Η παράλυση στα Στενά του Ορμούζ, τον πιο κρίσιμο θαλάσσιο διάδρομο για τη μεταφορά ενέργειας και πρώτων υλών παγκοσμίως, μετατρέπεται σε έναν από τους μεγαλύτερους παράγοντες αβεβαιότητας για τις διεθνείς αγορές. Με σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας να εξαρτάται από αυτή τη διαδρομή, η πολεμική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ενισχύει τους φόβους για ένα νέο κύμα ενεργειακής αναταραχής, την ώρα που επανέρχονται τα σενάρια στασιμοπληθωρισμού στις μεγάλες οικονομίες.
Μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι εξελίξεις αλλάζουν καθημερινά και οι πιθανότητες αποκλιμάκωσης ή περαιτέρω κλιμάκωσης παραμένουν ανοιχτές, οι αγορές παρακολουθούν πλέον σχεδόν εμμονικά έναν δείκτη: πόσα πλοία εξακολουθούν να περνούν από τα Στενά του Ορμούζ. Για αναλυτές και επενδυτές, αυτό αποτελεί το βασικό θερμόμετρο του γεωπολιτικού κινδύνου και της έντασης που μπορεί να μεταφερθεί στην παγκόσμια οικονομία.
Οι φόβοι για τα αποθέματα πετρελαίου
Οι εκτιμήσεις μεγάλων χρηματοπιστωτικών οίκων σκιαγραφούν ένα ιδιαίτερα εύθραυστο τοπίο. Αναλυτές της Citigroup προειδοποιούν ότι ακόμη και αν ο πόλεμος τερματιζόταν άμεσα και οι ενεργειακές ροές αποκαθίσταντο μέχρι το τέλος του μήνα, τα παγκόσμια αποθέματα αργού πετρελαίου και προϊόντων διύλισης θα κινούνταν προς τα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων οκτώ ετών μέσα στους επόμενους δύο μήνες.
Σε περίπτωση που η κρίση παραταθεί για ακόμη δύο μήνες περίπου, τα αποθέματα ενδέχεται να υποχωρήσουν στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων είκοσι ετών, αυξάνοντας δραματικά τον κίνδυνο για νέα εκτίναξη των τιμών.
Στην ίδια κατεύθυνση, αναλυτές της Nomura υπογραμμίζουν ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να υπάρξει ασφαλής πρόβλεψη για την πορεία της κρίσης. Παρ’ όλα αυτά, εκτιμούν ότι τόσο το Ιράν όσο και οι αντίπαλες δυνάμεις εμφανίζονται, προς το παρόν, περισσότερο πρόθυμες να αποφύγουν μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση παρά να οδηγηθούν σε γενικευμένη σύγκρουση.
Κεντρικές τράπεζες σε στάση αναμονής
Η αβεβαιότητα έχει επηρεάσει και τις μεγαλύτερες κεντρικές τράπεζες του κόσμου. Η αμερικανική Fed, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αλλά και οι κεντρικές τράπεζες της Ιαπωνίας, της Βρετανίας και του Καναδά αναμένεται να κινηθούν με ιδιαίτερη προσοχή στις συνεδριάσεις τους, ακολουθώντας μια στρατηγική αναμονής μέχρι να διαμορφωθεί πιο καθαρή εικόνα για την πορεία της κρίσης και τις επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου έχει ήδη δεχθεί ισχυρό πλήγμα. Η συνολική προσφορά έχει μειωθεί κατά περίπου 13 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως από το ξέσπασμα του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου, ενώ η ζήτηση έχει επίσης υποχωρήσει σημαντικά υπό το βάρος της αβεβαιότητας και της επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας.
Αναλυτές εμπορευμάτων υπολογίζουν ότι η παγκόσμια κατανάλωση πετρελαίου έχει περιοριστεί κατά περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσοστό αισθητά υψηλότερο από τις προηγούμενες εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών ενέργειας.
Η ευρωπαϊκή και ελληνική έκθεση
Η παρατεταμένη κρίση δημιουργεί αυξανόμενες πιέσεις για την Ευρώπη, καθώς αυξάνει το ενεργειακό κόστος, διαταράσσει τις αλυσίδες εφοδιασμού και επιβαρύνει την εμπιστοσύνη καταναλωτών και επιχειρήσεων. Ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ επαναλειτουργούσαν άμεσα, μέρος της ζημιάς θεωρείται ήδη αναπόφευκτο, καθώς τα διαθέσιμα φορτία περιορίζονται, τα διυλιστήρια μειώνουν την παραγωγή και η ζήτηση παραμένει υψηλή.
Για την Ελλάδα, οι κίνδυνοι είναι ακόμη πιο άμεσοι. Η ελληνική οικονομία παραμένει ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις αυξήσεις των τιμών ενέργειας, καθώς αυτές επηρεάζουν άμεσα το κόστος εισαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.
Περίπου το 25% των ελληνικών εισαγωγών καυσίμων —το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση— προέρχεται από χώρες του Κόλπου, ενώ σημαντική παραμένει και η εξάρτηση σε βασικά μέταλλα. Οι συνολικές εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων από την περιοχή του Περσικού Κόλπου αγγίζουν τα 19 δισ. ευρώ ετησίως, αντιπροσωπεύοντας περίπου το ένα τέταρτο των συνολικών εισαγωγών αγαθών της χώρας.
Μια παρατεταμένη αναστάτωση στις θαλάσσιες μεταφορές και στις ενεργειακές ροές θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε ακριβότερα καύσιμα, αυξάνοντας την πίεση σε νοικοκυριά, επιχειρήσεις και μεταφορές.
Παράλληλα, η Ελλάδα επηρεάζεται και έμμεσα μέσω των διεθνών τιμών λιπασμάτων και πρώτων υλών, ενώ ως μία από τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές δυνάμεις του κόσμου αντιμετωπίζει αυξημένο ασφαλιστικό κόστος και υψηλότερους επιχειρησιακούς κινδύνους στις θαλάσσιες μεταφορές.
Πίεση στις επιχειρήσεις και φόβοι για ανάπτυξη
Οι συνέπειες της κρίσης έχουν αρχίσει να γίνονται αισθητές σε μεγάλο μέρος των ελληνικών εξαγωγικών επιχειρήσεων. Η άνοδος του ενεργειακού και μεταφορικού κόστους πιέζει οριζόντια σχεδόν όλους τους παραγωγικούς κλάδους, ενώ ταυτόχρονα αυξάνονται τα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα και εντείνονται οι ανησυχίες για τη ρευστότητα και την παραγωγή.
Παρά τις πιέσεις, τραπεζικά στελέχη επισημαίνουν ότι η ελληνική οικονομία εισέρχεται σε αυτή την περίοδο αβεβαιότητας από σαφώς ισχυρότερη αφετηρία σε σχέση με το παρελθόν. Η χώρα εμφανίζει πρωτογενή πλεονάσματα, διαθέτει σημαντικά ταμειακά αποθέματα και εξυπηρετεί το δημόσιο χρέος της με σχετικά χαμηλό κόστος δανεισμού.
Ωστόσο, η πορεία του τουρισμού θα αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα για τη συνολική αντοχή της οικονομίας. Μια πιθανή υποχώρηση των τουριστικών εσόδων σε συνδυασμό με αυξημένο ενεργειακό κόστος και δυσμενέστερες συνθήκες χρηματοδότησης θα μπορούσε να επιβαρύνει σοβαρά τις προοπτικές ανάπτυξης.
Οι φόβοι για επιστροφή του στασιμοπληθωρισμού
Οι οικονομικές επιπτώσεις της σύγκρουσης αρχίζουν ήδη να τροφοδοτούν ξανά τη συζήτηση για στασιμοπληθωρισμό — δηλαδή για έναν συνδυασμό υψηλού πληθωρισμού και χαμηλής ανάπτυξης. Η άνοδος των τιμών ενέργειας και βασικών αγαθών μεταφέρεται σταδιακά σε ολόκληρη την οικονομία, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής και πιέζοντας την καταναλωτική ζήτηση.
Παρά τους παραλληλισμούς με τη δεκαετία του 1970 και την ενεργειακή κρίση του 2022, αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι οι σημερινές συνθήκες παραμένουν διαφορετικές. Οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί σημαντικά, αλλά δεν έχουν φτάσει ακόμη στα ακραία επίπεδα προηγούμενων κρίσεων.
Επιπλέον, σε αντίθεση με την περίοδο 2021-2022, τα επιτόκια και οι αποδόσεις των ομολόγων βρίσκονται ήδη σε υψηλότερα επίπεδα, γεγονός που θεωρητικά προσφέρει στις κεντρικές τράπεζες μεγαλύτερο περιθώριο αντίδρασης απέναντι σε νέες πληθωριστικές πιέσεις.
Παρ’ όλα αυτά, όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν στο επίκεντρο της διεθνούς έντασης, οι αγορές θα συνεχίσουν να κινούνται υπό τη βαριά σκιά μιας κρίσης που απειλεί να επηρεάσει όχι μόνο την ενέργεια, αλλά συνολικά τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας.
Διαβάστε ακόμη
Ο Τραμπ ήρε τους δασμούς στο σκωτσέζικο ουίσκι προς τιμήν του βασιλιά Καρόλου
Παπασταύρου: Η Ελλάδα είναι ενεργειακός πρωταθλητής στη Νοτιοανατολική Ευρώπη (vid)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα