Η προστασία του καταναλωτή μεταφέρεται στο επίκεντρο της αναμόρφωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, με παρεμβάσεις που συνδυάζουν χαμηλότερες ρυθμιζόμενες χρεώσεις, μεγαλύτερη ασφάλεια στις συμβάσεις προμήθειας και πρόσθετες εγγυήσεις απέναντι στις διακοπές ηλεκτροδότησης. Το νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, που συζητείται στη Βουλή, επιχειρεί ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει περιορισμούς των δικτύων και εκκρεμότητες επενδύσεων.
Η παρέμβαση με το πιο άμεσο ενδιαφέρον για τα νοικοκυριά είναι η μείωση κατά 50% της μοναδιαίας χρέωσης Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ), στην πρώτη κλίμακα οικιακής κατανάλωσης. Πρόκειται για περιορισμό συγκεκριμένης επιβάρυνσης του λογαριασμού, επομένως η τελική εξοικονόμηση εξαρτάται από την κατανάλωση και τη συνολική σύνθεση των χρεώσεων.
Το περιθώριο μείωσης συνδέεται με τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών, οι οποίες περιορίζουν σταδιακά την ανάγκη ακριβότερης τοπικής ηλεκτροπαραγωγής. Έτσι, η αναβάθμιση των υποδομών αποκτά και καταναλωτικό αποτύπωμα, καθώς μέρος του οφέλους επιστρέφει στους οικιακούς λογαριασμούς.
Σταθερές συμβάσεις και προστασία από διακοπές
Η προβλεψιμότητα του ενεργειακού κόστους αποτελεί δεύτερο βασικό άξονα. Οι μεγάλοι προμηθευτές θα υποχρεούνται να διαθέτουν σταθερά συμβόλαια διάρκειας τουλάχιστον δώδεκα μηνών, χωρίς δυνατότητα μονομερούς μεταβολής τιμών και όρων όσο αυτά βρίσκονται σε ισχύ.
Η πρόβλεψη ενισχύει τη σημασία των μπλε τιμολογίων σε περιόδους έντονων διακυμάνσεων. Η σταθερή χρέωση επιτρέπει καλύτερο προγραμματισμό, χωρίς ωστόσο να καταργεί την ανάγκη σύγκρισης των διαφορετικών συμβατικών χαρακτηριστικών.
Παράλληλα, αλλάζει η προστασία όσων αμφισβητούν χρεώσεις ή άλλες πρακτικές του προμηθευτή τους. Κατά την επίλυση διαφορών προβλέπεται αυτόματη προστασία από διακοπή ρεύματος, χωρίς την υφιστάμενη απαίτηση προσφυγής στη δικαστική διαδικασία. Η δυνατότητα αφορά έως δύο καταγγελίες, με διάρκεια προστασίας μέχρι 90 ημέρες για καθεμία.
Επιπλέον, η παραμονή στον Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου επεκτείνεται από τρεις σε έξι μήνες, ενώ ενισχύεται ο εποπτικός ρόλος της ΡΑΑΕΥ. Οι εταιρείες προμήθειας θα πρέπει επίσης να διαθέτουν στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου και να περνούν δοκιμές αντοχής απέναντι σε απότομες μεταβολές της χονδρεμπορικής αγοράς.
Η έμφαση στην προστασία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα μέσα στο ευρωπαϊκό περιβάλλον αυξημένου ενεργειακού κόστους. Η ελληνική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας εμφανίζεται 15% χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με τη χώρα στη δωδέκατη θέση μεταξύ των 27 ως προς τις χαμηλότερες τιμές. Όταν, όμως, συνυπολογίζεται η αγοραστική δύναμη, η εικόνα αντιστρέφεται οριακά. Η σύγκριση αναδεικνύει γιατί το ύψος της χρέωσης πρέπει να εξετάζεται μαζί με τις οικονομικές δυνατότητες των νοικοκυριών και το πραγματικό βάρος της ενεργειακής δαπάνης.
Νησιά, αυτοπαραγωγή και πρόσβαση στα δίκτυα
Στο επενδυτικό σκέλος, το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών ενεργοποιείται για έργα συνολικού ύψους 2,3 δισ. ευρώ. Οι χρηματοδοτήσεις καλύπτουν ΑΠΕ, αποθήκευση, διασυνδέσεις, δίκτυα, υποδομές φόρτισης και φράγματα, με στόχο μικρότερη εξάρτηση των νησιωτικών συστημάτων από το πετρέλαιο.
Νοικοκυριά, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς αποκτούν δυνατότητα κοινής χρήσης ενέργειας από ΑΠΕ που παράγουν οι ίδιοι. Η ρύθμιση διευρύνει τη συμμετοχή τους στην αγορά, πέρα από τον παραδοσιακό ρόλο του τελικού καταναλωτή.
Για τα μικρά οικιακά φωτοβολταϊκά έως 10,8 kW, προβλέπεται ειδική αντιμετώπιση των αρνητικών τιμών: η αποζημίωση της πλεονάζουσας παραγωγής θα υπολογίζεται ως μηδενική στις αντίστοιχες περιόδους.
Η πρόσβαση στο δίκτυο γίνεται περισσότερο διαφανής. ΑΔΜΗΕ και ΔΕΔΔΗΕ θα δημοσιοποιούν ανά τρίμηνο τη διαθέσιμη δυνατότητα νέων συνδέσεων, ενώ οι αιτήσεις θα υποβάλλονται ψηφιακά. Ταυτόχρονα, οι ευέλικτες συνδέσεις επιτρέπουν σε ώριμα έργα να προχωρούν σε περιοχές περιορισμένης ισχύος, πριν ολοκληρωθούν οι αναβαθμίσεις.
Για τους δήμους προβλέπονται απαλλαγές από τέλη αιτήσεων ΑΠΕ και δέσμευσης χώρου, μαζί με παρατάσεις προθεσμιών. Οι επαγγελματίες αγρότες αποκτούν νέα δυνατότητα υποβολής της δήλωσης του 2025, ώστε να διατηρήσουν την αυξημένη αποζημίωση των έργων τους.
Υποχρεώσεις για data centers και αποθήκευση
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στα κέντρα δεδομένων, λόγω των μεγάλων ενεργειακών αναγκών τους. Το προτεινόμενο πλαίσιο απαιτεί κάλυψη του κόστους σύνδεσης, ετήσια κατανάλωση κατά 60% από ΑΠΕ και εγγυητική επιστολή 200.000 ευρώ ανά MW.
Προβλέπονται επίσης μητρώο στη ΡΑΑΕΥ και ετήσιο ανταποδοτικό όφελος 15.000 ευρώ ανά MW για δήμους και τοπικούς καταναλωτές. Η ανάπτυξη των ψηφιακών υποδομών συνδέεται έτσι με συγκεκριμένες υποχρεώσεις έναντι του ενεργειακού συστήματος και των περιοχών εγκατάστασης.
Στην αποθήκευση ενέργειας, απλοποιούνται διαδικασίες και προωθείται η ολοκλήρωση αξιολόγησης επενδυτικών αιτημάτων ισχύος 7.771,78 MW. Η ενίσχυση της αποθήκευσης διευκολύνει την αξιοποίηση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές.
Αυστηρότερες απαιτήσεις εισάγονται και για τα ιδιωτικά ηλεκτρικά δίκτυα ΑΠΕ, με ετήσιες τεχνικές εκθέσεις, ελέγχους και κυρώσεις. Η εναέρια όδευση περιορίζεται στις περιπτώσεις όπου τεκμηριώνεται τεχνική αδυναμία υπόγειας κατασκευής.
Περιβαλλοντικές και πολεοδομικές εκκρεμότητες
Πέρα από την ενέργεια, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει παρεμβάσεις για την ασφάλεια οικισμών, την προστασία οικοσυστημάτων και τις αθλητικές υποδομές.
Για τη Μεταμόρφωση Παλαμά, δρομολογείται μετεγκατάσταση των 324 μόνιμων κατοίκων σε γειτονική περιοχή νότια του Παλαμά, με σκοπό την προστασία από επαναλαμβανόμενες πλημμύρες. Στον Θερμαϊκό Κόλπο, ο θαλάσσιος χώρος μεταξύ των περιοχών Natura εντάσσεται στην αρμοδιότητα του ΟΦΥΠΕΚΑ για ενιαία οικολογική διαχείριση.
Στο Δέλτα του Έβρου, η αναστολή κυρώσεων για 168 καλύβες ψαράδων και κυνηγών παρατείνεται μέχρι την έκδοση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος. Στο Δήλεσι καθορίζεται χώρος για μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων.
Σημαντική χωροταξική πρόβλεψη αφορά το γήπεδο «Γ. Καραϊσκάκης», με δυνατότητα αύξησης της χωρητικότητας στις 52.000 θέσεις, δημιουργία 1.800 θέσεων στάθμευσης και 49ετή παραχώρηση διαχείρισης. Προβλέπονται μειωμένος συντελεστής δόμησης και διατήρηση τουλάχιστον 65% αμιγώς αθλητικών χρήσεων.
Τέλος, οι διορθώσεις στον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας περιορίζονται σε τυπογραφικά παροράματα και αριθμήσεις άρθρων. Το σύνολο των παρεμβάσεων παραμένει αντικείμενο κοινοβουλευτικής επεξεργασίας, με την εφαρμογή τους να προϋποθέτει την ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας.