Η επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης μοιάζει πλέον αναπόφευκτη. Και ίσως, τελικά, να μην είναι κάτι που η ανθρωπότητα θα έπρεπε να επιχειρήσει να φρενάρει. Όπως συνέβη με κάθε μεγάλη τεχνολογική τομή στην ιστορία, η πραγματική της επίδραση θα εξαρτηθεί από τα κίνητρα και τις αξίες εκείνων που τη διαμορφώνουν και τη χρησιμοποιούν.
Αν η AI εξελιχθεί μέσα από τον φόβο, τον έλεγχο και την απληστία, τότε είναι πιθανό να ενισχύσει ακριβώς αυτές τις δυνάμεις. Αν όμως καθοδηγηθεί από σοφία, ενσυναίσθηση και διάθεση προσφοράς προς την κοινωνία, μπορεί να εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία προόδου που γνώρισε ποτέ ο άνθρωπος.
Το πραγματικό στοίχημα, επομένως, ίσως να μην είναι ο έλεγχος της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά η εξέλιξη της ίδιας της ανθρωπότητας δίπλα της. Όσο οι μηχανές γίνονται πιο ισχυρές και πιο «έξυπνες», τόσο περισσότερο θα απαιτείται από τους ανθρώπους να γίνονται σοφότεροι, πιο δημιουργικοί και πιο ανθρώπινοι.
Αυτό είναι, σε μεγάλο βαθμό, και το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από ανάλυση των New York Times γύρω από το ερώτημα που απασχολεί όλο και περισσότερο την παγκόσμια κοινωνία: μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να οδηγήσει τελικά σε μαζική ανεργία;
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μέσα από το βλέμμα των ίδιων των πρωταγωνιστών της
Η ανησυχία των πολιτών εντείνεται με γρήγορους ρυθμούς. Δημοσκόπηση της Quinnipiac τον Μάρτιο έδειξε ότι το 70% των Αμερικανών πιστεύει πλέον πως η Τεχνητή Νοημοσύνη θα περιορίσει τις ευκαιρίες εργασίας για τους ανθρώπους, έναντι 56% πριν από έναν χρόνο. Παράλληλα, το 30% δηλώνει ότι φοβάται ακόμη και για τη δική του επαγγελματική θέση.
Οι φόβοι αυτοί δεν εμφανίζονται τυχαία. Ενισχύονται καθημερινά από δηλώσεις κορυφαίων στελεχών της βιομηχανίας της AI, που συχνά περιγράφουν ένα μέλλον βαθιά αυτοματοποιημένο.
Ο Ντάριο Αμοντέι, επικεφαλής της Anthropic, έχει προειδοποιήσει ότι έως και οι μισές θέσεις εργασίας γραφείου εισαγωγικού επιπέδου ενδέχεται να εξαφανιστούν μέσα στην επόμενη πενταετία. Από την πλευρά του, ο Μουσταφά Σουλεϊμάν της Microsoft AI θεωρεί πιθανό ότι μεγάλο μέρος των εργασιών γραφείου θα αυτοματοποιηθεί πλήρως από συστήματα AI μέσα στους επόμενους 12 έως 18 μήνες.
Την ίδια στιγμή, η OpenAI έχει ήδη παρουσιάσει πολιτική πρόταση υπέρ της τετραήμερης εργασίας και της εβδομάδας 32 ωρών, υποστηρίζοντας ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να δημιουργήσει περισσότερο ελεύθερο χρόνο αντί για εκτεταμένη ανεργία.
Αν κάποιος ακούσει αποκλειστικά τη ρητορική των ίδιων των εργαστηρίων Τεχνητής Νοημοσύνης, είναι εύκολο να πιστέψει ότι η μαζική απώλεια θέσεων εργασίας βρίσκεται πολύ κοντά. Η AI σχεδιάστηκε ώστε να μιμείται με χαμηλό κόστος πολλές ανθρώπινες λειτουργίες στον υπολογιστή, χωρίς ανάγκη ξεκούρασης, χωρίς εργασιακές διεκδικήσεις και συχνά με υψηλότερη ταχύτητα και ακρίβεια από τον άνθρωπο.
Δεν προκαλεί έκπληξη, επομένως, ότι πολλές εταιρείες στρέφονται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση. Επιχειρήσεις όπως η Block, η Meta, η Oracle και η Microsoft έχουν προχωρήσει σε απολύσεις ή εξαγορές εργαζομένων, επικαλούμενες την ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης στις λειτουργίες τους.
Είναι πράγματι κοντά η εποχή της μαζικής ανεργίας;
Παρά τις προειδοποιήσεις, αρκετοί οικονομολόγοι καλούν σε ψυχραιμία. Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι τεχνολογικές εταιρείες ενδέχεται να υπερβάλλουν είτε για να εντυπωσιάσουν τις αγορές είτε επειδή εξακολουθούν να κινούνται στη λογική μιας περιόδου υπερπροσλήψεων που πλέον διορθώνεται.
Επιπλέον, οι ηγέτες της AI μπορεί να γνωρίζουν εξαιρετικά καλά τα νευρωνικά δίκτυα, όχι όμως απαραίτητα και τη λειτουργία των αγορών εργασίας ή της κοινωνικής οικονομίας.
Και κυρίως, τα ίδια τα μακροοικονομικά δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν ακόμη το σενάριο της κατάρρευσης. Η ανεργία στις ΗΠΑ βρέθηκε στο 4,3% τον Μάρτιο του 2026, σχεδόν στο ίδιο επίπεδο με το 4,4% του Μαρτίου 2020, ενώ οι μέσες ωριαίες αποδοχές παραμένουν σταθερές.
Γι’ αυτό και πολλοί οικονομολόγοι παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι στις θεωρίες περί άμεσης μαζικής ανεργίας.
Ο οικονομολόγος συμπεριφοράς του American University, Άλεξ Ίμας, παρουσίασε πρόσφατα μια διαφορετική οπτική μέσα από το εκτενές άρθρο του με τίτλο «Τι θα είναι σπάνιο;». Εκεί υποστηρίζει ότι η AI δεν θα εξαφανίσει απλώς ανθρώπινες θέσεις εργασίας, αλλά θα μεταφέρει την αξία της οικονομίας προς έναν νέο τομέα που θα βασίζεται στις ανθρώπινες σχέσεις, στο συναίσθημα και στην αυθεντική εμπειρία.
Το μάθημα της Starbucks
Η ανάλυση του Ίμας ξεκινά με ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: τη Starbucks. Ο κολοσσός του καφέ, με αποτίμηση άνω των 112 δισ. δολαρίων, προσπάθησε τα προηγούμενα χρόνια να μειώσει το λειτουργικό κόστος περιορίζοντας προσωπικό και ενισχύοντας τον αυτοματισμό.
Το αποτέλεσμα, όμως, δεν ήταν αυτό που περίμενε. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Μπράιαν Νίκολ, παραδέχτηκε δημόσια ότι η στρατηγική αυτή απομάκρυνε τους πελάτες από την εμπειρία που αναζητούσαν. Όπως ανέφερε, στοιχεία όπως το χειρόγραφο μήνυμα στα ποτήρια, οι κεραμικές κούπες, η ατμόσφαιρα και η φιλοξενία είναι αυτά που κάνουν τους ανθρώπους να επιστρέφουν.
Η Starbucks αποφάσισε τελικά να αυξήσει ξανά τον αριθμό των barista στα καταστήματα και να περιορίσει την υπερβολική αυτοματοποίηση.
Ο Ίμας χρησιμοποιεί το παράδειγμα αυτό για να θέσει το βασικό ερώτημα της εποχής της AI: αν οι μηχανές μπορούν να κάνουν σχεδόν τα πάντα, τότε τι παραμένει πραγματικά σπάνιο; Η δική του απάντηση είναι ότι η σπανιότητα δεν εξαφανίζεται. Απλώς αλλάζει μορφή.
Από τα χωράφια στα εργοστάσια και από εκεί στις υπηρεσίες
Για να εξηγήσει τη θεωρία του, ο Ίμας επιστρέφει στις μεγάλες ιστορικές μεταβάσεις της οικονομίας. Στις αρχές του 20ού αιώνα περίπου το 40% του αμερικανικού εργατικού δυναμικού εργαζόταν στη γεωργία. Σήμερα το ποσοστό αυτό είναι κάτω από 2%. Παρ’ όλα αυτά, η γεωργία δεν εξαφανίστηκε.
Ο αυτοματισμός απλώς μείωσε το κόστος και αύξησε την παραγωγικότητα, οδηγώντας το εργατικό δυναμικό πρώτα στη βιομηχανία και αργότερα στις υπηρεσίες.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ίμας επικαλείται και τη θεωρία της «νόσου κόστους του Baumol», σύμφωνα με την οποία οι τομείς που δεν μπορούν εύκολα να αυτοματοποιηθούν — όπως η προσωπική φροντίδα, η εκπαίδευση, η ψυχολογική υποστήριξη ή οι ζωντανές παραστάσεις — αποκτούν σταδιακά μεγαλύτερη οικονομική αξία.
Μελέτη του 2021 στο Econometrica κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι όταν οι άνθρωποι γίνονται πλουσιότεροι δεν αγοράζουν απλώς περισσότερα αγαθά, αλλά αναζητούν εμπειρίες και υπηρεσίες υψηλότερης συναισθηματικής αξίας.
Ο Ίμας θεωρεί ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα επιταχύνει ακριβώς αυτή τη διαδικασία.
Η σπανιότητα της ανθρώπινης παρουσίας
Στην ανάλυσή του, ο οικονομολόγος χρησιμοποιεί και τη θεωρία της «Μιμητικής Επιθυμίας» του Γάλλου στοχαστή Ρενέ Ζιράρ. Σύμφωνα με αυτή, οι άνθρωποι επιθυμούν συχνά κάτι όχι λόγω της πρακτικής του χρησιμότητας, αλλά επειδή είναι δύσκολο να αποκτηθεί και επειδή το επιθυμούν και άλλοι.
Αυτό σημαίνει ότι η ανθρώπινη αυθεντικότητα και η αποκλειστικότητα αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη αξία στην εποχή της AI.
Έρευνα του Ίμας έδειξε ότι έργα χειροποίητης ανθρώπινης δημιουργίας μπορούν να αποσπούν premium αξίας 44% λόγω της σπανιότητάς τους, ενώ τα έργα που παράγονται από AI αποσπούν περίπου 21%, ακόμη και όταν παρουσιάζονται ως «σπάνια».
Ο λόγος είναι βαθιά ψυχολογικός: οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται ότι οτιδήποτε δημιουργείται από AI μπορεί εύκολα να αναπαραχθεί ξανά και ξανά.
Η ίδια λογική επεκτείνεται στην εκπαίδευση, στη θεραπεία, στην υγεία, στη φιλοξενία, στις χειροτεχνίες και σε κάθε επάγγελμα όπου η προσωπική παρουσία, η κρίση, η ενσυναίσθηση και η ανθρώπινη επαφή αποτελούν κομμάτι της ίδιας της εμπειρίας.
Οι δουλειές του μέλλοντος
Ο Ίμας περιγράφει τελικά τη δημιουργία ενός νέου «σχεσιακού τομέα» στην οικονομία, όπου το μεγαλύτερο μέρος της αξίας θα παράγεται από τη συναισθηματική σύνδεση και τη βιωματική εμπειρία.
Καθώς η AI μειώνει το κόστος πολλών τυποποιημένων υπηρεσιών και αυξάνει το διαθέσιμο εισόδημα, οι άνθρωποι πιθανότατα θα κατευθύνουν περισσότερα χρήματα προς επαγγέλματα όπως νοσηλευτές, θεραπευτές, εκπαιδευτικοί, τεχνίτες και καλλιτέχνες. Είναι πιθανό, μάλιστα, να δημιουργηθούν και νέες επαγγελματικές κατηγορίες που σήμερα δεν υπάρχουν καν.
Ωστόσο, ο ίδιος αναγνωρίζει ότι η μετάβαση αυτή θα είναι πολύ πιο δύσκολη για τις αναπτυσσόμενες οικονομίες που βασίζονται στην παραγωγή φθηνών προϊόντων ή υπηρεσιών. Εκεί, οι αναταράξεις από την AI ενδέχεται να είναι βαθύτερες και πιο βίαιες.
Το τελικό συμπέρασμα της ανάλυσης των New York Times αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη διπλή όψη της νέας εποχής:
Όταν βλέπουμε αισιόδοξα την Τεχνητή Νοημοσύνη, φανταζόμαστε έναν κόσμο πλουσιότερο, όπου οι άνθρωποι θα έχουν περισσότερο χρόνο να ζήσουν πιο ουσιαστικές και βαθιά ανθρώπινες ζωές. Όταν όμως κυριαρχεί η απαισιοδοξία, τότε το μέλλον μοιάζει με έναν κόσμο όπου ο πλούτος συγκεντρώνεται σε λίγους και οι ανθρώπινες σχέσεις χάνουν σταδιακά το νόημά τους.
Διαβάστε ακόμη
Eurostat: Κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ οι αυξήσεις στα καύσιμα στην Ελλάδα τον Απρίλιο (γραφήματα)
Federal Reserve: Ο Ντόναλντ Τραμπ όρκισε τον Κέβιν Γουόρς στην ηγεσία της Fed
H BofA προειδοποιεί για «φούσκα» από τα mega IPOs των SpaceX και OpenAI (πίνακας)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα