Σε ζήτημα οικονομικής ανθεκτικότητας, επισιτιστικής επάρκειας και γεωπολιτικής ασφάλειας αναβαθμίζει πλέον η Ευρωπαϊκή Ένωση την κτηνοτροφική παραγωγή. Η νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση δεν περιορίζεται στην κλασική αγροτική πολιτική, αλλά αντιμετωπίζει τη διατήρηση της ζωικής παραγωγής, την κατοίκηση της υπαίθρου και την αυτάρκεια σε ζωοτροφές ως κρίσιμους παράγοντες για τη συνοχή και την αυτονομία της Ευρώπης.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει για πρώτη φορά μια συνολική στρατηγική για την κτηνοτροφία, η οποία συνοδεύεται από νέο Σχέδιο Πρωτεϊνών και παρεμβάσεις για την ευζωία των ζώων. Οι προτάσεις φιλοδοξούν να στηρίξουν τους παραγωγούς, να μειώσουν την εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες και να ενισχύσουν την παρουσία της κτηνοτροφίας στις αγροτικές και παραμεθόριες περιοχές.
Το χρηματοδοτικό σκέλος, πάντως, δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί. Οι σχετικοί πόροι αναμένεται να εξεταστούν στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τον νέο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034.
Απώλεια ζωικού κεφαλαίου και ερήμωση της υπαίθρου
Η νέα στρατηγική έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή κτηνοτροφία αντιμετωπίζει διαρκή συρρίκνωση. Μέσα στην τελευταία δεκαετία, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει χάσει περίπου το 10% του συνολικού ζωικού της κεφαλαίου, εξέλιξη που δημιουργεί πίεση στην παραγωγή, στην απασχόληση και στη βιωσιμότητα ολόκληρων αγροτικών περιοχών.
Οι συνέπειες είναι εντονότερες στις απομακρυσμένες και παραμεθόριες ζώνες, ιδίως στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ, όπου η κτηνοτροφία συχνά αποτελεί μία από τις ελάχιστες σταθερές οικονομικές δραστηριότητες.
Η εγκατάλειψη της παραγωγής δεν συνεπάγεται μόνο χαμηλότερη αγροτική προστιθέμενη αξία. Συνδέεται και με τη σταδιακή ερήμωση της υπαίθρου, τη μείωση του πληθυσμού και την απώλεια οικονομικής δραστηριότητας σε περιοχές στρατηγικής σημασίας.
Η νέα ευρωπαϊκή λογική βασίζεται στην παραδοχή ότι μια περιοχή χωρίς παραγωγή και μόνιμους κατοίκους μετατρέπεται σε ζήτημα ευρύτερης ασφάλειας. Για τον λόγο αυτό, η κτηνοτροφία εντάσσεται πλέον σε ένα πλαίσιο που συνδέει την αγροτική πολιτική με την εδαφική συνοχή, την επισιτιστική επάρκεια και τη γεωπολιτική ανθεκτικότητα.
Στόχος η μείωση της εξάρτησης από τη σόγια
Βασική αδυναμία της ευρωπαϊκής κτηνοτροφίας παραμένει η μεγάλη εξάρτηση από εισαγόμενες φυτικές πρωτεΐνες, οι οποίες χρησιμοποιούνται κυρίως στις ζωοτροφές.
Η συνολική ετήσια κατανάλωση φυτικών πρωτεϊνών στην ΕΕ φθάνει περίπου τους 74 εκατ. τόνους. Περίπου το ένα τέταρτο αυτής της ποσότητας εισάγεται, κυρίως με τη μορφή σόγιας.
Η εξάρτηση αυτή θεωρείται υψηλού κινδύνου, καθώς η παγκόσμια παραγωγή είναι ιδιαίτερα συγκεντρωμένη. Περίπου το 90% προέρχεται από μόλις έξι χώρες: τη Βραζιλία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Αργεντινή, την Κίνα, την Ινδία και την Παραγουάη.
Οποιαδήποτε εμπορική διαταραχή, γεωπολιτική κρίση, ακραίο καιρικό φαινόμενο ή περιορισμός στις εξαγωγές μπορεί να επηρεάσει άμεσα το κόστος των ζωοτροφών και, κατ’ επέκταση, την τιμή του κρέατος, των γαλακτοκομικών και των αυγών.
Η Κομισιόν προτείνει έως το 2035 να αυξηθεί από 25% σε 35% το μερίδιο των πρωτεϊνούχων καλλιεργειών που παράγονται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κατευθύνονται στις ζωοτροφές.
Κίνητρα για ψυχανθή και ελαιούχες καλλιέργειες
Κεντρικό ρόλο στην επίτευξη του στόχου θα έχει η επόμενη Κοινή Αγροτική Πολιτική. Το νέο πλαίσιο αναμένεται να προβλέπει ισχυρότερα οικονομικά κίνητρα για καλλιέργειες όπως τα ψυχανθή και τα ελαιούχα φυτά, ώστε να ενισχυθεί η παραγωγή ευρωπαϊκής πρωτεΐνης.
Η ανάπτυξη αυτών των καλλιεργειών δεν συνδέεται μόνο με την υποκατάσταση των εισαγωγών. Μπορεί παράλληλα να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας του εδάφους, στη μείωση της χρήσης λιπασμάτων και στον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Μετά το 2027 εξετάζεται επίσης η συγκρότηση ενός διακριτού ευρωπαϊκού κλάδου πρωτεϊνούχων καλλιεργειών. Η πρόταση περιλαμβάνει αναγνωρισμένες οργανώσεις παραγωγών, μακροχρόνιες συμβάσεις, επενδύσεις σε αποθήκευση και μεταποίηση, αλλά και ενίσχυση της έρευνας.
Ήδη έχουν κατευθυνθεί περισσότερα από 190 εκατ. ευρώ σε προγράμματα για την ανάπτυξη νέων ποικιλιών και τη μείωση των αναγκαίων εισροών. Το ζητούμενο είναι η δημιουργία μιας ολοκληρωμένης αλυσίδας αξίας, ικανής να προσφέρει σταθερή ζήτηση στους παραγωγούς και πιο ασφαλή εφοδιασμό στους κτηνοτρόφους.
Τέλος στα κλουβιά και νέοι κανόνες εκτροφής
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην ευζωία των ζώων. Η Επιτροπή σχεδιάζει την κατάργηση των κλουβιών για τις ωοτόκες όρνιθες, υλοποιώντας ένα αίτημα που έχει συγκεντρώσει ισχυρή κοινωνική και πολιτική στήριξη σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η μετάβαση σε εναλλακτικά συστήματα εκτροφής για τις ωοτόκες όρνιθες και τα κοτόπουλα κρεατοπαραγωγής προγραμματίζεται έως το τέλος του 2026. Για τους χοίρους, οι σχετικές αλλαγές προβλέπεται να ξεκινήσουν από το 2027.
Το πακέτο περιλαμβάνει επίσης την κατάργηση της μαζικής θανάτωσης αρσενικών νεοσσών, την αντικατάσταση των ατομικών κλωβών των χοιρομητέρων από ομαδικούς χώρους και την ειδική σήμανση αυγών που προέρχονται από εκκολαπτήρια στα οποία εφαρμόζεται τεχνολογία προσδιορισμού του φύλου πριν από την εκκόλαψη.
Στόχος είναι η σταδιακή προσαρμογή της παραγωγής σε αυστηρότερα πρότυπα, χωρίς όμως να χαθεί η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων ή να δημιουργηθούν μη διαχειρίσιμα κόστη για τους παραγωγούς.
Η ευζωία ως εμπορικό πλεονέκτημα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να μετατρέψει τους αυστηρούς κανόνες ευζωίας σε εργαλείο εμπορικής πολιτικής και διαφοροποίησης της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Η βασική θέση είναι ότι οι καλύτερες συνθήκες εκτροφής οδηγούν σε υγιέστερα ζώα, λιγότερες ασθένειες, χαμηλότερες ανάγκες για φαρμακευτικές παρεμβάσεις και τελικά πιο αξιόπιστη παραγωγή.
Παράλληλα, σχεδιάζεται η απαίτηση από τα εισαγόμενα προϊόντα να συμμορφώνονται με αντίστοιχα πρότυπα ευζωίας, ώστε οι Ευρωπαίοι παραγωγοί να μη βρίσκονται σε μειονεκτική θέση απέναντι σε φθηνότερα προϊόντα τρίτων χωρών.
Με αυτόν τον τρόπο, οι κανόνες ευζωίας δεν θα λειτουργούν μόνο ως υποχρέωση για τους κτηνοτρόφους της ΕΕ, αλλά και ως φίλτρο για την πρόσβαση ξένων προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά.
Οι Βρυξέλλες επιμένουν, πάντως, ότι όλες οι παρεμβάσεις θα πρέπει να σχεδιαστούν με τρόπο συμβατό με τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, ώστε να αποφευχθούν εμπορικές προσφυγές και νέες διαμάχες.
Ο κίνδυνος μεταφοράς της παραγωγής
Ένα από τα μεγαλύτερα διλήμματα αφορά την ισορροπία ανάμεσα στην πράσινη μετάβαση και στη διατήρηση της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι υπερβολικά αυστηροί περιβαλλοντικοί ή κανονιστικοί όροι μπορούν να οδηγήσουν επιχειρήσεις και εκτροφές εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς να μειωθεί αντίστοιχα η κατανάλωση.
Σε μια τέτοια περίπτωση, οι Ευρωπαίοι καταναλωτές θα στραφούν σε εισαγόμενο κρέας και ζωικά προϊόντα, τα οποία ενδέχεται να έχουν μεγαλύτερο ανθρακικό αποτύπωμα και χαμηλότερα πρότυπα παραγωγής.
Για τον λόγο αυτό, η νέα στρατηγική δεν επιδιώκει να επιβάλει συγκεκριμένο διατροφικό μοντέλο στους πολίτες. Αντίθετα, δίνει έμφαση στην ελεύθερη επιλογή, στην ενημέρωση και στη διατήρηση βιώσιμης εγχώριας παραγωγής.
Πτώση στο κόκκινο κρέας, άνοδος στα πουλερικά
Παρά τη στήριξη προς την κτηνοτροφία, η κατανάλωση κόκκινου κρέατος αναμένεται να συνεχίσει να υποχωρεί τα επόμενα χρόνια.
Έως το 2035, η κατά κεφαλήν κατανάλωση βοείου κρέατος προβλέπεται να μειωθεί από 6,7 σε 6,1 κιλά ετησίως. Στο χοιρινό, η αντίστοιχη πτώση εκτιμάται από 23,3 σε 21,8 κιλά.
Αντίθετα, η κατανάλωση πουλερικών αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω, καθώς θεωρούνται οικονομικότερη και σε αρκετές περιπτώσεις πιο ελαφριά επιλογή.
Η αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες συνδέεται με την αυξημένη ευαισθησία των καταναλωτών απέναντι στην υγεία, το περιβάλλον και την ευζωία των ζώων. Παράλληλα, αυξάνεται το ποσοστό των νέων που επιλέγουν χορτοφαγική ή περιορισμένη κατανάλωση κρέατος, ιδιαίτερα σε αγορές όπως η Γερμανία.
Μεγάλες εξαγγελίες χωρίς εξασφαλισμένους πόρους
Το βασικό κενό της νέας στρατηγικής αφορά τη χρηματοδότηση. Ούτε το Σχέδιο Πρωτεϊνών ούτε οι αλλαγές στα συστήματα εκτροφής συνοδεύονται μέχρι στιγμής από συγκεκριμένους προϋπολογισμούς.
Η κάλυψη του κόστους θα αποτελέσει αντικείμενο σκληρής διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο του πολυετούς ευρωπαϊκού προϋπολογισμού 2028-2034.
Η απουσία σαφών πόρων δημιουργεί επιφυλάξεις στον αγροτικό κόσμο, καθώς η μετάβαση σε νέες εγκαταστάσεις, οι επενδύσεις σε εξοπλισμό και η προσαρμογή σε αυστηρότερα πρότυπα απαιτούν σημαντικά κεφάλαια.
Οι οργανώσεις των παραγωγών υποδέχονται θετικά το γεγονός ότι η κτηνοτροφία αντιμετωπίζεται πλέον ως μέρος της λύσης και όχι αποκλειστικά ως περιβαλλοντικό πρόβλημα. Ταυτόχρονα, όμως, ζητούν δεσμευτική χρηματοδότηση, σαφές χρονοδιάγραμμα και πρακτικά εργαλεία εφαρμογής.
Αντίστοιχα, θετικά αξιολογείται η σύνδεση της παραγωγής πρωτεϊνούχων καλλιεργειών με την ενεργειακή ασφάλεια και τα ευρωπαϊκά βιοκαύσιμα. Παράλληλα, ενισχύονται οι προτάσεις για διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας και για στενότερες συνεργασίες με εταίρους όπως η Ουκρανία.
Το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η νέα στρατηγική θα μετατραπεί από ένα γενικό πολιτικό πλαίσιο σε συγκεκριμένο επενδυτικό πρόγραμμα. Χωρίς επαρκή χρηματοδότηση, η μετάβαση κινδυνεύει να επιβαρύνει τους παραγωγούς. Με σωστά κίνητρα, όμως, μπορεί να αποτελέσει βάση για μια περισσότερο αυτάρκη, βιώσιμη και ανταγωνιστική ευρωπαϊκή κτηνοτροφία.
Διαβάστε ακόμη
Morningstar: Η παγκοσμιοποίηση των χρηματιστηρίων – Η AI μετατρέπει τις αγορές σε διεθνή στοιχήματα
Βακάκης: Στον «πάγο» η είσοδος της Jumbo στην Τουρκία – «Δεν είμαστε τζογαδόροι»
Πετρέλαιο: ΟΠΕΚ+, Ορμούζ και Σουέζ διαμορφώνουν το νέο σκηνικό στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα