Ομόφωνη συμφωνία των «28» με την Τουρκία για το προσφυγικό – Τι λέει για την Ελλάδα

Των Ιωάννη Αντύπα, Γιάννη Μακρυγιάννη

Την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των 28 κρατών μελών και της Τουρκίας για το προσφυγικό-μεταναστευτικό ανακοίνωσε μέσω twitter o πρόεδρος του Ευρ. Συμβουλίου, Ντόναλντ Τουσκ. 

Νωρίτερα, τη συμφωνία είχαν προαναγγείλει, ο Τσέχος πρωθυπουργός, Μπόχουσλαβ Σομπότκα, αλλά και ο πρωθυπουργός της Φινλανδίας, Γιούχα Σίπιλα.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, ο πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Αναστασιάδης αποδέχθηκε, κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής, την τελευταία μορφή του προσχεδίου, αίροντας τις αντιρρήσεις που είχε από την προηγούμενη εβδομάδα.

Όπως σημειώνουν οι ίδιες πηγές υπήρχαν τέσσερα βασικά σημεία που αποτελούσαν «αγκάθια», όπως το άνοιγμα των ενταξιακών κεφαλαίων της Τουρκίας, με τον κ. Νταβούτογλου να ζητά πιο σαφείς και δεσμευτικές αναφορές, εκ μέρους των Ευρωπαίων, αλλά και το θέμα κατάργησης της βίζας για τους Τούρκους πολίτες, καθώς η ευρωπαϊκή πλευρά θέτει σειρά προϋποθέσεων.

Παρά την εμπλοκή, η πολύωρη τετραμερής με τον Τούρκο Πρωθυπουργό οδήγησε σε μια πρόοδο και σύγκλιση μεταξύ τους.

Έτσι επετεύχθη η συμφωνία βασισμένη σε τέσσερις βασικούς άξονες:

Τη νομιμότητα της συμφωνίας και η συμβατότητα με τα πρότυπα του διεθνούς δικαίου των μηχανισμών επιστροφής και μετεγκατάστασης από τα ελληνικά νησιά στη Τουρκία.

Η ημερομηνία έναρξης της συμφωνίας θα είναι η Κυριακή 20 Μαρτίου, όπου και οι νεοεισερχόμενοι μετανάστες και πρόσφυγες θα επιστρέφονται στη Τουρκία

Την επίσπευση της χρηματοδότησης στην Τουρκία σε στοχευμένα έργα για την υποστήριξη των μεταναστών εντός της Τουρκίας, καθώς ο Τούρκος πρωθυπουργός διαπίστωσε πως κινείται με αργούς ρυθμούς η χρηματοδότηση.

Τέλος την επανέναρξη και ενεργοποίηση της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας στην ΕΕ με την απόφαση για επίσπευση του ανοίγματος των κεφαλαίων, χωρίς όμως να θίγονται τα κυριαρχικά δικαιώματα κρατών μελών και αποφασίστηκε το άνοιγμα του κεφαλαίου 33 που αφορά ζητήματα του προϋπολογισμού μέχρι το τέλος της Ολλανδικής Προεδρίας τον Ιούνιο.

«Ταβάνι» στους 72.000 πρόσφυγες στις μετεγκαταστάσεις

Επίσης στη συμβιβαστική πρόταση μεταξύ των 28 αρχηγών αναφέρεται και η μετεγκατάσταση των Σύρων προσφύγων από την Ελλάδα στα υπόλοιπα κράτη μέλη της ΕΕ. Ο αριθμός των μετεγκαταστάσεων έχει αναθεωρηθεί ανοδικά στις 72.000 πρόσφυγες, τους υπάρχοντες 18.000 σύμφωνα με τις προηγούμενες συμφωνίες και τη μεταφορά του υπολοίπου των θέσεων από την Ουγγαρία που είναι 54.000.

Αυτό, σύμφωνα με το μηχανισμό «ένας προς έναν», σημαίνει ότι συνολικά 72.000 Σύροι πρόσφυγες θα μπορούν να επιστραφούν από τα νησιά της Ελλάδας στην Τουρκία και, συνεπώς, άλλοι 72.000 Σύροι πρόσφυγες θα μετεγκατασταθούν από Τουρκία στην ΕΕ. Η συμφωνία προβλέπει πως, εάν φτάσουμε τον αριθμό των 72.000 Σύρων, ο μηχανισμός «θα επανεξεταστεί».

Παράλληλα, η κάθε περίπτωση αίτηση ασύλου θα εξετάζεται ατομικά και για το λόγο αυτό υπάρχει η διάθεση κινητοποίησης από τη μεριά της ΕΕ για τεχνική υποστήριξη στην Ελλάδα όχι μόνο σε υποδομές και υλικά, αλλά και σε καταρτισμένο προσωπικό, όπως δικαστές και μεταφραστές.

Η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ από την Κυριακή 20 Μαρτίου, όπου και όλοι οι νέοι μετανάστες θα μεταφέρονται από τα νησιά στην Τουρκία.

Η κοινή δήλωση ΕΕ-Τουρκίας

Τους όρους βάσει των οποίων θα υπάρξει η συνεργασία μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας προκειμένου να υπάρξει αναχαίτιση των παράνομων προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών, διευκρινίζει η κοινή δήλωση ΕΕ-Τουρκίας.

Σε αυτήν την ανακοίνωση αναφέρονται τα ακόλουθα:

«Σήμερα τα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου συναντήθηκαν με τον Τούρκο ομόλογό τους. Ήταν η τρίτη συνάντηση από τον Νοέμβριο του 2015, αφιερωμένη στην εμβάθυνση των σχέσεων Ε.Ε. – Τουρκίας αλλά και στην αντιμετώπιση της μεταναστευτικής κρίσης.

Τα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου εξέφρασαν τα βαθύτατα συλλυπητήριά τους στους πολίτες της Τουρκίας, αναφορικά με τις βομβιστικές επιθέσεις στην Άγκυρα την Κυριακή. Καταδίκασαν με τον πιο σαφή τρόπο αυτή τη στυγερή ενέργεια και τόνισαν ότι συνεχίζουν να στηρίζουν τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας σε όλες τις τις μορφές.

Τουρκία και Ε.Ε. επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για την εφαρμογή του κοινού πλαισίου που ενεργοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2015. Έχει καταγραφεί, ήδη, σημαντική πρόεδρος, συμπεριλαμβανομένου και του ανοίγματος της τουρκικής αγοράς εργασίας στους Σύρους που βρίσκονται υπό προσωρινό καθεστώς προστασίας, της εισαγωγής του καθεστώτος βίζας για τους Σύρους αλλά και άλλες εθνικότητες, την ενίσχυση της δραστηριότητας των τουρκικών λιμενικών και αστυνομικών αρχών και το μοίρασμα πληροφοριών.

Επιπρόσθετα η Ε.Ε. έχει ξεκινήσει την παροχή των κεφαλαίων των τριών δισ. ευρώ, βάσει του σχεδίου Facility for Refugees στην Τουρκία, προκειμένου να χρηματοδοτηθούν συγκεκριμένα projects, ενώ έχει υπάρξει πρόοδος αναφορικά με την απελευθέρωση του καθεστώτος της βίζας, ενώ αναφορικά με τη διαδικασία ένταξης της Τουρκίας στην Ε.Ε., το άνοιγμα του Κεφαλαίου 17 τον Δεκέμβριο. Στις 7 Μαρτίου 2016, επιπρόσθετα η Τουρκία συμφώνησε να δεχθεί την ταχύτατη επιστροφή όλων των μεταναστών που δεν υπόκεινται στους διεθνείς νόμους προστασίας και έχουν περάσει στην Ελλάδα από την Τουρκία, αλλά και να δεχθεί την επιστροφή όλων των παράνομων μεταναστών που πέρασαν μέσω των τουρκικών χωρικών υδάτων. Ε.Ε. και Τουρκία συμφώνησαν, επίσης, να συνεχίσουν να λαμβάνουν μέτρα ενάντια στους διακινητές των μεταναστών και καλωσορίζουν την παρουσία του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο. Την ίδια ώρα Τουρκία και Ε.Ε. αναγνωρίζουν ότι υπάρχει ανάγκη για λήψη επιπλέον μέτρων.

Προκειμένου να σπάσει το «επιχειρηματικό μοντέλο» των διακινητών και να προσφερθεί στους μετανάστες που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή τους μία εναλλακτική λύση, Ε.Ε. και Τουρκία αποφάσισαν να σταματήσουν την παράνομη μετανάστευση από την Τουρκία προς την Ε.Ε.

Προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος συμφώνησαν στα ακόλουθα σημεία:

1. Όλοι οι παράνομοι μετανάστες που διασχίζουν την Τουρκία και φθάνουν στα ελληνικά νησιά από τις 20 Μαρτίου 2016 και μετά θα επιστρέφονται στην Τουρκία. Αυτή η διαδικασία θα εφαρμοστεί με πλήρη σεβασμό των κανόνων της Ε.Ε. αλλά και των διεθνών κανόνων. Όλοι οι μετανάστες θα προστατευθούν βάσει των διεθνών στάνταρντ. Πρόκειται για ένα προσωρινό και έκτακτο μέτρο το οποίο είναι απαραίτητο για να διακοπεί η ανθρώπινη δυστυχία και να αποκατασταθεί η δημόσια τάξη. Οι μετανάστες που θα φθάνουν στα ελληνικά νησιά και καταθέτουν αίτηση για άσυλο θα εξετάζονται ατομικά από τις ελληνικές αρχές, με σεβασμό στο Διεθνές Καθεστώς Ασύλου και σε συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Όσοι μετανάστες δεν καταθέτουν αίτημα ασύλου ή αυτοί των οποίων οι αιτήσεις κρίθηκαν ακατάλληλες θα επιστρέφουν στην Τουρκία. Τουρκία και Ελλάδα, βοηθούμενες από τις ευρωπαϊκές αρχές και τις αρμόδιες υπηρεσίες, θα λάβουν τα απαραίτητα μέτρα και θα προχωρήσουν στις απαραίτητες διμερείς συμφωνίες. Σε αυτές περιλαμβάνεται η παρουσία Τούρκων αξιωματούχων στα ελληνικά νησιά και Ελλήνων αξιωματούχων στην Τουρκία από τις 20 Μαρτίου 2016 και μετά, προκειμένου να διασφαλιστεί η ορθή λειτουργία και των κέντρων υποδοχής. Το κόστος της επιστροφής των παράνομων μεταναστών θα καλυφθεί από την Ε.Ε.

2. Για κάθε Σύριο που επιστρέφεται στην Τουρκία από τα ελληνικά νησιά θα υπάρξει ένας Σύριος που θα εγκατασταθεί στην Ε.Ε., βάσει των αντίστοιχων κανόνων του ΟΗΕ. Θα δημιουργηθεί ένας μηχανισμό, σε συνεργασία με την Κομισιόν, τις ευρωπαϊκές αρχές και άλλα κράτη-μέλη, αλλά και την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι η συμφωνία αυτή ξεκινά να λειτουργεί από την πρώτη ημέρα. Προτεραιότητα θα δοθεί στους μετανάστες που δεν έχουν προσπαθήσει στο παρελθόν να εισέλθουν παράνομα στην Ε.Ε. Από πλευράς Ε.Ε., θα υπάρξει μετεγκατάσταση προσφύγων, βάσει της συμφωνίας των κρατών-μελών στη Σύνοδο της 20ής Ιουνίου 2015, βάσει της οποίας είχαν δημιουργηθεί 18.000 «θέσεις» μετεγκατάστασης. Η μετεγκατάσταση θα αφορά επιπλέον 54.000 ανθρώπους. Τα μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου καλωσόρισαν τη δέσμευση της Κομισιόν να εφαρμόσει τη συμφωνία μετεγκατάστασης που ελήφθη στις 22 Σεπτεμβρίου 2015. Εάν η όλη διαδικασία δεν κατορθώσει να έχει τα ζητούμενα αποτελέσματα ή εάν καλυφθεί ο αριθμός των θέσεων, τότε θα επανεξετασθεί.

3. Η Τουρκία θα λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να αποτρέψει τη δημιουργία νέων οδών παράνομης εισόδου είτε δια ξηράς είτε δια θαλάσσης, ενώ θα συνεργαστεί με όλα τα γειτονικά κράτη-μέλη της Ε.Ε. προς αυτόν τον σκοπό.

4. Μόλις σταματήσει η παράνομη διακίνηση μεταξύ Τουρκίας και Ε.Ε. ή έστω μειωθεί σημαντικά θα ενεργοποιηθεί το πρόγραμμα Voluntary Humanitarian Admission Scheme (σ.σ.: το πρόγραμμα εθελοντικής μετεγκατάστασης). Τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. θα συμμετάσχουν στο παραπάνω πρόγραμμα σε εθελοντική βάση.

5. Η εκπλήρωση του όρου απελευθέρωσης της βίζας θα εξετασθεί από κάθε κράτος-μέλος, με έως τα τέλη Ιουνίου 2016 και εφόσον η Τουρκία έχει καλύψει όλα τα προαπαιτούμενα. Η Τουρκία θα λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να καλύψει τα προαπαιτούμενα που έχουν απομείνει.

6. Η Ε.Ε. σε στενή συνεργασία με την Τουρκία θα επιταχύνει τη διαδικασία χορήγησης των τριών δισ. ευρώ προς την Τουρκία, προκειμένου να χρηματοδοτηθεί η προσπάθεια παροχής βοήθειας σε όσους έχουν ανάγκη και αυτό θα γίνει πριν από τα τέλη Μαρτίου. Θα πρέπει να υπάρξει η δημιουργία μίας πρώτης σειράς υποδομών για τους πρόσφυγες στους τομείς υγείας, εκπαίδευσης, υποδομών, τροφής και άλλων θεμάτων που αφορούν την ποιότητα ζωής και μάλιστα σε διάστημα μίας εβδομάδας. Μόλις όλα τα παραπάνω ολοκληρωθούν με ορθό τρόπο η Ε.Ε. θα απελευθερώσει επιπλέον τρία δισ. ευρώ έως το τέλος του 2018.

7. Ε.Ε. και Τουρκία καλωσορίζουν την εργασία που γίνεται για τη δημιουργία Καθεστώτος Άρσης Δασμών.

8. Ε.Ε. και Τουρκία επανέλαβαν τη δέσμευσή τους για ενεργοποίηση των διαδικασιών ένταξης, βάσει του κοινού ανακοινωθέντος τον Νοέμβριο του 2015. Καλωσόρισαν το άνοιγμα του Κεφαλαίου 17 στις 14 Δεκεμβρίου 2016 και αποφάσισαν, ως επόμενο βήμα, να ανοίξουν τις διαδικασίες για το Κεφάλαιο 33 κατά τη διάρκεια της ολλανδικής προεδρίας. Καλωσόρισαν την απόφαση της Κομισιόν να καταθέσει πρόταση γι’ αυτόν τον σκοπό εντός του Απριλίου. Έχει ξεκινήσει προπαρασκευαστική διαδικασία για άλλα Κεφάλαια.

9. Η Ε.Ε. και τα κράτη-μέλη της θα εργαστούν με την Τουρκία σε οποιαδήποτε ενέργεια θα βοηθήσει στη βελτίωση των συνθηκών ζωής στη Συρία κυρίως σε περιοχές που βρίσκονται κοντά στα τουρκικά σύνορα, κάτι που θα επιτρέψει στους τοπικούς πληθυσμούς αλλά και στους πρόσφυγες να ζήσουν σε ασφαλείς περιοχές.

Όλα τα παραπάνω θα ξεκινήσουν παράλληλα και θα παρακολουθούνται σε μηνιαία βάση».

Το κείμενο των συμπερασμάτων για τη μεταναστευτική κρίση

«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβεβαιώνει την στρατηγική της για την προσφυγική κρίση. Αρκετά από τα μέτρα που έχουμε λάβει στην κοινή ευρωπαϊκή απάντηση συνεχίζουν να υφίστανται και έχουν αποδώσει καρπούς. Η δουλειά σε άλλα στοιχεία επιταχύνεται έτσι ώστε να εφαρμοστούν το συντομότερο δυνατό. Η προτεραιότητά μας είναι η ανάκτηση του ελέγχου των εξωτερικών μας συνόρων» αναφέρει στην αρχή του κείμενο συμπερασμάτων.

Σύμφωνα με αυτό, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητά:

Περισσότερη δουλειά για τη δημιουργία κέντρων καταγραφής (hotspots). Όπως τονίζει έχει γίνει σημαντική πρόοδος ώστε να είναι όλα τα hotspots πλήρως λειτουργικά και ικανά να φιλοξενήσουν πρόσφυγες αλλά αυτή η προσπάθεια πρέπει να συνεχιστεί με την πλήρη βοήθεια της Ε.Ε.

Τη χρήση όλων των μέσων στήριξης της Ελλάδας για την επιστροφή των παράτυπων μεταναστών στην Τουρκία από την 1η Ιουνίου στο πλαίσιο του Ελληνοτουρκικού Πρωτοκόλλου Επανεισδοχής και της συμφωνίας Επανεσδοχής μεταξύ Ε.Ε. και Τουρκίας. Τα κράτη μέλη προτίθενται να παράσχουν άμεσα την Ελλάδα με τα απαραίτητα μέσα, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπινου δυναμικού, όπως συνοριοφύλακες, ειδικούς ασύλου και μεταφραστές. Συντονιστικό ρόλο σε αυτό θα έχει η Κομισιόν.

Έκτακτη στήριξη για την Ελλάδα σε ανθρωπιστική βάση. Η γρήγορη υιοθέτηση του μηχανισμού για την στήριξη έκτακτης ανάγκης είναι ένα σημαντικό βήμα. Τα κράτη μέλη καλούνται να προχωρήσουν άμεσα σε ανθρωπιστική βοήθεια.

Την επιτάχυνση της μετεγκατάστασης των προσφύγων από την Ελλάδα, μέσω όλων των απαραίτητων ελέγχων ασφαλείας. Επειδή ο αριθμός των αιτήσεων είναι μεγαλύτερος από τον αριθμό των προσφορών, τα κράτη μέλη πρέπει να αυξήσουν τον αριθμό προσφύγων που δέχονται

Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναλύει ποια αιτήματα ασύλου δεν θα γίνονται δεκτά, ενώ επαναλαμβάνει την πεποίθησή της ότι η Τουρκία θα σεβαστεί τη δημοκρατία, το νόμο και τις θεμελιώδεις ελευθερίες, όπως η ελευθερία της έκφρασης.

Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει την στήριξή του στην Ιορδανία και τον Λίβανο και καλεί στην ολοκλήρωση των διαδικασιών για την στήριξη των προσφυγικών κοινοτήτων στις χώρες αυτές.

Ειδική αναφορά γίνεται στα Δυτικά Βαλκάνια στα οποία ζητά την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των χωρών «για την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης, συμβάλλοντας στους στόχους και τις αξίες της Ε.Ε.

Παράλληλα, σε συνέχεια των συμπερασμάτων της Συνόδου του Φεβρουαρίου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων να παρουσιάσει στη συνεδρίαση του Ιουνίου συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για την κινητοποίηση επιπρόσθετης οικονομικής στήριξης για τις υποδομές και την κοινωνική συνοχή στην «γειτονιά του Νότου» και τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στρέφει επίσης την προσοχή του στις πιθανές νέες διαδρομές των παράτυπων μεταναστών και καλεί τα κράτη μέλη να αναλάβουν μέτρα για την αντιμετώπιση αυτού. Σε αυτό το πλαίσιο, «κλειδί» παραμένει η μάχη ενάντια στους διακινητές με όλα τα απαραίτητα μέσα. Όσον αφορά τη Λιβυή, η Ε.Ε. δηλώνει έτοιμη να στηρίξει την οικουμενική κυβέρνηση και να τη βοηθήσει στην αποκατάσταση της σταθερότητας, στην μάχη κατά της τρομοκρατίας και της διαχείρισης της μετανάστευσης στην κεντρική Μεσόγειο.

Περαιτέρω δουλειά θα γίνει στην διαμόρφωση της μεταναστευτικής πολιτικής της Ε.Ε., συμπεριλαμβανομένης της Συνθήκης του Δουβλίνου.

Η εμπλοκή που προηγήθηκε

Στη συνάντηση που προηγήθηκε υπήρξε εμπλοκή καθώς οι 4 δεν μπόρεσαν να βρουν άκρη σε κρίσιμα θέματα, γι’ αυτό και καθυστέρησε κατά μία ώρα η επανάληψη της συνόδου των “28” (αρχικά προγραμματιζόταν για τις 2 ώρα Ελλάδας).

Αγκάθια στην τετραμερή ήταν το άνοιγμα των ενταξιακών κεφαλαίων της Τουρκίας, με τον κ. Νταβούτογλου να ζητά πιο σαφείς και δεσμευτικές αναφορές, εκ μέρους των Ευρωπαίων, αλλά και το θέμα κατάργησης της βίζας για τους Τούρκους πολίτες, καθώς η ευρωπαϊκή πλευρά θέτει σειρά προϋποθέσεων.

Θέτοντας τους στόχους της Τουρκίας για τη σημερινή άτυπη σύνοδο με την Ευρωπαϊκή Ένωση ο Αχμέτ Νταβούτογλου δήλωσε πριν την τετραμερή συνάντηση ότι «πρέπει να βρούμε τρόπο να έχουν ωφέλη και οι δύο ήπειροι αλλά και το πώς θα συνεχίσουμε την καλή συνεργασία». Θα δουλέψουμε για το ανθρωπιστικό ζήτημα, αυτό δεν είναι κάτι που θέτουμε σε διαπραγμάτευση αλλά θα πρέπει να πάρουμε υπόψη μας και τον μεγάλο αριθμό των προσφύγων που κατευθύνονται προς την Ευρώπη, είπε ο κ. Νταβούτογλου. «Πρέπει να δούμε και το θέμα των αριθμών και το ανθρωπιστικό ζήτημα» συμπλήρωσε. «Ελπίζω ότι θα πετύχουμε το στόχο μας να λύσουμε το θέμα το προσφυγικό αλλά και να συσφίξουμε τη σχέση μας με την ΕΕ» κατέληξε ο Τούρκος πρωθυπουργός.