Η νέα γεωπολιτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή επαναφέρει με ένταση τον παράγοντα αβεβαιότητας στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Η περιοχή αποτελεί διαχρονικά έναν από τους σημαντικότερους κόμβους παραγωγής και διακίνησης πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που καθιστά κάθε επιδείνωση της έντασης άμεσα συνδεδεμένη με τις διεθνείς τιμές και, τελικά, με το κόστος για τον καταναλωτή.
Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος του Συνδέσμου Εταιρειών Εμπορίας Πετρελαιοειδών και πρόεδρος της ΕΛΙΝΟΙΛ, Γιάννης Αληγιζάκης, «Είναι βέβαιο ότι θα υπάρξει αντίκτυπος. Το ερώτημα είναι πόσος και με ποια διάρκεια. Το Ιράν δεν είναι Συρία, ούτε Βενεζουέλα. Δεν πρόκειται για μια απλή υπόθεση αλλαγής ηγεσίας. Μιλάμε για ένα κράτος με ισχυρούς μηχανισμούς και γεωπολιτικό βάρος. Δύσκολα θα εκτονωθεί γρήγορα αυτή η κατάσταση, κάτι που δημιουργεί αυξημένη αβεβαιότητα».
To έμπειρο στέλεχος της αγοράς πετρελοειδών, σημειώνει ότι το γεγονός πως τα επεισόδια σημειώθηκαν Σάββατο, με τις αγορές κλειστές, έδωσε έναν μικρό χρόνο αξιολόγησης. Ωστόσο, «τα δεδομένα δεν έχουν ακόμη ξεκαθαρίσει. Δεν θεωρώ πιθανό να δούμε τις τιμές να ανοίγουν στα 100 δολάρια το βαρέλι, αλλά είναι πολύ πιθανό να διατηρηθούν πάνω από τα 80 δολάρια».
Τα δύο σενάρια για τη βενζίνη
Με βάση τα σημερινά δεδομένα, η αγορά επεξεργάζεται δύο βασικά σενάρια:
Σενάριο 1: Πετρέλαιο στα 80 δολάρια το βαρέλι
Εφόσον η τιμή του πετρελαίου διαμορφωθεί στα 80 δολάρια το βαρέλι, η μέση τιμή της αμόλυβδης, που σήμερα κινείται γύρω στο 1,75 ευρώ το λίτρο, εκτιμάται ότι μέσα στις επόμενες δύο μέρες θα φτάσει περίπου στα 1,78 ευρώ το λίτρο.
Σενάριο 2: Πετρέλαιο στα 100 δολάρια το βαρέλι
Στο πιο επιθετικό σενάριο, με την τιμή στα 100 δολάρια το βαρέλι που σύμφωνα με την αγορά είναι λιγότερο πιθανόν, η βενζίνη εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί περίπου στο 1,79 ευρώ το λίτρο, ενδεχομένως και λίγο υψηλότερα, σε κάθε περίπτωση κάτω από τα 2 ευρώ το λίτρο.
Η διαφορά μεταξύ των δύο σεναρίων μπορεί να εμφανίζεται περιορισμένη (καθώς έχει ως βάση την σημερινή χαμηλή τιμή της βενζίνης) ωστόσο μέσα στις επόμενες δύο έως τρεις μέρες, εκτιμάται ότι θα ανατιμηθεί από 2 έως 3 λεπτά το λίτρο. H αύξηση αυτή δεν είναι αμελητέα αλλά προς το παρόν δεν συνιστά σοβαρό σοκ για τον καταναλωτή εφόσον δεν υπάρξει περαιτέρω αποκλιμάκωση.
Στην Ελλάδα, η επίδραση στις τιμές των καυσίμων, σύμφωνα με τα στελέχη της αγοράς δεν είναι άμεση αλλά εμφανίζεται με χρονική υστέρηση περίπου τεσσάρων ημερών, καθώς οι τιμές βασίζονται στον διεθνή οργανισμό αξιολόγησης τιμών ενέργειας Platts. Αυτό σημαίνει ότι περίπου το 35% της τελικής τιμής στην αντλία αφορά τη διεθνή τιμή του προϊόντος, ενώ το υπόλοιπο περιλαμβάνει φόρους και άλλα κόστη (π.χ μεταφορικά, περιθώριο κέρδους), στοιχείο που περιορίζει την μεταβλητότητα.
Σύμφωνα με στελέχη του κλάδου, ήδη μεγάλο μέρος του ιρανικού πετρελαίου λόγω των κυρώσεων της Δύσης κατευθυνόταν προς την Κίνα. Σε περίπτωση όξυνσης της διαταραχής, η Κίνα θα αναζητήσει εναλλακτικές πηγές προμήθειας, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό για φορτία LNG που σήμερα κατευθύνονται προς την Ευρώπη. Αυτό μεταφράζεται σε έμμεση πίεση στις τιμές με άμεσο αντίκτυπο και στις ευρωπαϊκές αγορές.
Ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα πράξει ο OPEC. Χθες ανακοινώθηκε αύξηση της παραγωγής κατά 206.000 βαρέλια ημερησίως, σε μια προσπάθεια να καθησυχαστούν οι αγορές. Το πιο ευαίσθητο σημείο ωστόσο παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Μια διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ, θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρό πρόβλημα στην παγκόσμια αγορά. Όπως λέει ο κ. Αληγιζάκης, εναλλακτικές διαδρομές υπάρχουν, αλλά είναι πιο δαπανηρές και χρονοβόρες.
Τι σημαίνει για τα τιμολόγια ρεύματος στην Ελλάδα
Η κλιμάκωση της έντασης μεταξύ Ιράν και Ισραήλ επαναφέρει στο προσκήνιο τον παράγοντα «γεωπολιτικό ρίσκο» στις διεθνείς αγορές ενέργειας το τίμημα του οποίου πλήρωσαν πολύ ακριβά οι αγορές –μεταξύ αυτών και η Ελλάδα- με το ξέσπασμα του ρωσοουκρανικού πολέμου. Αν και μέχρι στιγμής δεν έχει καταγραφεί απότομη ανατίμηση στα ευρωπαϊκά ενεργειακά συμβόλαια, καθώς μεσολάβησε το Σαββατοκύριακο, η διάρκεια και η ένταση της κρίσης θα καθορίσουν το αν και πότε το κόστος θα περάσει στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.
Δεν «γράφεται» άμεσα στα τιμολόγια
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι οι εταιρείες προμήθειας δεν ενσωματώνουν αυτόματα ένα «premium Μέσης Ανατολής» στα τιμολόγια λιανικής. Για να συμβεί αυτό απαιτείται σταθεροποίηση των τιμών χονδρικής σε υψηλότερα επίπεδα και όχι απλώς βραχυχρόνια μεταβλητότητα.
Ενδεικτικό είναι ότι η τιμή του φυσικού αερίου στο Title Transfer Facility (TTF) – τον βασικό ευρωπαϊκό δείκτη – την Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου, έκλεισε στα 31,8 ευρώ/MWh, επίπεδο αισθητά χαμηλότερο από τις κορυφές της ενεργειακής κρίσης του 2022. Ενώ η τιμή της χονδρεμπορικής ήταν κατά 26% χαμηλότερη από τον Ιανουάριο, δίνοντας περιθώριο απορρόφησης βραχυπρόθεσμων κραδασμών.
Πού εντοπίζεται ο κίνδυνος
Η κρίση εξελίσσεται σε μια περιοχή που συγκεντρώνει κρίσιμες ενεργειακές υποδομές και διαδρομές μεταφοράς (π.χ Στενά του Ορμούζ), ενώ ισχυροί παραγωγοί όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ βρίσκονται στο ευρύτερο γεωπολιτικό κάδρο.
Εάν υπάρξουν διαταραχές στις ροές LNG, αυξηθούν τα ασφάλιστρα μεταφοράς ή εκτιναχθεί η τιμή του πετρελαίου, τότε το φυσικό αέριο θα δεχθεί πιέσεις. Δεδομένου ότι η ελληνική ηλεκτροπαραγωγή βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στο φυσικό αέριο, η επίπτωση θα φανεί πρώτα στη χονδρική αγορά ρεύματος και, με χρονική υστέρηση, στα κυμαινόμενα τιμολόγια.
Οι αγορές μπορούν να απορροφήσουν ένα σύντομο σοκ. Αν όμως η ένταση αποκτήσει βάθος χρόνου, τότε το ενεργειακό κόστος θα δεχθεί ισχυρότερες πιέσεις μέσα στις επόμενες εβδομάδες.
Η στάση των εταιρειών
Μέχρι στιγμής, οι προμηθευτές διατηρούν χαμηλούς τόνους. Η ΔΕΗ, για παράδειγμα, ανακοίνωσε για τον Μάρτιο πράσινο ειδικό τιμολόγιο στα 12,9 λεπτά/kWh για τις πρώτες 200 kWh (μείωση 7,2% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα) και 14,5 λεπτά/kWh για κατανάλωση άνω των 200 kWh (μείωση περίπου 11% σε σχέση με τον Φεβρουάριο) και 17% χαμηλότερο από τον περσινό Μάρτιο. Η επιλογή αυτή δείχνει ότι, προς το παρόν, η αγορά δεν έχει «τιμολογήσει» έντονο γεωπολιτικό ρίσκο.
Ποιοι είναι πιο προστατευμένοι
Σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, ασφάλεια προσφέρουν μόνο τα σταθερά (μπλε) τιμολόγια, τα οποία «κλειδώνουν» την τιμή για 12 μήνες. Εκτιμάται ότι πάνω από 1,6 εκατομμύρια καταναλωτές έχουν ήδη επιλέξει τέτοια προγράμματα, εξασφαλίζοντας προβλεψιμότητα στους λογαριασμούς τους.
Όπως σημειώνουν παράγοντες της αγοράς, το βασικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει ένταση, αλλά πόσο θα διαρκέσει. Ένα σύντομο επεισόδιο μπορεί να απορροφηθεί. Μια παρατεταμένη κρίση, όμως, θα μπορούσε να επαναφέρει πιέσεις αντίστοιχες με εκείνες της προηγούμενης ενεργειακής περιόδου, επηρεάζοντας όχι μόνο τα τιμολόγια ρεύματος αλλά και τον πληθωρισμό.
Αναστολή παραγωγής φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο
Η κρίση δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο. Έχει ήδη επηρεάσει την παραγωγή φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τα κοιτάσματα Λεβιάθαν, Ταμάρ και Καρίς δεν παράγουν από το Σάββατο, κατόπιν εντολής της Ισραηλινής κυβέρνησης, λόγω της πρόσφατης γεωπολιτικής κλιμάκωσης στην περιοχή.
Η ελληνική Energean, η οποία διαχειρίζεται τα κοιτάσματα του Καρίς επιβεβαίωσε με ανακοίνωσή της ότι έλαβε εντολή από το Υπουργείο Ενέργειας και Υποδομών να αναστείλει προσωρινά την παραγωγή και τις λειτουργίες της στην πλωτή μονάδα Energean Power (FPSO), υπογραμμίζοντας ότι η ασφάλεια του προσωπικού και η ακεραιότητα των εγκαταστάσεων αποτελούν ύψιστη προτεραιότητα.
Η μέση ημερήσια παραγωγή της εταιρείας από το Καρίς ανέρχεται σε περίπου 150.000 βαρέλια ισοδύναμου πετρελαίου, εκ των οποίων το 85% αφορά φυσικό αέριο που προορίζεται για την εγχώρια κατανάλωση.
Αντίστοιχη αναστολή είχε σημειωθεί και τον Ιούνιο του 2025, κατά την προηγούμενη κρίση με το Ιράν, όταν η διακοπή διήρκεσε περίπου δύο εβδομάδες. Το προηγούμενο αυτό λειτουργεί ως σημείο αναφοράς, χωρίς όμως να προδικάζει τη διάρκεια της τρέχουσας διακοπής.
Διαβάστε ακόμη
Ντόμινο στις αερομεταφορές από τις εξελίξεις στη Μ. Ανατολή – Πώς επηρεάζεται η Αθήνα
Διπλός ΕΝΦΙΑ για τα ακίνητα των τραπεζών
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα