025 από 29% το 2024, με τις πυρκαγιές στον Καναδά λόγω κλιματικής αλλαγής πέρυσι να ευθύνονται για μεγάλο μέρος της αύξησης της ρύπανσης.
Σε οπισθοδρόμηση οι ΗΠΑ
Μέσα σε όλα αυτά, από τότε που ορκίστηκε ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ τον Ιανουάριο του 2025, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση απέσυρε τα πρότυπα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, έδωσε προτεραιότητα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με καύση άνθρακα, μείωσε τη χρηματοδότηση για έργα καθαρής ενέργειας και απέσυρε τις ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού.
Υπό τον Τραμπ, η Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος των ΗΠΑ προσπάθησε να ακυρώσει ένα ισχυρότερο ετήσιο πρότυπο για τη ρύπανση από PM2.5 που ορίστηκε από την κυβέρνηση Μπάιντεν το 2024 στα 9 μικρογραμμάρια του ρύπου ανά κυβικό μέτρο αέρα, ακόμα πολύ πάνω από την ετήσια κατευθυντήρια γραμμή του ΠΟΥ των 5 μικρογραμμαρίων ανά κυβικό μέτρο.
Οι ετήσιοι μέσοι όροι PM2.5 για τις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 3% το 2025, στα 7.3 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο. Μάλιστα ορισμένες πόλεις στην Καλιφόρνια κατέγραψαν επίπεδα σχεδόν διπλάσια από αυτό το ποσοστό.
Έτσι, με τη ρυθμιστική οπισθοδρόμηση που σημειώνεται σε όλα τα επίπεδα, οι ΗΠΑ οδεύουν σε ακόμη χειρότερες καταστάσεις.
Η Αθήνα
‘Όσον αφορά την Αθήνα και την πιο πρόσφατη εικόνα της IQAir, κατατάσσεται στην κατηγορία των μέτρια μολυσμένων πόλεων. Που σημαίνει ότι δεν υπόκειται σε καταστροφικά επίπεδα ρύπανσης, αλλά θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα του αέρα της. Έτσι τοποθετείται στην 765η θέση από όλες τις πόλεις παγκοσμίως, καθώς και στην 5η θέση από τις πόλεις στην Ελλάδα.
Σχετικά με τις αιτίες ρύπανσης που πλήττουν την Αθήνα και άλλες πόλεις στην Ελλάδα, επισημαίνονται η οικονομική κρίση που έπληξε τη χώρα στα τέλη της δεκαετίας του 2000, επηρεάζοντας την ανθρωπογενή δραστηριότητα με τέτοιο τρόπο ώστε να προκαλεί περισσότερη ρύπανση. Επιπλέον, η απαγόρευση των καυσίμων ντίζελ που εφαρμόστηκε γύρω στο 1996 άρθηκε το 2012, και ως εκ τούτου η ποσότητα των ρύπων που σχετίζονται με τα οχήματα αυξήθηκε σημαντικά.
Άλλες πηγές ρύπανσης περιλαμβάνουν την καύση ξύλων για θέρμανση κατά τη διάρκεια του χειμώνα, με το υπέρογκο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας να αναγκάζει πολλά νοικοκυριά, ιδιαίτερα σε περιοχές με χαμηλότερο εισόδημα να καταφεύγουν σε πιο παραδοσιακές μεθόδους θέρμανσης.
Η μαζική καύση ξύλου δημιουργεί τεράστιες στήλες καπνού και άλλων χημικών ρύπων που μπορούν να έχουν σημαντική επίδραση στις μετρήσεις PM2.5 και PM10. Άλλες πηγές που συμβάλλουν σε αυτό θα μπορούσαν να είναι εργοτάξια, επισκευές δρόμων και οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα που προκαλεί την απελευθέρωση λεπτών σωματιδίων ή σκόνης στην ατμόσφαιρα, σύμφωνα με την IQAir.
Διαβάστε ακόμη
Κατασχέσεις τέλος με ένα «κλικ»: Ξεμπλοκάρουν άμεσα οι λογαριασμοί
Ελβετικό φράγκο: Κοστίζει η καθυστέρηση ένταξης στη ρύθμιση
Πάσχα: 7 προορισμοί στην Ελλάδα για μια εμπειρία που μένει στη μνήμη
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα